--- title: "Hukuki nitelendirme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuki-nitelendirme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Hukuki nitelendirme **Kısaca:** Hukuki nitelendirme, 3 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.33 · hukukun uygulanması: Tarafların ileri sürdüğü maddi olayların hangi hukuki müessese ve kanun maddesine girdiğinin belirlenmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-33) - CMK m.67 · bilirkişi raporu, uzman mütalaası: Olayın hukuk düzeninde hangi kurala ve hangi suç tipine uyduğunun belirlenmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-67) - 6754 s. K. m.50: Hâkimin yapması gereken, olayın hukuki sonucunun takdiri anlamına gelen değerlendirmedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-50) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.67 – Bilirkişi raporu, uzman mütalaası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-67#f3): Olayın hukuk düzeninde hangi kurala ve hangi suç tipine uyduğunun belirlenmesidir. Bilirkişi bu nitelendirmeyi yapamaz; bu yetki hâkime aittir. - CMK m.174 – İddianamenin iadesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-174): Eylemin hangi suç tipine uyduğunun belirlenmesidir. Yanlış nitelendirme iade nedeni sayılmaz; mahkeme bu konuda iddiayla bağlı değildir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.33 – Hukukun uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-33): Tarafların ileri sürdüğü maddi olayların hangi hukuki müessese ve kanun maddesine girdiğinin belirlenmesidir. Bu iş hâkime aittir; taraf nitelendirmesi yardımcı niteliktedir. ### Bilirkişilik Kanunu - Bilirkişilik Kanunu m.50 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6754-sayili-bilirkisilik-kanunu/madde-50): Hâkimin yapması gereken, olayın hukuki sonucunun takdiri anlamına gelen değerlendirmedir. Bilirkişi bu konuda rapor veremez. ## Karıştırılan kavramlar - **Hukuki nitelendirme yanlışı / Olgusal eksiklik** (CMK m.174): Suçun hukuki nitelendirmesinin yanlış yapılmış olması, bu madde kapsamında iade nedeni değildir. Eylemlerin olgusal olarak anlatılmaması veya suçun öğelerinin iddianamede tartışılmamış olması, mahkemece iddia bakımından dikkate alınabilecek bir eksikliktir. Yalnızca nitelendirme hatası iade sebebi değildir ((2)). Olgusal anlatım eksikliği ise (1)-a veya (1)-b kapsamında iade sebebi olabilir. - **Vakıa / hukuki nitelendirme** (HMK m.33): Vakıalar, taraflarca getirilir; hâkim bunların dışına çıkamaz ve tarafların ileri sürmediği olayı kendiliğinden getiremez. Hukuki nitelendirme ve uygulanacak kanun maddesinin tespiti hâkime aittir; taraf bunda bağlayıcı değildir. Taraf yanlış hukuki sebep göstermiş olsa bile dava reddedilmez; hâkim doğru kuralı uygular. Olay ileri sürülmemişse hâkim yine de hüküm kuramaz. - **Hukuki nitelendirme değişikliği / cezanın artırılması veya ek güvenlik tedbiri** (CMK m.226): Suçun hukuki niteliğinin değişmesi, fiilin aynı kalmasıyla başka bir kanun hükmünün uygulanmasını ifade eder. Cezanın artırılmasını veya ek güvenlik tedbirini gerektiren hâller, nitelendirme değişmeden de ortaya çıkabilir ve ayrıca fıkra 2'de düzenlenmiştir. Her iki durumda da ek savunma hakkı tanınması gerekir; ilk defa duruşmada ortaya çıkma koşulu ise yalnız fıkra 2'deki hâller için aranır. - **Maddi vakıa tespiti / hukuki nitelendirme** (HMK m.279): Bilirkişi, özel ve teknik bilgisiyle vakıaları tespit eder, teknik sonuçları ve bunların vakıalara uygulanmasını açıklar. Vakıaların hukuki niteliğini belirlemek, hukuk kurallarını uygulamak ve hüküm niteliğinde değerlendirme yapmak hâkime aittir. Bilirkişi hukuki nitelendirme yaptığında bu kısım rapordan ayıklanmak zorundadır; bilirkişinin hukuki sonucu bağlayıcı kabul edilemez. ## İlgili konular - Bilirkişi incelemesi (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/bilirkisi-incelemesi - Kamu davasının açılması (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/kamu-davasinin-acilmasi-kovusturmaya-yer-olmadigina-dair-karar-itiraz-ve - Yargılamaya hâkim olan ilkeler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/yargilamaya-hakim-olan-ilkeler ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2024/760 E., 2025/637 K., 15.10.2025 — ilgili: HMK m.33 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/761 E., 2025/638 K., 15.10.2025 — ilgili: HMK m.33 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/81 E., 2025/553 K., 24.09.2025 — ilgili: HMK m.33 ## İlgili terimler [İddianamenin iadesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iddianamenin-iadesi) · [İadeli taahhütlü mektup](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iadeli-taahhutlu-mektup) · [Oy ve görüş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/oy-ve-gorus) · [Taraflarca getirilme ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/taraflarca-getirilme-ilkesi) · [Seri muhakeme usulü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/seri-muhakeme-usulu) · [Sevk ve idare](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sevk-ve-idare) · [Bilirkişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bi-li-rki-si) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.