--- title: "İhtiyati tedbir nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ihtiyati-tedbir" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İhtiyati tedbir Diğer yazımlar: Ihtiyati tedbir **Kısaca:** İhtiyati tedbir, 7 kanunda 9 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.209 · yazı veya imza inkârının sonucu: Hakkın korunması için henüz dava sonucu beklenmeden alınan geçici koruma kararıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-209) - TTK m.1353 · ihtiyati haciz isteyebilme hakkı: Gemi üzerinde, deniz alacakları bakımından kullanılamayan genel nitelikli geçici hukuki koruma kararıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1353) - DMK m.137 · görevden uzaklaştırma: Asıl işlemin sonucunu güvence altına almak amacıyla, henüz kesinleşmiş bir yaptırım kararı beklenmeden alınan geçici önlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-137) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.209 – Yazı veya imza inkârının sonucu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-209#f3): Hakkın korunması için henüz dava sonucu beklenmeden alınan geçici koruma kararıdır. Maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, senede dayanılarak alınmış tedbir sahtelik iddiasından etkilenmez. - HMK m.389 – İhtiyati tedbirin şartları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-389#f1): Uyuşmazlık konusu hakkın, kesin hüküm verilinceye kadar geçen süreçte zarara karşı korunması için verilen geçici nitelikli hukuki korumadır. Dava konusu olmayan veya ileride açılacak davayla ilgisi bulunmayan şey ya da hak hakkında karar verilemez. - HMK m.391 – İhtiyati tedbir kararı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-391#f2): Kesin hükme kadar devam eden yargılama boyunca, dava konusu hak veya şey üzerinde doğabilecek zararlara ve yeni ihtilaflara karşı öngörülen geçici nitelikte hukuki korumadır. Hükmün esasını kesin olarak belirlemez, yalnızca geçici koruma sağlar. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1353 – 2. İhtiyati haciz isteyebilme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1353#f1): Gemi üzerinde, deniz alacakları bakımından kullanılamayan genel nitelikli geçici hukuki koruma kararıdır. Madde bu tedbirin deniz alacağı teminatında istenmesini açıkça yasaklar. ### Devlet Memurları Kanunu - DMK m.137 – Görevden uzaklaştırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/madde-137): Asıl işlemin sonucunu güvence altına almak amacıyla, henüz kesinleşmiş bir yaptırım kararı beklenmeden alınan geçici önlemdir. Görevden uzaklaştırma, soruşturmanın selametle yürütülmesi ve hizmetin aksamaması amacına bağlıdır. ### Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname - Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname m.51 – Görevden Uzaklaştırma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/399-sayili-kamu-iktisadi-tesebbusleri-personel-rejiminin-duzenlenmesi-ve-233-sayili-kanun/madde-51): Sonucu henüz kesinleşmemiş bir soruşturma veya kovuşturma sırasında, işin yürütülmesini güvence altına almak için alınan geçici önlemdir. Görevden uzaklaştırma, sözleşmeli personel hakkında bu niteliktedir. ### Kamulaştırma Kanunu - Kamulaştırma Kanunu m.20 – Taşınmaz malın boşaltılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/madde-20#f1): Dava sonuçlanana kadar mevcut durumu koruyan geçici hukuki korumadır. Bu madde gereğince, boşaltmaya ilişkin itiraz ve şikayet sırasında boşaltmayı durdurmak amacıyla ihtiyati tedbir kararı verilemez. ### Yangın, Yersarsıntısı, Seylap veya Heyelan Sebebiyle Mahkeme ve Adliye Dairelerinde Ziyaa Uğrayan Dosyalar Hakkında Yapılacak Muamelelere Dair Kanun - Yangın, Yersarsıntısı, Seylap veya Heyelan Sebebiyle Mahkeme ve Adliye Dairelerinde Ziyaa Uğrayan Dosyalar Hakkında Yapılacak Muamelelere Dair Kanun m.15 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4473-sayili-yangin-yersarsintisi-seylap-veya-heyelan-sebebiyle-mahkeme-ve-adliye-dairelerinde/madde-15#f1): Asıl davanın sonuçlanmasını beklemeden, hakkın korunması için mahkemece geçici olarak verilen koruma kararıdır. Maddenin kapsamı bakımından, afet tarihinden önce verilmiş olan ve ihtiyati tedbirler kanunu uyarınca uygulanan tedbirler söz konusudur. ### Biyogüvenlik Kanunu - Biyogüvenlik Kanunu m.8 – Bakanlığın görev ve yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5977-sayili-biyoguvenlik-kanunu/madde-8#f4): Zarar ihtimali karşısında, ürün üzerinde toplatma, imha, yasaklama, faaliyeti geçici durdurma gibi önleyici işlemler. Maddenin dördüncü fıkrasında sayılan tedbirler, zararın kesinleşmesi beklenmeden alınır. ## Karıştırılan kavramlar - **Haciz / İhtiyati tedbir** (4473 s. K. m.15): Haciz, maddenin ilk cümlesiyle bu hükmün dışında tutulmuştur. Afet öncesi verilmiş bir haciz için madde ile tanınan bir ay ve yenileme koruması uygulanmaz. İhtiyati tedbir, afet tarihinden önce verilmişse madde kapsamına girer ve bu hükümle korunur. Afet sonrası ayakta kalma ve süre rejimi bakımından iki kurum birbirinden ayrı değerlendirilir. - **Görev / ihtiyati tedbir** (5977 s. K. m.8): Birinci fıkrada sayılan görevler, Bakanlığın sürekli idari faaliyetlerini kapsar: yetkilendirme, denetim, bilgilendirme, eşik değeri ve etiketleme usulleri. Dördüncü fıkradaki ihtiyati tedbirler, zarar tehlikesi karşısında ve bu amaçla alınan koruyucu önlemlerdir; toplatma, imha, durdurma gibi. İhtiyati tedbirler, sürekli görevlerden ayrı olarak ve zarar tehlikesine bağlı olarak alınır; ilk fıkra kapsamındaki bir işlem bu nedenle tedbir yetkisi sayılmaz. - **Senede dayanılarak alınan ihtiyati tedbir / Sahtelik iddiası sonrası yeni tedbir** (HMK m.209): Senede dayanılarak verilmiş ihtiyati tedbir, sahtelik iddiasından etkilenmez ve yürürlükte kalır. Senet sahibi, haklarını korumak için gerektiğinde yeni ihtiyati tedbir talep edebilir. Sahtelik iddiası mevcut tedbiri kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak yeni tedbir ayrıca talep edilebilir. - **Gemi ihtiyati haczi / Gemi üzerine ihtiyati tedbir ve seferden men** (TTK m.1353): Gemi ihtiyati haczi deniz alacağı için açıkça öngörülmüş tek yoldur. İhtiyati tedbir ve seferden men deniz alacağı teminatında kullanılamaz. Mahkemenin gemiyi ihtiyati tedbirle sefere men etmesi bu alacaklarda hukuka aykırıdır. Seferden men, ihtiyati haciz icrası sırasında icra müdürünün işlemi olarak ayrı bir yoldur (m.1366). - **İhtiyati haciz (bu madde) / Genel ihtiyati tedbir** (TMK m.486): Bu maddedeki ihtiyati haciz, vasinin mallarına karşı muhtemel zararın güvence altına alınması için konulan özel bir tedbirdir. Genel ihtiyati tedbir HMK m.389 vd. çerçevesinde uyuşmazlık konusu hakka ilişkin olarak verilir. Vasinin mallarına karşı yapılan tedbir, vesayet makamının ve maddenin koşullarına bağlıdır; HMK'nın genel tedbir koşulları otomatik olarak aranmaz. - **Defter tutma talebi (m.619) / İhtiyati tedbir niteliğinde defter tutma (m.590)** (TMK m.619): m.619 talebi, mirasçının mirası kabul ya da ret konusundaki seçim hakkını kullanabilmesi için yapılır. m.590 defter tutma, tereke mallarının kaybolmasını ya da kaçırılmasını önlemeye yönelik koruma tedbiridir. İki talebin amacı, dayanağı ve sonucu farklıdır; m.619 talebinin bir aylık süreye bağlı olması m.590 için geçerli değildir. ## İlgili konular - İhtiyati tedbir (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/ihtiyati-tedbir - Cebrî icraya ilişkin özel hükümler, gemiler hakkında ve yetkili mahkeme (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/cebri-icraya-iliskin-ozel-hukumler-gemiler-hakkinda-ve-yetkili-mahkeme - Senette çıkıntı, kazıntı ve silinti, yazı veya imza inkârı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/senette-cikinti-kazinti-ve-silinti-yazi-veya-imza-inkari ## Örnek kararlar - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2023/31 E., 2023/36 K., 12.10.2023 — ilgili: DMK m.137 - 8. Daire, 2018/961 E., 2022/2303 K., 31.03.2022 — ilgili: DMK m.137 ## İlgili terimler [Görevden uzaklaştırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevden-uzaklastirma) · [GDO ve ürünleri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gdo-ve-urunleri) · [Yazı veya imza inkârı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yazi-veya-imza-inkari) · [Haciz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haciz) · [Adi senet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adi-senet) · [Sahtelik iddiası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sahtelik-iddiasi) · [Yaklaşık ispat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yaklasik-ispat) · [Yediemin](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yediemin) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.