--- title: "Gerekçe nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gerekce" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Gerekçe **Kısaca:** Gerekçe, 6 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.297 · hükmün kapsamı: Sabit görülen vakıaların, delillerin değerlendirmesinin ve hukuki sebeplerin yer aldığı kısımdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-297) - CMK m.230 · hükmün gerekçesinde gösterilmesi gereken hususlar: Hükmün dayanağını oluşturan, delillerin tartışıldığı ve hukuki sonucun neden bu olduğunun açıklandığı bölümdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-230) - İYUK m.24 · kararlarda bulunacak hususlar: Kararın dayandığı hukuki sebepler ile hükmün neden o içerikte kurulduğunu gösteren kısımdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-24) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.267 – Bilirkişi sayısının belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-267#f1): Birden fazla bilirkişinin neden gerektiğini, yani uyuşmazlık konusu vakıanın birden fazla uzmanlık alanını birleştirmeyi zorunlu kılmasının açıkça belirtilmesidir. Gerekçesiz kurul görevlendirmesi bu maddeye aykırıdır. - HMK m.297 – Hükmün kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-297#f1-e): Sabit görülen vakıaların, delillerin değerlendirmesinin ve hukuki sebeplerin yer aldığı kısımdır. Hüküm sonucunun dayandığı mantıksal bağlantıyı gösterir ve kanun yolu denetimini mümkün kılar. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.230 – Hükmün gerekçesinde gösterilmesi gereken hususlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-230#f4): Hükmün dayanağını oluşturan, delillerin tartışıldığı ve hukuki sonucun neden bu olduğunun açıklandığı bölümdür. Kararın yalnızca sonucunu bildirmek gerekçe sayılmaz. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.24 – Kararlarda bulunacak hususlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-24#f1-e): Kararın dayandığı hukuki sebepler ile hükmün neden o içerikte kurulduğunu gösteren kısımdır. Madde metninde hüküm ile birlikte anılır ve kararın hukuka uygunluk denetimine elverişli olmasını sağlar. ### Danıştay Kanunu - Danıştay Kanunu m.51 – Kararlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-51#f1): Kararın hangi olgulara ve hukuki değerlendirmeye dayandığını gösteren kısımdır. Maddede zorunlu unsur olarak sayılmıştır; eksik gerekçe kararın usul yönünden kusurlu olmasına yol açar. ### Devlet İhale Kanunu - Devlet İhale Kanunu m.29 – Komisyonların ihaleyi yapıp yapmamakta serbest olması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2886-sayili-devlet-ihale-kanunu/madde-29#f1): Komisyonun ihaleyi yapmama kararının dayanağını açıkça ortaya koyması gerekliliğidir. Gerekçesiz yapılan yapmama kararının maddede aranan şekle uygun olmadığı söylenebilir. ### Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu - Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.32 – Kısa dönem ikamet izninin şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6458-sayili-yabancilar-ve-uluslararasi-koruma-kanunu/madde-32): Yabancının izin talebine dayanak yaptığı kalış amacıdır. Madde 31'in birinci fıkrasında sayılan gerekçelerden biri veya birkaçı ileri sürülmeli ve bunları gösteren bilgi ve belgeler sunulmalıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Hüküm sonucu / gerekçe** (HMK m.297): Hüküm sonucu, taleplere verilen cevabı ve taraflara yüklenen borç ile tanınan hakları gösterir. Gerekçeye ait söz tekrar edilmez. Gerekçe, vakıaların, delillerin değerlendirmesini ve hukuki sebepleri içerir. Hükmün dayanağını oluşturur. Hüküm sonucu tek başına okunduğunda infaz edilebilir olmalıdır; gerekçe ise kanun yolu denetimini sağlar. İkisi arasında çelişki bulunması hükmü etkisiz kılar. - **Sağlık, teknik veya bilimsel gerekçe / memleket ekonomisi gerekçesi** (1380 s. K. m.23): Sağlık, seyrüsefer, teknik ve bilimsel yönler, koruma amacını taşıyan gerekçelerdir. Memleket ekonomisi, ekonomik düzenleme ve kaynak yönetimi amacını taşıyan gerekçedir. Yönetmelik her iki gerekçeyi de dayanak alabilir; ancak düzenlemenin gerekçesi somut olarak gösterilebilmelidir. - **Genel gerekçe yükümlülüğü / karşı oy gerekçesi** (2560 s. K. m.8): Kararın kendisi gerekçeli olur. Karşı oy kullanan üyenin gerekçesi kararda ayrıca belirtilir. Karşı oy kullananların gerekçesi olmadan karar eksik sayılır. - **Gerekçe değişikliği / maddi hata düzeltmesi** (İYUK m.45): Bölge idare mahkemesi gerekçeyi değiştirerek ya da maddi hatayı düzelterek sonucu korur. Bölge idare mahkemesi kararın hem sonucunu hem gerekçesini hukuka aykırı bulursa kararı kaldırır. Birinci durumda karar ret ile sonuçlanır; ikincisinde ilk karar kalkar ve esas hakkında yeni karar verilir. - **Gerekçe değiştirerek onama / Bozma** (İYUK m.49): Kararın sonucu hukuka uygundur, yalnızca gerekçe doğru değil ya da eksiktir. Danıştay bu hâlde kararı bozmaz, gerekçeyi kendisi değiştirir. Karar hukuka aykırı verilmiş ya da usul hatası kararı etkilemiştir. Bu hâlde karar sonucu da bakımından bozulur. Yalnızca gerekçe sorunu varsa karar korunur; sonuç hukuka aykırıysa karar bozulur ve ilk derece mahkemesine ya da ilgili mercie dönüş sağlanır. - **Suç aleti gerekçesi / başka gerekçe** (Anayasa m.30): Suç aleti olduğu gerekçesiyle yapılan zapt, müsadere ve işletmeden alıkoyma, madde tarafından yasaklanmıştır. Suç aleti dışındaki bir gerekçeyle yapılan tedbirler bu yasağın kapsamında değildir. Maddenin yasağı yalnızca suç aleti gerekçesine dayanan işlemler bakımından doğar. ## İlgili konular - Kamu davasının sona ermesi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kamu-davasinin-sona-ermesi - Davaların karara bağlanması ve tutanaklar (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/davalarin-karara-baglanmasi-ve-tutanaklar - İdari işlere ilişkin idari uyuşmazlıklar ve görevler Birinci Daire ve İdari İşler Kurulunda (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/idari-islere-iliskin-idari-uyusmazliklar-ve-gorevler-birinci-daire-ve-idari - Hüküm (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hukum ## Örnek kararlar - 1994/74 E., 1994/71 K., 27.09.1994 — ilgili: 2575 s. K. m.51 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/1142 E., 2025/370 K., 18.06.2025 — ilgili: HMK m.297 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/498 E., 2024/483 K., 02.10.2024 — ilgili: HMK m.297 ## İlgili terimler [Hüküm](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukum) · [Ceza verilmesine yer olmadığı kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ceza-verilmesine-yer-olmadigi-karari) · [Hüküm sonucu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukum-sonucu) · [Adres bildirimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adres-bildirimi) · [Kısa dönem ikamet izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisa-donem-ikamet-izni) · [Karşı oy](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsi-oy) · [Bilirkişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bi-li-rki-si) · [Tetkik hâkimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tetkik-hakimi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.