--- title: "İptal Davası nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ptal-davasi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İptal Davası **Kısaca:** İptal Davası, 14 kanunda 25 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.83: Kanuna veya tüzüğe aykırı alınmış kararın mahkeme kararıyla ortadan kaldırılmasını isteyen dava türüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-83) - HMK m.439 · iptal davası: Hakem kararının geçerliliğini, kanunda sayılan sebeplerle ortadan kaldırmak için açılan tek dava yoludur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-439) - İYUK m.2 · idari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı: İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle ortadan kaldırılmasını isteyen davadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-2) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.446 – II - İptal davası açabilecek kişiler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-446): Genel kurul kararının geçerli bir karar olmasına rağmen, kanunda belirtilen usul veya esas aykırılığı nedeniyle mahkemece iptal edilmesini isteyen dava türüdür. Hükmün kendisi değil, bu davayı açabilecek kişiler düzenlenmiştir. - TTK m.448 – I - İlan, teminat ve kanun yolu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-448#f2): Genel kurul kararlarının kanuna veya esas sözleşmeye aykırılığı nedeniyle, kanunda öngörülen süre içinde açılan ve kararın ortadan kaldırılmasını isteyen dava türüdür. Bu davada hak düşürücü üç aylık süre uygulanır. - TTK m.460 – 2. Kayıtlı sermaye sisteminde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-460#f5): Yönetim kurulu artırım kararının, m.445'te sayılan sebeplerle ortaya çıkan geçersizliğini ileri süren pay sahibi ya da yönetim kurulu üyesinin açtığı davadır. Dava, kararın ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde açılır. - TTK m.640 – III - Çıkarma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-640#f2): Çıkarılan ortağın, genel kurul kararını iptal ettirmek için ticaret mahkemesinde açtığı davadır. Dava süresi kararın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren üç aydır. - TTK m.759 – III - Poliçeyi eline geçirenin bilinmemesi — 1. Dilekçe sahibinin yükümlülükleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-759): Zayi olan poliçenin hükümsüz kılınması için mahkemeden istenen dava türüdür. Hamilin bilinmediği hâlde açılabilir; hamili bilinen poliçe için bu yol kapalıdır, bu durumda hamile karşı genel davalar esas alınır. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.83 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-83#f2): Kanuna veya tüzüğe aykırı alınmış kararın mahkeme kararıyla ortadan kaldırılmasını isteyen dava türüdür. Bu dava, kararın yok veya mutlak butlanla hükümsüz olması durumundan ayrıdır; o hâllerde madde saklı tutulmuştur. - TMK m.103 – III. Temyiz ve iptal (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-103#f2): Vakfın kurulmasını engelleyen sebeplerin varlığı halinde açılan davadır. Bu dava, vakfın kurulmasına engel olan hallere dayanır ve yalnız Vakıflar Genel Müdürlüğü ile ilgililer tarafından açılabilir. - TMK m.297 – III. İptal davası — 1. Tanıyanın dava hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-297#f2): Tanıyanın, tanımanın irade sakatlığına dayanarak geçersiz kılınmasını istediği dava türüdür. Dava, anaya ve çocuğa karşı açılır. - TMK m.557 – I. Sebepleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-557): Ölüme bağlı tasarrufun geçerliliğini, madde metninde sayılan sebeplerle mahkeme kararıyla ortadan kaldırmayı amaçlayan dava türüdür. Tasarruf kendiliğinden hükümsüz değildir. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.2 – İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-2): İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle ortadan kaldırılmasını isteyen davadır. Objektif nitelikte olup davacının menfaatinin ihlal edilmiş olması yeterlidir. - İYUK m.12 – İptal ve tam yargı davaları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-12#f1): Hukuka aykırı tek taraflı idari işlemin hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldırılmasını isteyen, menfaatin ihlali yeterli olan objektif dava türüdür. - İYUK m.52 – Temyiz veya istinaf istemlerinde yürütmenin durdurulması: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-52): İdari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle iptali istenen dava türüdür. Maddenin ikinci fıkrasında, bu davalarda teminat istenmeyebileceği belirtilmiştir. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.309/Ğ – Tahsili güç ve ihtilaflı hakların alacaklılara devri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-309gg#f1): Borçlunun alacaklıları zarara uğratan işlemlerinin iptali için açılan davadır. Maddede tahsili güç iddialara örnek olarak sayılmıştır. - İİK geç. m.4 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/gecici-madde-4): Borçlunun alacaklıyı zarara uğratan işlemlerinin, İcra ve İflas Kanunu'nda öngörülen hallerde iptal edilmesi için açılan davadır. Madde bakımından belirleyici an, iptali istenen muamelenin yapıldığı tarihtir. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.37 – İptal davası açma süresi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-37): Anayasa Mahkemesinde, bir normun Anayasaya aykırılığının soyut olarak denetlenmesini isteyen davadır. Dava, norm Resmî Gazetede yayımlandıktan sonra açılabilir; normun yürürlüğe girmiş olması ya da uygulanmış olması şart değildir. - AYMKYUHK m.38 – İptal davası açılmasında temsil ve uyulması gereken esaslar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-38#f1): Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya TBMM İçtüzüğünün ya da bunların belirli hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde soyut norm denetimi istemiyle açılan davadır. Somut bir uyuşmazlığa bağlı değildir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.439 – İptal davası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-439#f1): Hakem kararının geçerliliğini, kanunda sayılan sebeplerle ortadan kaldırmak için açılan tek dava yoludur. Hakem kararının içeriğinin esastan yeniden incelenmesi amacını taşımaz, yalnızca kanunda sayılan sebeplerin varlığını denetler. ### Olağanüstü Hal Bölge Valiliği İhdası Hakkında Kanun Hükmünde Kararname - Olağanüstü Hal Bölge Valiliği İhdası Hakkında Kanun Hükmünde Kararname m.7 – Dava açılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/285-sayili-olaganustu-hal-bolge-valiligi-ihdasi-hakkinda-kanun-hukmunde-kararname/madde-7): Bir idari işlemin hukuka aykırılığı gerekçesiyle yargı yoluyla ortadan kaldırılmasını isteyen davadır. Maddenin yasakladığı dava türü budur; tam yargı davası bu yasağın kapsamında değildir. ### Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun - Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun m.5 – İdare Mahkemelerinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2576-sayili-bolge-idare-mahkemeleri-idare-mahkemeleri-ve-vergi-mahkemelerinin-kurulusu-ve/madde-5): İdari bir işlemin hukuka aykırılığını ileri sürerek işlemin ortadan kaldırılmasını isteyen davadır. Madde bu davaları idare mahkemesinin genel görevi olarak sayar, ancak ilk derece Danıştayda görülecek olanlar bu kapsamın dışındadır. ## Karıştırılan kavramlar - **İptal davası / tam yargı davası** (285 s. K. m.7): Madde yalnızca iptal davasını kapsamaktadır, dava türü olarak iptal davasını sınırlamaktadır. Tam yargı davası için maddede bir yasak bulunmamaktadır. Kapsamdaki işlem için iptal davası kapalıydı; tam yargı davası yönünden madde bir engel oluşturmuyordu. (5. Daire, 1999/3664 E., 2003/3509 K., 17.09.2003) - **İstihkak davası / İptal davası** (İİK geç. m.4): İstihkak davasında bağlama noktası haczin icrası tarihidir. Haciz, üçüncü kişinin malın mülkiyetini ileri sürdüğü işlemdir. İptal davasında bağlama noktası iptali istenen muamelenin yapıldığı tarihtir. Dava, borçlunun tasarrufunun iptalini konu alır. İki dava türünde aynı yürürlük tarihi değil, kendi bağlama anı esas alınır. Haciz tarihi ile işlem tarihi farklı kanunlara tabi olabilir. - **Önce iptal davası / Doğrudan tam yargı davası** (İYUK m.12): İlgili önce iptal davası açar, iptal kararının tebliğinden sonra tam yargı davası açar. İlgili iptal davası açmadan doğrudan tam yargı davası açar. Önce iptal davası yolunda tam yargı davasının süresi iptal kararının veya kanun yolu kararının tebliğinden, doğrudan yolda ise işlemin tebliğinden veya icrasından başlar. - **Tam yargı davası / İptal davası** (İYUK m.12): Tam yargı davası kişisel hakkın ihlalini gerektirir ve yalnız taraflar yararlanır. İptal davasında menfaatin ihlali yeterlidir ve sonuçlarından üçüncü kişiler de yararlanabilir. Tam yargı davası sübjektif, iptal davası objektif nitelikte olduğundan davacının sıfatı ve yararlanma kapsamı farklıdır. - **İptal davası / diğer davalar** (İYUK m.52): İptal davalarında teminat istenmeyebilir. Diğer davalarda teminat aranması kural olarak mümkündür. İptal davasında merci teminat aramayabilir; bu takdir yetkisine dayanır. - **İptal davası açılması / Feragat** (4686 s. K. m.15): Taraflar iptal davası açma hakkından kısmen veya tamamen feragat edebilir. Yerleşim yeri veya olağan oturma yeri Türkiye dışında olan taraflar, tahkim anlaşmasında açık beyanla ya da sonradan yazılı anlaşmayla tamamen feragat edebilir veya belirli sebeplerden iptal davası açma hakkından feragat edebilir. Feragat edilen konuda iptal davası açılamaz. Yurt dışında yerleşik tarafların feragat yetkisi, ayrıca tahkim anlaşmasında veya sonradan yazılı olarak kullanılabilir. ## İlgili konular - İptal davası ve itiraz yolu (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/iptal-davasi-ve-itiraz-yolu - Kapsam ve nitelik, idari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kapsam-ve-nitelik-idari-dava-turleri-ve-idari-yargi-yetkisinin-siniri - Genel kurul kararlarının iptali ve çeşitli hükümler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/genel-kurul-kararlarinin-iptali-ve-cesitli-hukumler - Rehinli alacaklılarla müzakere şartları ve yapılandırmanın hükümleri (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/rehinli-alacaklilarla-muzakere-sartlari-ve-yapilandirmanin-hukumleri - Kararlara karşı başvuru yolları (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kararlara-karsi-basvuru-yollari - Genel kurul (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/genel-kurul ## Örnek kararlar - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: AYMKYUHK m.37, AYMKYUHK m.38 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/688 E., 2023/1348 K., 21.12.2023 — ilgili: HMK m.439, 4686 s. K. m.15 - Genel Kurul, 2020/38849 E., 08.07.2025 — ilgili: İYUK m.2, İYUK m.12 ## İlgili terimler [Tam Yargı Davası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tam-yargi-davasi) · [İdari sözleşme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/idari-sozlesme) · [Hak Düşürücü Süre (6 işgünü)](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hak-dusurucu-sure-6-isgunu) · [Teminat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teminat) · [İrade sakatlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irade-sakatligi) · [Yargı denetimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-denetimi) · [Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/silahli-kuvvetlerden-ayirma-cezasi) · [Temyiz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/temyiz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.