--- title: "İlk iktisap nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-iktisap" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İlk iktisap **Kısaca:** Kayıt ve tescile tabi (II) sayılı malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir. Mal sonradan el değiştirdiğinde yeniden ilk iktisap sayılmaz. (4760 s. K. m.1) ## Kanuni tanım - **4760 s. K. m.2/1-b** (Özel Tüketim Vergisi Kanunu): (II) sayılı listedeki mallardan Türkiye’de kayıt ve tescil edilmemiş olanların kullanılmak üzere ithalini, müzayede yoluyla veya kayıt ve tescil edilmiş olsa dahi 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine göre iade edilenler de dahil motorlu araç ticareti yapanlardan iktisabını, motorlu araç ticareti yapanlar tarafından kullanılmaya başlanmasını, aktife alınmasını veya adlarına kayıt ve tescil ettirilmesini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-2#f1-b ## Kanunda nerede geçiyor ### Özel Tüketim Vergisi Kanunu - Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.1 – Verginin konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-1): Kayıt ve tescile tabi (II) sayılı malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir. Mal sonradan el değiştirdiğinde yeniden ilk iktisap sayılmaz. - Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.2 – Tanımlar, teslim ve teslim sayılan haller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-2#f1-b): (II) sayılı listedeki mallardan Türkiye'de kayıt ve tescil edilmemiş olanların kullanılmak üzere ithal edilmesi, müzayede yoluyla veya tüketicinin korunması mevzuatı uyarınca iade edilenler dahil motorlu araç ticareti yapanlardan iktisap edilmesi, bu kişilerce kullanılmaya başlanması, aktife alınması ya da adlarına kayıt ve tescil ettirilmesidir. Tanım, malın ilk kez hangi kanal üzerinden vergi… - Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.3 – Vergiyi doğuran olay (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-3#f1-a): Malın, teslim yoluyla değil başka bir biçimde ilk kez bir kişinin malvarlığına girmesidir. Bu halde vergiyi doğuran olay malın ilk iktisabıdır. - Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.15 – Verginin belgelerde gösterilmesi, matrahta, vergide ve mükellefiyette değişiklikler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-15#f1-b): Kayıt ve tescile tabi malın ilk kez elde edilmesidir. Veraset yoluyla intikal bu kapsamın dışındadır ve matrah ilk iktisaptaki tutar esas alınarak belirlenir. ### Kurumlar Vergisi Kanunu - Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.12 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-12): Özel tüketim vergisine tabi malın ilk kez edinilmesidir. Vergi, bu işlem dolayısıyla ödenir ve kullandırılan tutarın kaynağı bu vergidir. ## Karıştırılan kavramlar - **Teslim (a, c) / ilk iktisap (b)** (4760 s. K. m.1): Teslim, malın ithalatçı, rafineri veya imalatçı tarafından devredilmesidir ve (a) ile (c) bentlerinde vergilendirme anıdır. İlk iktisap, kayıt ve tescile tabi (II) malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir ve (b) bendinde vergilendirme anıdır. Aynı mal için vergi, satıcı devrinde mi yoksa alıcının ilk edinmesinde mi doğacağı bu ayrıma göre belirlenir. - **İthalat / İlk iktisap** (4760 s. K. m.2): İthalat, malın gümrük bölgesine girişini ifade eder ve sınır geçişi ile ölçülür. İlk iktisap, (II) sayılı listedeki kayıtsız malın ilk kez belirli kanallardan edinilmesi ya da kullanıma alınmasıdır; ithal de bu tanımın içinde bir kanal olarak yer alır. Kayıtsız (II) sayılı bir malın ithali hem ithalat hem ilk iktisap olarak değerlendirilebilir. Motorlu araç ticareti yapanın aktifine alınması ya da adına tescili ise ithalat olmaksızın da ilk iktisap doğurur. - **İlk iktisap vergilendirmesi (2/a) / dönüştürme vergilendirmesi (2/b)** (4760 s. K. m.15): Fıkra 2/a'da, istisna uygulanan malın istisnadan yararlananlar dışındakilere iktisabı ve kayıt tescil işlemi konu edilir. Fıkra 2/b'de, malın beş yıl içinde madde metnindeki tarife pozisyonlarından birine dönüşmesi konu edilir. İlk durumda ilk iktisap matrahı ve kayıt tarihindeki oran, ikinci durumda ise önceki vergi mahsup edilerek dönüşüm tarihindeki oran uygulanır. - **Askeri ve güvenlik kuruluşlarına teslim / genel ilk iktisap** (4760 s. K. m.7): Akaryakıtın Milli Savunma, Jandarma, Sahil Güvenlik ve MİT adına teslimi bu kuruluşların gereksinimi ve adına işlem koşuluyla müstesnadır (1/a). Ticari ve bireysel alımlar bu istisnanın kapsamında değildir. Teslimin kuruluş adına yapıldığı belgelenmezse istisna uygulanmaz. ## Örnek kararlar - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/21 E., 2026/1 K., 28.01.2026 — ilgili: 4760 s. K. m.1, 4760 s. K. m.3, 4760 s. K. m.2 - 2007/114 E., 2011/36 K., 10.02.2011 — ilgili: 4760 s. K. m.15 - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/17 E., 2025/17 K., 08.10.2025 — ilgili: 4760 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Sayılı liste](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sayili-liste) · [Teslim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teslim) · [Motorlu araç ticareti yapanlar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/motorlu-arac-ticareti-yapanlar) · [İthalat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ithalat) · [Konsinyasyon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/konsinyasyon) · [Dönüştürme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/donusturme) · [Kayıt ve tescil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kayit-ve-tescil) · [Vergiyi doğuran olay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergiyi-doguran-olay) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.