---
title: "Gerçek usul nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gercek-usul"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Gerçek usul

**Kısaca:** Mükellefin kazancının defter kayıtlarına ve belgelere dayanılarak tespit edildiği vergilendirme yöntemidir. (GVK geç. m.31)

## Kanunda nerede geçiyor

### Gelir Vergisi Kanunu (GVK)
- GVK m.51 – Basit usulün hududu: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-51): Kazancın defter kayıtlarına ve belgelere dayanılarak tespit edildiği genel vergileme yöntemidir. Bu maddede sayılan kişiler basit usul yerine bu yöntemle vergilendirilir.
- GVK m.53 – Zirai kazançta vergileme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-53): Kazancın zirai işletme hesabı veya çiftçinin tercihi halinde bilanço esasına göre tespit edildiği vergilendirme yöntemidir. Bu usulde kazanç beyanname ile bildirilir.
- GVK geç. m.31 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-31): Mükellefin kazancının defter kayıtlarına ve belgelere dayanılarak tespit edildiği vergilendirme yöntemidir. Maddede, götürü usule geçişten önce mükellefiyetin bu usulde tesis edilmiş olması aranır.
- GVK geç. m.42 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-42): Gelir vergisinin, mükellefin kazancının defter ve belgelere dayalı olarak gerçek tutar üzerinden tespit edildiği vergilendirme yöntemidir. Madde bu usulden götürü usule geçişi konu alır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Gerçek usul / tevkifat usulü** (GVK m.53): İşletme büyüklüğü ölçüsünü aşan çiftçi, belirli makine veya traktöre sahip olan çiftçi gerçek usulde vergilendirilir ve kazancını bilançoya ya da zirai işletme hesabına dayanarak tespit ettirir. Ölçüleri aşmayan çiftçinin kazancı hasılat üzerinden tevkifat yoluyla vergilendirilir ve bu çiftçiler beyanname vermez. Gerçek usulde beyanname verme yükümlülüğü doğar; tevkifat usulünde beyanname verilmez.
- **Gerçek usul / götürü usul geçişi (1994 ve 1995)** (GVK geç. m.42): 1994 yılında gerçek usulde vergilendirilmiş mükellef, geçiş şartlarını taşıdığı için geçici maddeye göre başvuru yapmış ve 1995 vergisini tarh ettirmiştir. Geçiş şartlarını taşımayan ya da süresinde başvuru yapmayan mükellef. İlk grup 1.1.1995 tarihinden itibaren götürü usulden yararlanır; ikinci grup gerçek usulde vergilendirilmeye devam eder.
- **Gerçek usul / basit usul ve işletme hesabı** (GVK m.9): Ticari, ziraî veya mesleki kazancı nedeniyle gerçek usulde vergilendirilenler esnaf muaflığından yararlanamaz. Basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre defter tutanlar, şartları taşıdıkları ölçüde esnaf sayılır. Gerçek usul tabi olan kişi muafiyet dışında kalır.
- **Gerçek usul / götürü usul geçişi** (GVK geç. m.6): 1982 yılında gerçek usulde vergilendirilen ve 1983 yılında gerçek usulü sürdüren mükellef. 1983 yılında gerçek usulden götürü usule geçen mükellef. Birinci gruba mükerrer 116. madde hükmü 1982 ve 1983 dönemleri için uygulanır; ikinci grup için 1982 yılı ve 1/1/1983-15/4/1983 dönemi bakımından uygulanmaz.
- **Gerçek usul çiftçi gayrimenkulü / diğer gayrimenkuller** (GVK geç. m.71): Gerçek usulde vergilendirilen çiftçilerin ziraî istihsalde kullandıkları gayrimenkuller maddede açıkça kapsama alınmıştır. Diğer gayrimenkullerin kapsamı ise yalnız 70. maddenin ilgili bentlerine ve iktisap tarihine bağlıdır. Ziraî gayrimenkuller, 70. maddede ayrıca sayılmasalar bile maddenin kapsamına dahil edilmiştir.
- **Gerçek usul / basit usul** (GVK geç. m.94): Ticari kazancı gerçek usulde vergilendirilen mükellef, maddenin öznel kapsamına girer. Basit usulde vergilendirilen mükellef, maddede sayılmadığı için kapsam dışındadır. Yalnızca gerçek usul mükelleflerinin plaka satış kazancı istisna kapsamında kalır.

## İlgili konular

- Ticari kazanç (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/ticari-kazanc

## İlgili terimler

[Götürü usul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/goturu-usul) · [İşletme büyüklüğü ölçüsü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-buyuklugu-olcusu) · [Mükellefiyetin tesisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukellefiyetin-tesisi) · [Başvuru](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru) · [Zirai kazanç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zirai-kazanc) · [Basit usul](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basit-usul)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.