--- title: "İstinabe nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-stinabe" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İstinabe **Kısaca:** İstinabe, 8 kanunda 14 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.236 · yemin edecek kimsenin mahkemenin yargı çevresi dışında olması: Bir mahkemenin yargı çevresi dışındaki işlemleri, o yerdeki mahkemeye talimat yazılarak yaptırmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-236) - CMK m.180 · tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri: Davayı gören mahkemenin yargılama yetkisinin bir bölümünü, yetkili bir başka mahkemeye geçici olarak devretmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-180) - İYUK m.45 · istinaf: İnceleme sırasında gerekli bir işlemin başka bir mahkemeye yaptırılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-45) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.197 – Delillerin incelenmesi ve istinabe (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-197#f2): Davaya bakan mahkemenin yargı çevresi dışında yapılması gereken delil toplama işlemlerinin, o yerdeki mahkemece yerine getirilmesidir. Yalnızca delilin toplanmasını kapsar; toplanan delilin değerlendirilmesi davaya bakan mahkemeye aittir. - HMK m.236 – Yemin edecek kimsenin mahkemenin yargı çevresi dışında olması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-236#f1): Bir mahkemenin yargı çevresi dışındaki işlemleri, o yerdeki mahkemeye talimat yazılarak yaptırmasıdır. Yemin bakımından bu yol, ses ve görüntü nakli mümkün olmadığında başvurulan ikincil yoldur. - HMK m.259 – Tanıkların mahkemede dinlenilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-259#f4): Davaya bakan mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın, tanığın bulunduğu yer mahkemesi aracılığıyla dinlenmesi yoludur. Bu halde tanığın hangi hususlarda dinleneceğini yine davaya bakan hâkim belirler. - HMK m.289 – Keşfe yetkili mahkeme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-289#f1): Keşif konusu davaya bakan mahkemenin yargı çevresi dışında kaldığında, keşfin o yerin mahkemesi tarafından yapılmasını isteme usulüdür. Davaya bakan mahkeme keşfi kendi hâkimi aracılığıyla yapamaz. - HMK m.354 – İnceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-354#f2): Belirli bir işlemin yapılmasının, dosyanın bulunduğu mahkemeden başka bir mahkemeye bırakılmasıdır. Madde, bölge adliye mahkemesinin hem başka bir bölge adliye mahkemesini hem de ilk derece mahkemesini istinabe edebilmesine olanak tanır; istinabenin kapsamı gereken hâllerle sınırlıdır. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.180 – Tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-180#f1): Davayı gören mahkemenin yargılama yetkisinin bir bölümünü, yetkili bir başka mahkemeye geçici olarak devretmesidir. Uygulamada talimat veya yönerge olarak da adlandırılır. İstinabe edilen mahkeme, görev kurallarına uygun bir mahkeme olmalıdır. - CMK m.320 – Delillerin toplanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-320#f1): Delilin bulunduğu yerdeki başka bir mahkemeye delil toplaması için yazılı talimat verilmesidir. Talimat alan mahkeme, delili kendi yetki alanı içinde toplar. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.349 – Yargılama usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-349#f4): Sanığın başka yerde ikamet etmesi halinde, sorgunun yetkili başka bir mahkeme aracılığıyla yaptırılmasıdır. Sanık bu yolla sorguya çekilir, yargılamanın kendisi icra mahkemesinde sürer. - İİK m.360 – Haczedilen malların istinabe suretiyle satışı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-360#f1): Takibi yürüten icra dairesinin, malın bulunduğu yerdeki başka bir icra dairesinden satış işlemini yapmasını istemesidir. Malın bulunduğu icra dairesi, istinabe talimatı üzerine satışı kendi adına gerçekleştirir. ### İdari Yargılama Usulü Kanunu - İYUK m.45 – İstinaf: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-45#f1-4): İnceleme sırasında gerekli bir işlemin başka bir mahkemeye yaptırılmasıdır. Kararı veren mahkeme ya da başka bir idare veya vergi mahkemesi istinabe edilebilir. ### Avukatlık Kanunu - Av. K. m.149 – İstinabe talimatının yerine getirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/madde-149#f1): Yetkili bir merciin yargısal bir işlemi, kendi yargı çevresi dışında bulunan başka bir merciin aracılığıyla yaptırmasıdır. Talimat, bu devrin araç olarak kullanıldığı yazılı istektir. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.35 – İstinabe yoliyle icra takiplerinde giderler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-35#f1): Bir icra ve iflas dairesinin, yetki alanı dışındaki bir işlemi yapması için başka bir icra ve iflas dairesinden yardım istemesidir. Madde bu ilişkide gönderilecek giderleri konu alır. ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.101 – Adalet müfettişlerinin yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-101#f2-a): Görevli müfettişin işlemi kendi yetki alanı dışında yapamadığı durumda, işlemin başka bir merci veya yer üzerinden yerine getirilmesini isteme yoludur. ### Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m.17 – Kurul müfettişlerinin görev ve yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6087-sayili-hakimler-ve-savcilar-kurulu-kanunu/madde-17#f2-a): Müfettişin kendi bölgesi dışında yapması gereken bir işlemi, o yerdeki başka bir merci aracılığıyla yaptırması yoluyla yürütülen yardım usulüdür. ## Karıştırılan kavramlar - **İstinabe edilen daire / istinabe eden daire** (Harçlar K. m.35): İstinabe eden daire, işlemi kendi yetki alanı dışında yaptırmak isteyen dairedir. İstinabe edilen daire, talebi alıp işlemi yapan dairedir. Lüzumlu giderler, madde gereği istinabe eden daireden istinabe edilen daireye gönderilir. - **Takibi yürüten daire / istinabe olunan daire** (İİK m.360): Takibi yürüten icra dairesi, satış talebini alır ve malın bulunduğu daireden satışı ister. İstinabe olunan icra dairesi, malın bulunduğu yerde satışı fiilen yapar. Satış talebi ve istinabe talimatı ile satışın fiili yürütülmesi farklı dairelerde gerçekleşir; satışa ilişkin işlemin hangi dairenin işlemi olduğu buna göre belirlenir. - **Yemin altında dinleme / istinabe** (2802 s. K. m.101): Yemin altında dinleme, müfettişin doğrudan kişiden bilgi almasıdır. İstinabe, işlemin müfettişin yetki alanı dışında başka bir merci tarafından yapılmasını gerektiren hâldir. Hangi yolun seçileceği, işlemin yapılabileceği yer ve merciye bağlıdır. - **Davayı gören mahkeme / İstinabe edilen mahkeme** (CMK m.180): Davayı gören mahkeme istinabeye karar veren mahkemedir ve üçüncü fıkradaki sınırlamaya tabidir. İstinabe edilen mahkeme, evrakı alan mahkemedir ve dördüncü fıkra uyarınca evrakı geri çeviremez. İstinabe edilen mahkeme büyükşehir sınırları içindeyse, ilgililer kendi yargı çevresinde bulunmasa bile istinabe evrakının gereğini yapar. - **Naip / İstinabe** (CMK m.180): Naip, toplu mahkemenin kendi üyesine verdiği yetkidir ve aynı yargılama makamının bir parçası olarak işlem yapar. İstinabe, başka bir mahkemeye yazılan yazı ile yetki devridir. Naip kurul hâlinde yapılması şart olan işlemleri yapamaz; istinabe ise başka mahkemenin görev sınırları içinde kalmak zorundadır. - **Naip ve istinabe ile SEGBİS** (CMK m.180): Naip ve istinabe, tanığın fiziksel olarak başka bir yerde dinlenmesini esas alır. Beşinci fıkradaki SEGBİS, tanığın görüntülü ve sesli olarak aynı anda dinlenmesidir ve birinci ile ikinci fıkra şartlarına bağlıdır. SEGBİS uygulaması, birinci ve ikinci fıkra şartlarının bulunması hâlinde ve yönetmelikteki usullere uygun olarak yapılabilir. ## İlgili konular - Tanık ve bilirkişi dinlenmesi, duruşma tutanağı (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/tanik-ve-bilirkisi-dinlenmesi-durusma-tutanagi - Duruşma hazırlığı (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-hazirligi - Yargı harçları: çeşitli hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/yargi-harclari-cesitli-hukumler - Maaş ve ücretlerin kesilmesinde usul (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/maas-ve-ucretlerin-kesilmesinde-usul - Yargılama usulü ve duruşma (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/yargilama-usulu-ve-durusma - Kararlara karşı başvuru yolları (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/kararlara-karsi-basvuru-yollari ## Örnek kararlar - İkinci Bölüm, 2014/2889 E., 25.01.2018 — ilgili: 2802 s. K. m.101, 6087 s. K. m.17 - 2021/113 E., 2024/29 K., 01.02.2024 — ilgili: 2802 s. K. m.101 - Ceza Genel Kurulu, 2021/94 E., 2021/530 K., 04.11.2021 — ilgili: CMK m.320 ## İlgili terimler [Doğrudanlık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dogrudanlik-ilkesi) · [Sübut delili](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/subut-delili) · [Büyükşehir belediye sınırı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/buyuksehir-belediye-siniri) · [Celpname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/celpname) · [İstinaf](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istinaf) · [Naip hâkim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/naip-hakim) · [Görüş bildirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorus-bildirme) · [Zorunlu haller](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-haller) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.