--- title: "İktisadi işletme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iktisadi-isletme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İktisadi işletme **Kısaca:** İktisadi işletme, 12 kanunda 14 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - 5520 s. K. geç. m.2: Kurumlar vergisi bakımından, ticari, zirai veya mesleki nitelikte faaliyetlerin sürekli olarak yürütülmesi anlamına gelen kavramdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-2) - VUK m.269 · gayrimenkuller: Ticari, zirai veya mesleki faaliyetin yürütüldüğü ve bu faaliyete tahsis edilmiş malvarlığının bütününü ifade eden birim olarak kullanılır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-269) - KDVK geç. m.36: Belediye ve il özel idarelerinin ticari ya da ekonomik faaliyet amacıyla kurduğu ve yürüttüğü işletmedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/gecici-madde-36) ## Kanunda nerede geçiyor ### Kurumlar Vergisi Kanunu - Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-2): Kurumlar vergisi bakımından, ticari, zirai veya mesleki nitelikte faaliyetlerin sürekli olarak yürütülmesi anlamına gelen kavramdır. Maddenin ilk fıkrasındaki kazanç ve gelirler bu kavramın dışında tutulmuştur. - Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.18 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-18#f1): Maddenin son cümlesi bakımından, UEFA Türkiye Ofisinin bu müsabakalar ve Şampiyona kapsamında elde ettiği gelirler dolayısıyla iktisadi işletme sayılmayacağı belirtilmiştir. Bu kavram, kurumlar vergisi açısından ayrı bir mükellefiyet ve kazanç tespiti doğurabilecek bir faaliyet ayrımı olarak anlaşılmalıdır. ### Vakıflar Kanunu - Vakıflar Kanunu m.26 – İktisadî işletme ve şirket kurulması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5737-sayili-vakiflar-kanunu/madde-26#f1): Vakfın amacını gerçekleştirmeye yardımcı olmak ve vakfa gelir sağlamak amacıyla kurabildiği ticari nitelikte işletmedir. Madde, bu işletmenin kurulmasını Genel Müdürlüğe bilgi verme şartına bağlar. - Vakıflar Kanunu m.33 – Vakıfların denetimi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5737-sayili-vakiflar-kanunu/madde-33): Vakfın bünyesinde yürüttüğü ekonomik faaliyettir. Faaliyet ve mevzuata uygunluk denetimi, bu işletmeler bakımından ayrıca Genel Müdürlükçe yapılır. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.269 – Gayrimenkuller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-269#f1): Ticari, zirai veya mesleki faaliyetin yürütüldüğü ve bu faaliyete tahsis edilmiş malvarlığının bütününü ifade eden birim olarak kullanılır. Maddenin değerleme hükmü, bu işletmeye dahil olan varlıklar için geçerlidir; özel kullanımdaki mallar kapsam dışıdır. ### Bazı Dernek ve Kurumların Bazı Vergilerden, Bütün Harç ve Resimlerden Muaf Tutulmasına İlişkin Kanun - Bazı Dernek ve Kurumların Bazı Vergilerden, Bütün Harç ve Resimlerden Muaf Tutulmasına İlişkin Kanun m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1606-sayili-bazi-dernek-ve-kurumlarin-bazi-vergilerden-butun-harc-ve-resimlerden-muaf/madde-1#f1): Kuruluşun ekonomik faaliyet yürüttüğü ayrı birim niteliğindeki yapıdır. Madde, muafiyetin bu işletmelere şümulünün olmadığını, yani iktisadi işletmelerin kendi faaliyetleri bakımından muafiyetten yararlanamayacağını öngörür. ### Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun - Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun m.15 – Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunun muafiyetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2690-sayili-turkiye-enerji-nukleer-ve-maden-arastirma-kurumu-ile-ilgili-bazi-duzenlemeler/madde-15#f3): Kurumun faaliyetlerinden elde ettiği gelirler dolayısıyla kurumlar vergisi bakımından oluşmuş sayılmayan ticari faaliyet yapısıdır. Madde, kurumun faaliyet gelirlerinin bu anlamda iktisadi işletme sayılmayacağını öngörür. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK geç. m.36 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/gecici-madde-36#f1): Belediye ve il özel idarelerinin ticari ya da ekonomik faaliyet amacıyla kurduğu ve yürüttüğü işletmedir. Maddenin koruma kapsamı, teslimin iktisadi işletme oluşturmadan yapılmış olmasına bağlıdır; iktisadi işletme kapsamındaki teslimler bu hükmün dışındadır. ### Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu - Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu m.9 – Muafiyetler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3294-sayili-sosyal-yardimlasma-ve-dayanismayi-tesvik-kanunu/madde-9#f1-a): Kurumlar vergisi muafiyetinin dışında bırakılan faaliyet alanıdır. Muafiyet yalnız bağış, yardım ve Kanunun öngördüğü faaliyetlerden doğan kazanç için geçerlidir; ticari nitelikli işletme kazancı muafiyet dışındadır. ### Yunus Emre Vakfı Kanunu - Yunus Emre Vakfı Kanunu m.6 – Gelirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5653-sayili-yunus-emre-vakfi-kanunu/madde-6#f2): Vakfın amaçlarını gerçekleştirmek için kurabileceği ticari nitelikli yapıdır. Kuruluşu ikinci fıkraya dayanır ve kurulan işletmeden elde edilen gelir birinci fıkranın (d) bendinde gelir olarak sayılır. ## Karıştırılan kavramlar - **İktisadi işletme oluşturmaksızın yapılan teslim / iktisadi işletme kapsamında yapılan teslim** (KDVK geç. m.36): Belediye ya da il özel idaresinin iktisadi işletme oluşturmadan yaptığı taşınmaz teslimi maddenin koruması altındadır. Bir iktisadi işletme kapsamında yapılan teslim maddenin dışındadır. Yalnızca iktisadi işletme dışındaki teslimlerde vergi aranmaz ve geçmişe dönük tarhiyat yapılmaz. - **Kurumlar vergisi / İktisadi işletme** (3294 s. K. m.9): Fon ve Vakıfların bağış, yardım ve Kanunun öngördüğü faaliyetlerinden doğan kazançları kurumlar vergisi muafiyeti kapsamındadır. İktisadi işletmeden doğan kazanç bu muafiyetin dışında tutulmuştur. İktisadi işletme kazancı için kurumlar vergisi ödenir. - **UEFA Türkiye Ofisinin gelirleri / genel iktisadi işletme kuralı** (5520 s. K. geç. m.18): UEFA Türkiye Ofisinin bu organizasyonlar kapsamındaki gelirleri iktisadi işletme sayılmaz. Ofisin bu organizasyonlar dışında elde ettiği gelirler hakkında madde bir hüküm içermez. Yalnız organizasyon kapsamındaki gelirler bakımından iktisadi işletme kurulmamış sayılır; diğer gelirler genel hükümlere göre değerlendirilir. - **Enstitü / iktisadi işletme / sermaye şirketi** (5653 s. K. m.6): Enstitü ve iktisadi işletme, Vakfın amaç gerçekleştirme aracıdır ve elde ettiği gelir birinci fıkranın (d) bendinde sayılır. Sermaye şirketi, ikinci fıkrada ayrıca yetki olarak sayılmıştır ve yurt dışı Kültür Merkezlerinin işleyişi amacına da bağlanmıştır. Şirket kurulması, metinde iktisadi işletme ve enstitüden ayrı anılmıştır; her üç yapı için ikinci fıkranın amaç koşulu geçerlidir. - **Fıkra 3 iktisadi işletme / fıkra 2 bağış** (6546 s. K. m.11): Fıkra 3, görevle ilgili faaliyetlerden elde edilen gelirin iktisadi işletme oluşturmadığını düzenler. Fıkra 2, bağış ve yardımların vergisel indirimini düzenler. Bağış ve yardımlar indirim konusu olurken, görev faaliyetlerinden elde edilen gelir iktisadi işletme sayılmaz. - **İktisadi kamu müessesesi / Dernek ve vakıfa ait iktisadi işletme / Özel tüzel kişilik** (VUK m.172): Kamu tüzel kişisinin kurduğu iktisadi kamu müessesesi ile dernek ve vakfın iktisadi işletmeleri, kendi tüzel kişiliği bulunmasa bile madde metninde ayrı numaralarla sayılmıştır. Ticaret şirketleri ve diğer tüzel kişiler ise doğrudan ticaret şirketi sıfatıyla yükümlü olur. Bu iki grup için defter tutma usulü tüccar hükümlerine atıfla belirlenir; ticaret şirketi için ise doğrudan tüccara ilişkin hükümler uygulanır. ## İlgili konular - İktisadi işletmelere dahil kıymetleri değerleme (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/iktisadi-isletmelere-dahil-kiymetleri-degerleme ## Örnek kararlar - 2021/125 E., 2023/213 K., 07.12.2023 — ilgili: 6546 s. K. m.11, 2690 s. K. m.15 - 2016/159 E., 2018/108 K., 06.12.2018 — ilgili: 5737 s. K. m.26, 6721 s. K. m.5 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/217 E., 2024/522 K., 23.10.2024 — ilgili: 5737 s. K. m.33, 3294 s. K. m.9 ## İlgili terimler [Muafiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muafiyet) · [Teferruat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teferruat) · [Yargı Harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yargi-harclari) · [Tarhiyat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarhiyat) · [Tarihi Alan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarihi-alan) · [Tevkif yoluyla alınan vergi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tevkif-yoluyla-alinan-vergi) · [Enstitü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/enstitu) · [Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sosyal-yardimlasma-ve-dayanismayi-tesvik-fonu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.