--- title: "Hâkimin reddi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakimin-reddi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Hâkimin reddi **Kısaca:** Hâkimin reddi, 3 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.38 · ret usulü: Tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren bir sebep bulunan hâkimin, taraflardan birinin dilekçeyle talebi üzerine davaya bakmaktan uzaklaştırılması talebidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-38) - CMK m.26 · ret isteminin usulü: Tarafsızlığı şüpheye düşürecek veya hâkimin davaya bakmasını yasaklayan bir sebep bulunduğunda, tarafların hâkimin davadan uzaklaştırılmasını talep etmesi yoludur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-26) - İİK m.10/A · icra mahkemesi hâkiminin reddi: Taraflardan birinin, davaya bakacak hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesi için kanunda gösterilen sebeplerden birinin varlığını ileri sürerek hâkimin davadan uzaklaştırılmasını istemesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-10a) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.34 – Yasaklılık sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-34): Maddede sayılmayan, ancak tarafsızlıktan şüphe doğuran hâllerde taraflardan birinin ya da hâkimin kendisinin başvurduğu usul müessesesidir. Yasaklılıktan farklı olarak hâkim, bu hâllerde kendiliğinden çekilmek zorunda değildir. - HMK m.36 – Ret sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-36#f1): Taraflardan birinin, hâkimin tarafsızlığından şüphe duyulmasını gerektiren önemli bir sebep bulunduğunu ileri sürerek hâkimin davaya bakmasının engellenmesini istemesidir. Ret, hâkimin yasaklılık hâllerinden farklı olarak yasa gereği değil, talep üzerine inceleme sonucu gerçekleşir. - HMK m.38 – Ret usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-38#f1): Tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren bir sebep bulunan hâkimin, taraflardan birinin dilekçeyle talebi üzerine davaya bakmaktan uzaklaştırılması talebidir. Reddin sebepleri m.36'da sayılmıştır; m.38 yalnızca bu talebin usulünü düzenler. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.24 – Hâkimin reddi sebepleri ve ret isteminde bulunabilecekler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-24#f2): Hâkimin somut bir davaya bakmasının engellendiği, tarafların talebiyle hâkimin davadan uzaklaştırılmasını sağlayan müessesedir. Red, hâkimin kendiliğinden çekilmesinin yerini tutan bir taraf girişimidir. - CMK m.26 – Ret isteminin usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-26#f1): Tarafsızlığı şüpheye düşürecek veya hâkimin davaya bakmasını yasaklayan bir sebep bulunduğunda, tarafların hâkimin davadan uzaklaştırılmasını talep etmesi yoludur. Hâkim kendiliğinden çekinmiyorsa taraf bu yolu kullanır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.10/A – İcra mahkemesi hâkiminin reddi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-10a): Taraflardan birinin, davaya bakacak hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesi için kanunda gösterilen sebeplerden birinin varlığını ileri sürerek hâkimin davadan uzaklaştırılmasını istemesidir. Bu madde bakımından reddin konusu yalnızca icra mahkemesi hâkimidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Yasaklılık (m.34) / Hâkimin reddi (m.36)** (HMK m.34): Yasaklılık, maddede sayılan hallerde hâkimin tarafsızlığının mutlak olarak kabul edildiği durumdur; hâkim taraf talep etmese de çekinmek zorundadır. Ret sebebi, tarafsızlıktan şüphe doğuran önemli bir sebep olup m.36'da örnekleri verilmiş, ancak sınırlı olmayan hâllerdir. Yasaklılık hâlinde hâkim kendiliğinden çekinir ve davaya bakarsa yeniden yargılama sebebi doğar; ret hâlinde taraf ret talebinde bulunmalı ya da hâkim bizzat çekilebilmelidir. - **Hâkimin reddi / Bilirkişinin reddi** (CMK m.69): Hâkim için öngörülen red sebepleri, madde gereği bilirkişi hakkında da uygulanır. Bilirkişinin reddinde, bilirkişinin görevin niteliği gereği uzmanlık ve tarafsızlık ölçütleri de gözetilir. Ret sebepleri aynıdır; ancak ret istemi yalnız hâkim için öngörülen usulle değil, bu maddenin öngördüğü usulle incelenir. - **Bu madde / m.47 (hâkimin reddi talebi)** (HMK m.49): Bu madde, tazminat davasının esastan reddedilmesi hâlinde davacıya ceza verilmesini düzenler. m.47 ve m.42 bağlamında hâkimin reddi talebinde bulunan taraf, ret talebinin esastan reddi ve kötüniyet koşuluyla ceza ile karşılaşır. İki cezanın dayanağı, miktarı ve koşulları ayrıdır; birinin uygulanması diğerini kendiliğinden gerektirmez. ## İlgili konular - Hâkimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-davaya-bakmaktan-yasakliligi-ve-reddi - Hâkimin davaya bakamaması ve reddi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/hakimin-davaya-bakamamasi-ve-reddi - İş görmekten memnuiyet ve icra mahkemesi hâkiminin reddi, müddetler (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/is-gormekten-memnuiyet-ve-icra-mahkemesi-hakiminin-reddi-muddetler ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2020/144 E., 2021/537 K., 09.11.2021 — ilgili: CMK m.24 - Ceza Genel Kurulu, 2019/364 E., 2019/625 K., 22.10.2019 — ilgili: CMK m.24 - Ceza Genel Kurulu, 2019/352 E., 2019/595 K., 10.10.2019 — ilgili: CMK m.24 ## İlgili terimler [Tarafsızlığı şüpheye düşürecek sebep](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarafsizligi-supheye-dusurecek-sebep) · [Yazılı görüş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yazili-gorus) · [Kayın Hısımlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayin-hisimligi) · [Yasaklılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yasaklilik) · [Çekilme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cekilme) · [Merci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/merci) · [Kıyasen uygulama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kiyasen-uygulama) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.