--- title: "İade nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ade" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İade **Kısaca:** İade, 6 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.232 · yemini yerine getirecek kimseler: Teklif edilen yeminin, karşı tarafa geri verilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-232) - KTK m.45 · sürücülerin sağlık şartlarında sonradan meydana gelen değişiklikler: Sağlık raporuyla sürücülüğe engel hâlin bulunmadığı ya da ortadan kalktığının tespit edilmesi üzerine geri alınan sürücü belgesinin sahibine geri verilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-45) - KDVK m.32 · istisna edilmiş işlemlere indirim: İndirilemeyen verginin, Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenen esaslara göre işlemi yapana ödenmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-32) ## Kanunda nerede geçiyor ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.41 – Sürücü adaylarında aranacak şartlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-41#f2-g): Daha önce geri alınmış bir sürücü belgesinin, KTK'da öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine yeniden verilmesidir. Başka sınıf belge alabilmek için iade gerekir. - KTK m.45 – Sürücülerin sağlık şartlarında sonradan meydana gelen değişiklikler: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-45#f1): Sağlık raporuyla sürücülüğe engel hâlin bulunmadığı ya da ortadan kalktığının tespit edilmesi üzerine geri alınan sürücü belgesinin sahibine geri verilmesidir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.232 – Yemini yerine getirecek kimseler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-232#f1): Teklif edilen yeminin, karşı tarafa geri verilmesidir. Yemini iade alan taraf yemin etmekten kaçınırsa vakıa ispat edilememiş sayılır. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.96 – Dosyanın gönderilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-96#f1): Bakanlığın inceleme sonunda dosyayı ilgili mahkemeye geri göndermesidir. Maddenin metni iadeyi öngörmekte, iadenin koşullarını ve içeriğini belirtmemektedir. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK m.32 – İstisna edilmiş işlemlere indirim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-32#f1): İndirilemeyen verginin, Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlenen esaslara göre işlemi yapana ödenmesidir. İadenin talep şartına ve tespit edilecek esaslara bağlı olduğu, talep süresinin işlemin gerçekleştiği dönemi izleyen ikinci takvim yılının sonu olduğu belirtilmelidir. ### İl Özel İdaresi Kanunu - İl Özel İdaresi Kanunu m.15 – Meclis kararlarının kesinleşmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5302-sayili-il-ozel-idaresi-kanunu/madde-15#f1): Valinin hukuka aykırı gördüğü kararı gerekçesiyle birlikte meclise geri göndermesidir. Yedi gün içinde yapılır ve kararın yeniden görüşülmesi sonucunu doğurur. ### Belediye Kanunu - Belediye Kanunu m.23 – Meclis kararlarının kesinleşmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5393-sayili-belediye-kanunu/madde-23#f1): Belediye başkanının hukuka aykırı gördüğü meclis kararını gerekçesini belirterek yeniden görüşülmek üzere meclise geri göndermesidir. Bu işlem beş gün içinde yapılmalıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Geri alma / iade** (KTK m.45): Geri alma, sürücülüğe engel aşikar değişikliğin görülüp tespit edilmesiyle yapılan ilk işlemdir. İade, sağlık raporunun engel bulunmadığını ya da engelin ortadan kalktığını göstermesi üzerine yapılan işlemdir. Geri alma ile iade birbirine bağlı iki aşamadır; iade ancak sağlık raporuyla koşul gerçekleştiğinde mümkündür. - **İndirim / İade** (KDVK m.32): İndirim, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV'den mahsuptur ve mükellefin kendi vergi borcunu azaltır. İade, indirilemeyen verginin nakden ödenmesidir ve yalnız vergiye tabi işlem bulunmaması ya da hesaplanan verginin indirilecek vergiden az kalması halinde doğar. Önce indirim uygulanır, indirilemeyen tutar varsa ve talep süresi içinde talep edilmişse iade konusu olur. - **Genel iade / Mahsup yoluyla sınırlama** (KDVK m.32): Genel iade, Bakanlığın tespit edeceği esaslara göre işlemi yapana ödenen tutardır. Mahsup yoluyla sınırlama, Bakanlığın iadeyi hak sahibinin vergi, prim ve kamu borçlarına karşılık göstermesidir. Mahsup yetkisi kullanıldığında iade nakden ödenmez; hak sahibinin borcu iade tutarı kadar azalır. - **Genel iade / Sektörel ihracat iadesi** (KDVK m.32): Genel iade, yüklenilen KDV'nin gerçek tutarı üzerinden yapılır. Sektörel ihracat iadesi, imalatçıların ihracat bedelinin belli bir oranı üzerinden yapılır. Bakanlık imalatçılar için yüklenilen vergi yerine sektör oranı uygulayabilir; bu durumda iade tutarı gerçek KDV'ye eşit olmayabilir. - **Vali iadesi / iade edilmeyen karar** (5302 s. K. m.15): Vali yedi gün içinde hukuka aykırı gördüğü kararı gerekçesiyle birlikte yeniden görüşülmek üzere meclise iade eder. Vali yedi gün içinde iade etmez veya yeniden görüşme istemez. İade edilen karar meclisin yeniden görüşmesine tabi olur; iade edilmeyen karar bu süre sonunda kesinleşir. - **Mahsup / Ret ve iade** (GVK m.121): Mahsup, kesilen verginin beyanname vergisinden düşülmesidir ve borcun kapatılması niteliği taşır. Ret ve iade, mahsup tutarının beyanname vergisini aşan kısmının mükellefe geri verilmesidir. Fazla ödeme yoksa iade doğmaz; fazla ödeme varsa mükellef talebi üzerine iade alır. ## İlgili konular - Yemin (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/yemin - Oran ve indirim (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/oran-ve-indirim ## Örnek kararlar - Danıştay 15. Daire Başkanlığı, 2015/961 E., 2017/6226 K., 01.11.2017 — ilgili: KTK m.45, KTK m.41 - 2008/27 E., 2010/29 K., 04.02.2010 — ilgili: 5393 s. K. m.23 - 2005/32 E., 2007/3 K., 18.01.2007 — ilgili: 5302 s. K. m.15 ## İlgili terimler [Kesinleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesinlesme) · [Eda](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eda) · [İndirilemeyen KDV](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/indirilemeyen-kdv) · [Karar özeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karar-ozeti) · [Adli sicil kaydı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adli-sicil-kaydi) · [Israr](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/israr) · [Sürücü belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/surucu-belgesi) · [Yemin teklifi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yemin-teklifi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.