--- title: "Hâkim ortak nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakim-ortak" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Hâkim ortak **Kısaca:** Hâkim ortak, 5 kanunda 13 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - GVK geç. m.40: Şirketteki oyların çoğunluğunu ya da yönetimi belirleme gücünü elinde tutan ortaktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-40) - SGGSSK geç. m.61: Şirket üzerinde belirleyici etkiye sahip ortaktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-61) - 5411 s. K. m.109 · faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankalara ilişkin ortak hükümler: Bankada belirleyici etkiye sahip ortaktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-109) ## Kanunda nerede geçiyor ### Bankacılık Kanunu - Bankacılık Kanunu m.64 – Sigorta kapsamı dışında kalan mevduat ve katılım fonu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-64#f1-a): Kredi kuruluşunun yönetimini fiilen veya hukuken belirleyebilecek nitelikteki ortaktır. Maddenin (a) bendi, bu kişilerin ve kontrolündeki tüzel kişilerin hesaplarını sigorta dışında tutar. - Bankacılık Kanunu m.109 – Faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankalara ilişkin ortak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-109#f3): Bankada belirleyici etkiye sahip ortaktır. Maddedeki hüküm, hâkim ortakların yanında tüzel kişi ortakların sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip gerçek kişi hissedarları ve yöneticileri de kapsar; yüzde on eşiği yalnız gerçek kişi hissedarlar için aranır. - Bankacılık Kanunu m.110 – Şahsi sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-110): Bankada belirleyici etkiye sahip ortaktır. Menfaat temin eden hâkim ortaklar, temin ettikleri menfaat üzerinden sorumlu tutulabilir. - Bankacılık Kanunu m.134 – Fonun alacaklarının tahsiline ilişkin diğer yetkiler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-134#f1-c): Bankada veya şirkette yönetimi fiilen ya da hukuken belirleyebilen ortağı ifade eder. Maddenin birinci fıkrasında hâkim ortak olan tüzel kişiler ve gerçek ve tüzel kişi hâkim ortakların hâkim ortak olduğu şirketler ayrı ayrı sayılmıştır. - Bankacılık Kanunu m.139 – Fonun iştirakleri ile ilgili yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-139): Maddede bankanın ortakları arasında yer alan ve şirketi yönlendirme gücüne sahip kişilerdir. Madde, hâkim ortağın hâkim olduğu şirketleri ve bu kişiler adına hareket eden kişileri de aynı kapsama alır. - Bankacılık Kanunu m.160 – Zimmet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-160): Faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankada hukuken veya fiilen yönetim ve denetimi elinde bulunduran gerçek kişi ortaklardır. Üçüncü fıkradaki özel fail grubu budur. - Bankacılık Kanunu geç. m.26 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/gecici-madde-26#f2-a): Maddenin (a) bendinde, Fon bankalarının yönetim ve denetimine sahip olduğu iştirakler, hâkim ortağı olan tüzel kişiler ve gerçek ya da tüzel kişi hâkim ortaklarının hâkim ortak olduğu şirketler ile bunların adına hareket eden veya hesabına edinim yapan şirketler için kullanılan ölçüttür. - Bankacılık Kanunu geç. m.34 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/gecici-madde-34#f1): Bankada belirleyici etkiye sahip ortaktır; maddenin kapsamında bunun gerçek ve tüzel kişi hâkim ortakları ile onların hâkim ortağı olduğu şirketler de yer alır. Hâkimiyetin hangi ölçütle belirlendiği madde metninde ayrıca tanımlanmamıştır. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK geç. m.40 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-40): Şirketteki oyların çoğunluğunu ya da yönetimi belirleme gücünü elinde tutan ortaktır. Maddede yer alan iştirak ve hâkim ortak ilişkileri, bu gücün varlığına dayanır. - GVK geç. m.82 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-82): Bir kurumun doğrudan veya dolaylı olarak, tek başına ya da birlikte yönetimini belirleyebilen ortaktır. Bireysel katılım yatırımcısı iştirak ettiği kurumda hâkim ortak olamaz. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK geç. m.61 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-61#f1): Şirket üzerinde belirleyici etkiye sahip ortaktır. Madde bakımından hâkim ortaklar ve hâkim ortakların hâkim olduğu şirketler istisna kapsamındadır ve bu maddeden yararlanamaz. ### Mali Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Mali Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.5 – 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununda yapılan düzenlemeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4743-sayili-mali-sektore-olan-borclarin-yeniden-yapilandirilmasi-ve-bazi-kanunlarda-degisiklik/madde-5): Bankada belirleyici etkiye sahip ortağı ifade eder. Menfaat temini amacıyla yapılan işlemlerde, bu ortakların temin ettikleri menfaat üzerinden sorumluluğu doğar. ### Sermaye Piyasası Kanunu - Sermaye Piyasası Kanunu m.33 – Diğer ortak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-33): Ortaklığı yönetme gücüne sahip ve kanunda belirtilen ölçüde pay sahibi olan kişidir. Resen halka açık statüden çıkarılan ortaklıkta diğer paylar için pay alım teklifi yükümlülüğü bu kişiye getirilebilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Hâkim ortak ve nitelikli pay sahibi / yönetim kişileri** (5411 s. K. m.64): (a) bendi, kredi kuruluşunun hâkim ortaklarını ve nitelikli pay sahiplerini, kontrol ettikleri tüzel kişileri ve gerçek kişi hâkim ortakların yakınlarını kapsar. (b) bendi, yönetim veya müdürler kurulu başkan ve üyelerini, genel müdür ve yardımcılarını, onların kontrol ettiği tüzel kişi ve ortaklıkları ve yakınlarını kapsar. Her iki grubun hesapları sigorta dışında kalır; ancak kişi kümesi ve ilişki ölçütü farklıdır. Kişinin hangi bende girdiği, hesabın sigorta dışı tutulmasının dayanağını belirler. - **Hâkim ortak / Tüzel kişi ortağın gerçek kişi hissedarı** (5411 s. K. m.109): Hâkim ortaklar ve banka yöneticileri, kişi olarak doğrudan kapsama girer. Tüzel kişi ortakların gerçek kişi hissedarları yalnızca sermayenin yüzde onundan fazlasına sahip olanlar bakımından kapsamdadır. Yüzde on eşiğinin altında kalan hissedara mal beyannamesi istenemez ve tedbir konulamaz. - **Yönetici-denetçi sorumluluğu / hâkim ortak sorumluluğu** (5411 s. K. m.110): Yönetici ve denetçiler, kanuna aykırı karar ve işlemleriyle bankaya verdikleri zarar ile sınırlı olarak sorumlu tutulur. Hâkim ortak, bankanın hâkim ortağı olarak menfaat temini amacıyla yapılan karar ve işlemler bakımından sorumlu tutulur. Hâkim ortakta sorumluluk, zarar yerine temin edilen menfaat üzerinden belirlenir. - **Hâkim ortak / Hâkim ortağın hâkim olduğu şirket** (5411 s. K. m.139): Bankanın hâkim ortağı olan tüzel kişiler ve gerçek veya tüzel kişi hâkim ortaklar. Bu hâkim ortakların hâkim olduğu şirketler ile onlar adına hareket eden kişiler. Her ikisi de maddede sayılan kişiler arasında yer alır; Fonun yönetim ve denetim yetkisi ile hisse ve ortaklık haklarına ilişkin hükümler bu kişiler bakımından da uygulanır. - **Birinci fıkra / üçüncü fıkra (hakim ortak zimmeti)** (5411 s. K. m.160): Birinci fıkrada fail, banka yönetim kurulu başkanı, üyesi veya diğer mensuptur ve malın zilyetliği ya da koruma-gözetim görevi aranır. Üçüncü fıkrada fail, faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankanın hukuken ya da fiilen yönetim ve denetimini elinde bulunduran gerçek kişi ortağıdır; burada kaynakların kredi kuruluşunun emin çalışmasını tehlikeye düşürecek biçimde kullandırılması yeterlidir. Üçüncü fıkrada on yıldan yirmi yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adli para cezası öngörülür; adli para cezası zararın üç katından az olamaz ve zarar müteselsilen ödettirilir. - **Hâkim ortak / kontrol imtiyazı veren paylar / yüzde on eşiği** (5411 s. K. geç. m.34): Sermayenin yüzde onunun üzerinde pay sahibi olan hâkim ortak; maddenin ilk bakışta kapsamına girdiği açıktır. Sermayenin yüzde onunun altında kalan ancak yönetim kuruluna üye belirleme veya kontrol imtiyazı veren paya sahip kişi. Oran düşük olsa da kontrol imtiyazı bulunan kişi dağıtımdan men edilir; yalnızca oran esas alınarak pay verilmez. ## İlgili terimler [Şahsi iflas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sahsi-iflas) · [Fon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fon) · [Kanuni temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-temsilci) · [Banka mensubu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/banka-mensubu) · [Mal beyannamesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mal-beyannamesi) · [Tasfiye bakiyesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasfiye-bakiyesi) · [Temettü hariç ortaklık hakları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/temettu-haric-ortaklik-haklari) · [Müşterek ve müteselsil sorumluluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/musterek-ve-muteselsil-sorumluluk) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.