--- title: "Harç nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harc" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Harç **Kısaca:** Harç, 10 kanunda 12 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İYUK geç. m.8: Bölge idare mahkemelerinin faaliyete geçmesinden önce idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına yapılan itirazlarda, istinaf kanun yolu için öngörülen harcın alınmasını ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/gecici-madde-8) - Harçlar K. m.1 · kanunun şümulü: Belirli bir kamu hizmetinden yararlanmanın karşılığı olarak, hizmeti isteyenden alınan ve kural olarak peşin ödenen mali yükümlülüktür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-1) - İİK m.43 · iflasa tabi şahıslar hakkındaki takip: Takip talebinde bulunurken ödenen takip harcıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-43) ## Kanunda nerede geçiyor ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.1 – Kanunun şümulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-1): Belirli bir kamu hizmetinden yararlanmanın karşılığı olarak, hizmeti isteyenden alınan ve kural olarak peşin ödenen mali yükümlülüktür. Karşılıksız alınan vergiden bu yönüyle ayrılır. - Harçlar K. m.131 – Genel Ödeme şekli (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-131): Devletin yargı hizmeti karşılığında, kanunda gösterilen durumlarda, bellibaşlı tutar ve oranlarda makbuz karşılığı aldığı paradır. Harç, kanunsuz alınamaz. ### Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun - Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun m.20 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4541-sayili-sehir-ve-kasabalarda-mahalle-muhtar-ve-ihtiyar-heyetleri-teskiline-dair-kanun/madde-20#f1): Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetlerinin yaptığı bir hizmete karşılık, bu hizmetten yararlanan iş sahibinden alınan bedeldir. Maddede tutarı, tarifeye göre hizmetin türüne bağlıdır. - Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun m.21 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4541-sayili-sehir-ve-kasabalarda-mahalle-muhtar-ve-ihtiyar-heyetleri-teskiline-dair-kanun/madde-21): Muhtarlığın yaptığı resmi işlemler karşılığında alınan ve muhtarlığa ait olan para gelirini ifade eder. Maddenin metninde harcın hangi işlemler karşılığında alınacağı belirtilmemiştir; bu, ilgili mevzuatın konusudur. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.43 – İflasa tabi şahıslar hakkındaki takip (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-43): Takip talebinde bulunurken ödenen takip harcıdır. Kanun, değiştirilen yolda yeniden başvuruda bu harcın yeniden ödenmemesini öngörür. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK geç. m.8 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/gecici-madde-8): Bölge idare mahkemelerinin faaliyete geçmesinden önce idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına yapılan itirazlarda, istinaf kanun yolu için öngörülen harcın alınmasını ifade eder. ### Boğaziçi Kanunu - Boğaziçi Kanunu m.15 – Gelirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2960-sayili-bogazici-kanunu/madde-15#f2-d): Boğaziçi Alanında plan ilkelerine uygun inşaat veya tadilat projelerinin uygulanması sırasında alınan, 2464 sayılı Kanunda yer alan imar harçlarına bağlı bir bedeldir. Maddede bu harçların bir katı oranında alınacağı belirtilmiştir. ### Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun - Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.23 – Muafiyetler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4904-sayili-turkiye-is-kurumu-ile-ilgili-bazi-duzenlemeler-hakkinda-kanun/madde-23#f1): Yargı ve idari işlemler karşılığında devlete ödenen mali yükümlülüktür. Madde, Kurumun taraf olduğu davalar ve icra kovuşturmaları bakımından harç muafiyeti sağlar. ### Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun - Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun m.49 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6200-sayili-devlet-su-isleri-genel-mudurlugunce-yurutulen-hizmetler-hakkinda-kanun/madde-49): 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca bir kamu hizmetinden yararlanma karşılığında alınan mali yükümlülüktür. Madde, Genel Müdürlüğün bu kanuna göre alınan harçlardan muaf olduğunu belirtir. ### Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.9 – İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6428-sayili-saglik-bakanliginca-kamu-ozel-is-birligi-modeli-ile-tesis-yaptirilmasi-yenilenmesi/madde-9): 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca belirli iş ve işlemler için alınan kamu gelirleridir. Maddedeki istisna bu kanun uyarınca alınan harçlar bakımından geçerlidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Yargı harçları / Diğer harç türleri** (Harçlar K. m.1): Yargı işlemlerinden alınan yargı harçları, m.2 ve (1) sayılı tarifeye bağlıdır. Noter, tapu, konsolosluk, gemi ve trafik gibi harçlar kendi mevzuatına ve bu kanunun ilgili bölümlerine tabidir. Bir işlemin harca tabi olup olmadığı, hangi harç türüne girdiğine göre farklı ölçütle belirlenir; yargı işleminde tarifede yazılı olma ölçütü, diğerlerinde ilgili mevzuat esas alınır. - **Geçiş ücreti payı / Harç ve katılma payı** (2960 s. K. m.15): Boğaz köprülerinden alınan geçiş ücretinin yüzde onu müdürlük gelirine ayrılır. İmar projesinden alınan harç ve katılma payı, proje uygulamasına bağlı olarak ve 2464 sayılı Kanundaki karşılığın bir misli oranında doğar. Geçiş ücreti payı, köprü işletmesine bağlı ve sabit oranlıdır; harç ve katılma payı ise tek bir imar projesine bağlıdır ve proje başına hesaplanır. - **Harç / Katılma payı** (2960 s. K. m.15): Harç, imar işlemi karşılığında alınan bir bedeldir. Katılma payı, belirli bir harcamanın maliyetine ilgilinin katılmasıdır. İki kalem de aynı oran kuralına tabi olduğu için maddede birlikte sayılmıştır; ancak tahsil dayanakları farklıdır. - **Yoksulluk muafiyeti / Genel harç yükümlülüğü** (4541 s. K. m.20): Yoksul kabul edilen iş sahibi, mahalle muhtarınca bu nitelikte kabul edilmişse harç ödemez. Yoksulluk kabul edilmeyen iş sahibi, tarifede yer alan işten harç ödemekle yükümlüdür. Muafiyet yalnız muhtar kabulüne bağlıdır; ilgilinin kendiliğinden talep ettiği muafiyet kendiliğinden doğmaz. - **Kanunda Kurumun adı geçen vergi veya harç / adı geçmeyen vergi veya harç** (4904 s. K. m.23): İlgili kanunda Kurumun adı açıkça yazılı olan vergi, resim ve harçlar bakımından muafiyet tartışmasızdır. İlgili kanunda Kurumun adı yer almayan vergi, resim ve harçlar bakımından da madde muafiyet getirir. Kanunda adı geçmese de, madde kapsamındaki her türlü vergi, resim ve harçtan Kurum muaftır. - **Harç muafiyeti / Gelir vergisi istisnası** (6200 s. K. m.49): Harç muafiyeti, Genel Müdürlüğün 492 sayılı Kanuna göre alınan harçlardan muaf olmasıdır. Gelir vergisi istisnası, Genel Müdürlüğün gelirlerinin vergiden müstesna olmasıdır. Harç muafiyeti harç yükümlülüğünü ortadan kaldırır; gelir vergisi istisnası ise yalnızca gelir üzerinden doğan vergiyi kapsar ve tevkifat niteliğindeki kesintileri kapsamaz. ## İlgili konular - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - Harçlar kanunu ve mükellefiyet (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harclar-kanunu-ve-mukellefiyet - İlamsız takip ve haciz yoliyle takip (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/ilamsiz-takip-ve-haciz-yoliyle-takip ## Örnek kararlar - 2021/125 E., 2023/213 K., 07.12.2023 — ilgili: 2960 s. K. m.15 - 1995/2 E., 1995/12 K., 13.06.1995 — ilgili: 4541 s. K. m.20 - 1970/36 E., 1970/50 K., 24.12.1970 — ilgili: 6200 s. K. m.49 ## İlgili terimler [Damga vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/damga-vergisi) · [Yargı Harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-harclari) · [Boğaziçi İmar Müdürlüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bogazici-imar-mudurlugu) · [Haciz yoluyla takip](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haciz-yoluyla-takip) · [Harca tabi işlem](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harca-tabi-islem) · [İflas yoluyla takip](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iflas-yoluyla-takip) · [Petrol işlemi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/petrol-islemi) · [Tahsil yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahsil-yetkisi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.