--- title: "Hukuka aykırılık nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuka-aykirilik" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Hukuka aykırılık **Kısaca:** Hukuka aykırılık, 5 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.468 · devletin sorumluluğu: Vesayet dairesi görevlisinin veya vasi, kayyım, yasal danışmanın hukuk düzenine aykırı eylem, işlem veya ihmalidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-468) - TBK m.176 · yasak koşullar: Koşulun kanunda yasaklanmış bir eylemi ya da davranışı içermesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-176) - TCK m.124 · haberleşmenin engellenmesi: Engellemenin kanun, hâkim kararı veya kamu görevinin gereği gibi bir hukuka uygunluk sebebine dayanmamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-124) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.109 – Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-109): Hareketin hukukun izin verdiği bir çerçevede yapılmamış olmasıdır. Kanunda yetkili makamlarca yürütülen ceza muhakemesi işlemleri, örneğin gözaltı veya tutuklama, hukuka uygun sayıldığından bu suçu oluşturmaz. - TCK m.120 – Haksız arama (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-120): Aramanın kanunun veya yetkili merciin kararının izin verdiği çerçevenin dışında yapılmasıdır. Geçerli bir arama kararı olmaksızın ya da karardaki sınırlara uyulmadan yapılan arama, ya da arama usulüne ilişkin kuralların ihlal edilmesi bu kapsamdadır. - TCK m.124 – Haberleşmenin engellenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-124): Engellemenin kanun, hâkim kararı veya kamu görevinin gereği gibi bir hukuka uygunluk sebebine dayanmamasıdır. Cezaevinde hükümlünün haberleşmesine kamu görevi gereği getirilen sınırlama bu anlamda hukuka uygundur ve suç oluşmaz. - TCK m.135 – Kişisel verilerin kaydedilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-135): Verinin kaydedilmesinin ilgilinin rızası, kanuna dayanan bir yetki ya da başka bir hukuka uygunluk nedeni olmadan gerçekleşmesidir. İlgilinin kendisi tarafından alenileştirilmiş verinin kaydedilmesi, 6698 sayılı Kanun'un 5. maddesi bakımından rızaya bağlı değildir. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.290 – Sanığın yararına olan kurallara aykırılık (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-290): Bir hukuk kuralının uygulanmaması, yanlış uygulanması veya eksik uygulanmasıdır. Bu aykırılığın sanık yararına bir kurala ilişkin olması, bozma sonucunu değiştirir. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.468 – C. Devletin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-468): Vesayet dairesi görevlisinin veya vasi, kayyım, yasal danışmanın hukuk düzenine aykırı eylem, işlem veya ihmalidir. Devletin sorumluluğu bu aykırılığa bağlıdır. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.176 – III. Yasak koşullar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-176): Koşulun kanunda yasaklanmış bir eylemi ya da davranışı içermesidir. Ölçüt, bir hukuk kuralının yasakladığı fiil olup olmadığıdır. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.46 – Devletin sorumluluğu ve rücu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-46): Kanunu da kapsayan daha geniş bir ölçüttür; kanuna aykırılık ise uygulanması gereken maddi ve usule ilişkin yazılı metinlere aykırılıktır. Bazı bentler hukuka, bazıları yalnızca kanuna aykırılığı arar. ## Karıştırılan kavramlar - **Hukuka aykırılık / Ahlaka aykırılık** (TBK m.176): Hukuka aykırılıkta ölçüt, kanunun yasakladığı bir fiilin koşulda yer almasıdır. Ahlaka aykırılıkta ölçüt, toplumun ahlak anlayışına ve değer yargılarına aykırılıktır. Her iki durumda da hüküm aynıdır: işlem kesin olarak hükümsüzdür. Ayrım, hangi ölçütle aykırılığın tespit edileceğini belirler. - **Hukuka aykırılık / Kanuna aykırılık** (HMK m.46): Hukuka aykırılık; kanunu da içine alan, değerler dahil geniş bir ölçüttür. Kanuna aykırılık; uygulanması gereken maddi ve usule ilişkin pozitif metinlere aykırılıktır. (a) bendi hukuka aykırılığı, (b) ve (c) bentleri kanuna aykırılığı esas alır. - **Hukuka aykırılık / olgusal değerlendirme** (CMK m.288): Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması, temyiz nedeni olarak kabul edilebilir. Olayın nasıl gerçekleştiğine ya da delilin takdirine ilişkin itirazlar, hukuka aykırılık değil maddi vakıa değerlendirmesidir. Maddi vakıa itirazı bu nedenle temyiz sebebi olarak kabul edilmez. Uygulamada dosyaya yansıyan maddi hukuka aykırılık iddiası ile olay tespiti itirazı ayrı değerlendirilmektedir. (6. Ceza Dairesi, 2024/6359 E., 2025/9069 K., 22.10.2025; 6. Ceza Dairesi, 2025/2599 E., 2025/6937 K., 30.06.2025) - **Hukuka uygunluk / Hukuka aykırılık** (Kabahatler K. m.28): Mahkeme idari yaptırım kararını hukuka uygun bulursa 'başvurunun reddi' kararı verir. Mahkeme kararı hukuka aykırı bulursa 'idari yaptırım kararının kaldırılması' kararı verir. Reddin ardından yaptırım geçerliliğini sürdürür; kaldırma kararıyla yaptırım ortadan kalkar. - **Kanunda sayılan iade sebepleri / esaslı hukuka aykırılık** (AYMKYUHK m.57): 5271 sayılı Kanunda sayılan iade sebepleri, iddianamenin iadesini doğuran ilk ölçüttür. Esaslı hukuka aykırılık, bu sebeplerin dışında kalan ve Yüce Divanın takdirine bağlı başka bir iade gerekçesidir. Yüce Divan, iddianame iade sebebi bulunmasa dahi esaslı hukuka aykırılık gerekçesiyle iddianameyi iade edebilir. - **Sonradan lehe kanun / Hukuka aykırılık** (7078 s. K. m.144): Sonradan yürürlüğe giren kanunla fiil suç olmaktan çıkmış ya da ceza hafifletilmiş olması durumudur. Gözaltı veya tutuklamanın o anda hukuka aykırı olması durumudur. Lehe kanun gerekçesiyle tazminat istenemez; ancak madde gerekçesi, sonraki kanun değişikliği nedeniyle önceki işlemlerin hukuka aykırılığı ileri sürülemiyorsa tazminat istemine de konu edilemeyeceğini belirtir. ## İlgili konular - Konut dokunulmazlığının ihlali, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/konut-dokunulmazliginin-ihlali-is-ve-calisma-hurriyetinin-ihlali - Koşullar (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/kosullar - Tehdit ve şantaj (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/tehdit-ve-santaj - Temyiz (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/temyiz - Kayyımın görevleri ve vesayet dairelerinin görevleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kayyimin-gorevleri-ve-vesayet-dairelerinin-gorevleri - Hâkimin hukuki sorumluluğu (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/hakimin-hukuki-sorumlulugu ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2025/542 E., 2025/888 K., 25.12.2025 — ilgili: HMK m.46 - Ceza Genel Kurulu, 2024/456 E., 2025/255 K., 11.06.2025 — ilgili: CMK m.290 - Hukuk Genel Kurulu, 2025/185 E., 2025/210 K., 26.03.2025 — ilgili: HMK m.46 ## İlgili terimler [Kasıt](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kasit) · [Haberleşmenin engellenmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haberlesmenin-engellenmesi) · [Vesayet dairesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vesayet-dairesi) · [Kişisel veri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisisel-veri) · [Kesin hükümsüzlük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-hukumsuzluk) · [Kamu görevlisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-gorevlisi) · [Ağır kusur](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/agir-kusur) · [Rücu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rucu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.