---
title: "İhtiyarî nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihtiyar"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# İhtiyarî

**Kısaca:** Isteğe bağlı; seçmeli; istemli

## Kanunda nerede geçiyor

### Vergi Usul Kanunu
- VUK m.177 – Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hazine ve Maliye Bakanlığının (Gelir İdaresi Başkanlığı) 588 Sıra — No.’lu Tebliği ile 1/1/2026 tarihinden geçerli olmak üzere tespit edilen miktarlar metne parantez içinde siyah (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-177#f1-6)
- VUK m.275 – İmal edilen emtia (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-275#f1-4)
- VUK m.282 – İlk tesis ve taazzuv giderleri ve peştemallıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-282#f4)
- VUK mük. m.298 – Enflasyon düzeltmesi, yeniden değerleme oranı ve yeniden değerleme:

### Gelir Vergisi Kanunu (GVK)
- GVK m.101 – Münferit beyannamenin verilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-101#f4)

### Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu
- Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu m.10 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/205-sayili-ordu-yardimlasma-kurumu-kanunu/madde-10#f4)

### Kooperatifler Kanunu
- Kooperatifler Kanunu m.3 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-3#f2)

### Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
- Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.22 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-22#f1)

### Askeri Ceza Kanunu
- Askeri Ceza Kanunu m.46 – Korku ve ihtiyari sarhoşluğun cezaya tesiri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1632-sayili-askeri-ceza-kanunu/madde-46#f2)

### Siyasi Partiler Kanunu
- Siyasi Partiler Kanunu m.13 – Partilerin genel merkez teşkilatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2820-sayili-siyasi-partiler-kanunu/madde-13#f2)

## Karıştırılan kavramlar

- **Kurumlar Vergisine tabi tüzel kişi / ihtiyari bilanço tercihi** (VUK m.177): Kurumlar Vergisine tabi diğer tüzel kişiler beşinci bentte yer alır; bilanço zorunluluğu veya işletme hesabı izni bu bentte düzenlenir. Altıncı bent, kanunda sayılan sınıflara girmeyen ama bilanço esasını isteyerek seçen kişileri kapsar. Beşinci bentte işletme hesabı izni verilmesi mümkündür; altıncı bentte ise seçim yapan kişi bu izne dayanamaz ve I. sınıfa girer.
- **Zorunlu kadro / ihtiyari olanaklar** (224 s. K. m.11): Her ilçede en az bir sağlık ocağı bulunması zorunludur. Motorlu vasıta, malzeme ve lojman verilmesi ise 'verebilirler' kalıbıyla düzenlenmiştir. Ocak kurulması zorunlu, lojman ve araç tahsisi ise takdiridir.
- **Mecburi ek ders / İhtiyari ek ders** (439 s. K. m.3): Mecburi ek ders, öğretmenin onayı aranmadan verilebilen ve haftada altı saatle sınırlı olan ek derstir. İhtiyari ek ders, öğretmenin muvafakati ile mecburi sınırın üzerinde verilen ek derstir. Mecburi sınır aşıldığında muvafakat olmadan ek ders verilemez; muvafakat varsa ikinci devre için dokuz, birinci devre için altı saate kadar verilebilir.
- **Zorunlu yasaklama / ihtiyari yasaklama** (Av. K. m.154): Bu madde kapsamındaki hâllerde işten yasaklama zorunludur ve disiplin kurulu takdir yetkisi kullanamaz. Madde 153 kapsamındaki hâllerde yasaklama tedbir mahiyetinde ve takdire bağlıdır. Bu maddedeki sebep gerçekleştiğinde yasaklama kararı verilmesi zorunludur; kararın verilmemesi hukuka aykırılık oluşturur.
- **İhtiyari hüküm dışına çıkan ana sözleşme / izin verilmesi** (1163 s. K. m.3): Ana sözleşme kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrılmış olabilir. Bakanlık bu ayrılığı gerekçe göstererek izin vermekten kaçınamaz. İhtiyari hükümden ayrılma tek başına kuruluş iznini reddetme sebebi değildir; Bakanlık yalnızca başka yasal engeller bakımından denetim yapabilir.
- **Zorunlu içerik / ihtiyari içerik** (1163 s. K. m.5): Kanunun anasözleşmede yer almasını zorunlu tuttuğu hususlar, anasözleşmenin asgari içeriğini oluşturur. Bu maddede sayılan hususlar ise anasözleşmenin isteğe bağlı kapsamına girer; kooperatif bunları yazmak zorunda değildir. İhtiyari hükümler anasözleşmede yer almazsa kanunun genel hükümleri geçerli olur; anasözleşmede yer alan hüküm ise kooperatif ve ortakları bakımından bağlayıcılık kazanır.

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.