--- title: "İmtiyaz nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-mtiyaz" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İmtiyaz **Kısaca:** İmtiyaz, 6 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Anayasa m.10 · kanun önünde eşitlik: Belirli bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa, genel hukuk kurallarının dışında sağlanan ayrıcalıktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-10) - TTK m.478 · tanım: Paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-478) - 1739 s. K. m.4 · genellik ve eşitlik: Eğitimde bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa diğerlerine tanınmayan üstünlük ya da ayrıcalık sağlamaktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1739-sayili-milli-egitim-temel-kanunu/madde-4) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.478 – I - Tanım (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-478#f1): Paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. Kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi malvarlığı ve yönetim haklarında kurulabilir. Üstünlük, adi paya göre değerlendirilir; sermayeye katılım oranını aşan bir hak sağlaması gerekir. - TTK m.576 – 1. Zorunlu kayıtlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-576#f1-c): Belirli bir esas sermaye payına, kâr veya oy gibi bakımlardan tanınan üstünlüktür. Maddeye göre imtiyaz bulunup bulunmadığı sözleşmede açıkça yazılmalıdır, imtiyaz yoksa bu da belirtilmelidir. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.10 – X. Kanun önünde eşitlik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-10#f4): Belirli bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa, genel hukuk kurallarının dışında sağlanan ayrıcalıktır. Haklı bir nedene dayanan farklı düzenleme ile imtiyaz aynı şey değildir. ### Milli Eğitim Temel Kanunu - Milli Eğitim Temel Kanunu m.4 – I – Genellik ve eşitlik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1739-sayili-milli-egitim-temel-kanunu/madde-4#f1): Eğitimde bir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa diğerlerine tanınmayan üstünlük ya da ayrıcalık sağlamaktır. Yasak, kişinin nitelik veya statüsünden bağımsız olarak tüm eğitim faaliyetini kapsar. ### Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun - Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun m.15 – Kamu Hizmetlerinin Gördürülmesinin Özelleştirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4046-sayili-ozellestirme-uygulamalari-hakkinda-kanun/madde-15#f3): Kamu hizmetinin özel kişi tarafından yürütülmesine ilişkin, idarenin kurduğu hukuki statüdür. Maddeye göre yalnızca tekel niteliğindeki faaliyetler ile kamu iktisadi kuruluşlarının temel kuruluş amacına uygun faaliyetler imtiyaz sayılır; bunların dışındakiler imtiyaz sayılmaz. ### Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun - Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.33 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5335-sayili-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun/madde-33#f7): Kamu hizmetinin özel kişiye bırakılmasında kullanılan idari sözleşme niteliğindeki hukuki araçtır. Maddenin ek fıkrasına göre bu madde kapsamındaki kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi imtiyaz sayılmaz; sözleşmeler özel hukuk hükümlerine tabidir. ### Sermaye Piyasası Kanunu - Sermaye Piyasası Kanunu m.28 – İmtiyazlı paylar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-28#f2): Kâr payı, tasfiye payı, rüçhan veya oy hakkı gibi haklarda paya tanınan üstün bir hak ya da kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır. Oransallık ilkesinden sapma niteliği taşır ve esas sözleşmede tanınması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **Genellik ilkesi / imtiyaz yasağı** (1739 s. K. m.4): Genellik, kurumların herkese açık olması ile erişimdeki ayrım yasağına ilişkindir. İmtiyaz yasağı, eğitimde sağlanan üstünlük veya ayrıcalık durumuna ilişkindir. Bir uygulama erişimi kapatmasa bile belirli bir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık sağlıyorsa imtiyaz yasağına aykırılık oluşabilir. - **Madde kapsamındaki devir / İmtiyaz** (5335 s. K. m.33): 4046 sayılı Kanun kapsamındaki genel özelleştirme işlemleri ve imtiyaz kavramı. Bu madde kapsamındaki kiralama ve/veya işletme hakkının verilmesi. Bu madde kapsamındaki verilişler imtiyaz sayılmaz, sözleşmeler özel hukuk hükümlerine tabidir. - **Paya tanınan imtiyaz / kişiye tanınan üstün hak** (TTK m.478): Paya bağlı olan ve pay sahipliği haklarından doğan üstünlük imtiyaz sayılır. Genel kurul başkanlığı gibi doğrudan paya bağlı olmayan, kişiye tanınan üstün haklar imtiyaz değildir. Kişiye tanınan hak için maddedeki esas sözleşme ve özel kurul rejimi uygulanmaz; bu hak imtiyaz gibi korunmaz. - **Gerçek imtiyaz / itibari değer farkı veya ödeme farkı** (TTK m.478): Esas sözleşmede imtiyazın konusu ve kapsamı açıkça belirtilerek tanınan üstünlük imtiyazdır. Paylar arasında nama veya hamiline yazılı olma, nakdi veya ayni karşılık ya da kâr payının itibari değere göre belirlenmesi tek başına imtiyaz değildir. Yalnızca gruplara ayrım yapılması veya ödeme farkı, imtiyaz sayılmaz ve imtiyaza ilişkin özel rejimi doğurmaz. - **Ruhsatname / imtiyaz / şartname** (151 s. K. m.9): Ruhsatname, idarenin madenci tarafından maden arama ve işletme yetkisini kullanmasına verdiği izin belgesidir. İmtiyaz ve şartname, mültezim ile devlet arasındaki işletme ilişkisini düzenleyen belgelerdir. Madde üç belgeyi birlikte sayar; fesih hangi belge üzerinden yapılmışsa o belge hükümsüz kalır. Hangi belgenin kastedildiği olayın niteliğine göre belirlenir. - **İmtiyaz bedeli / maliyet bedeli** (VUK m.316): İmtiyaz bedeli, işletme hakkının edinilmesi için ödenen bedeldir. Maliyet bedeli, madenin veya taş ocağının kazanılması için yapılan harcamalardır. Maddede iki kalem de yok etme konusu olarak yer alır; hangisinin kayıtta bulunduğuna göre uygulanacak yok etme aynı nispetlerle yapılır. ## İlgili konular - Genel esaslar (Anayasa) (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/genel-esaslar-anayasa - Pay ve sermaye koyma borcu (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/pay-pay-bedelini-ifa-borcu-ve-ifa-etmemenin-sonuclari - Tanım ve kuruluş, şirket sözleşmesi, içerik (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/tanim-ve-kurulus-sirket-sozlesmesi-icerik ## Örnek kararlar - Danıştay 13. Daire Başkanlığı, 2014/35 E., 2017/691 K., 17.03.2017 — ilgili: 4046 s. K. m.15, 5335 s. K. m.33 - 2013/24 E., 2013/133 K., 14.11.2013 — ilgili: TTK m.478 - 2002/47 E., 2006/1 K., 05.01.2006 — ilgili: 4046 s. K. m.15 ## İlgili terimler [İşletme hakkı devri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-hakki-devri) · [İhale komisyonu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihale-komisyonu) · [İşletme konusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-konusu) · [Sermayenin yarısından fazlası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sermayenin-yarisindan-fazlasi) · [Kurul kararı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurul-karari) · [Esas sermaye payı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/esas-sermaye-payi) · [Yap-işlet-Devret Modeli](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yap-islet-devret-modeli) · [Haklı neden](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hakli-neden) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.