---
title: "İlk inceleme nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-inceleme"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# İlk inceleme

Diğer yazımlar: Ilk inceleme

**Kısaca:** Dava dilekçesinin esasa geçilmeden önce görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, dava konusu işlem, süre, husumet ve dilekçe biçimi yönlerinden incelenmesidir. (İYUK m.15)

## Kanunda nerede geçiyor

### İdari Yargılama Usulü Kanunu
- İYUK m.14 – Dilekçeler üzerine ilk inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-14#f2-5): Dilekçenin tebligattan önce, belirlenen yönler bakımından hakim veya tetkik hakimi tarafından incelenmesidir. Dilekçenin tebliğe uygun bulunup bulunmadığını belirler.
- İYUK m.15 – İlk inceleme üzerine verilecek karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-15#f2-4): Dava dilekçesinin esasa geçilmeden önce görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, dava konusu işlem, süre, husumet ve dilekçe biçimi yönlerinden incelenmesidir. Bu inceleme sonucunda m.15'teki kararlardan biri verilir.
- İYUK m.20/A – İvedi yargılama usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2577-sayili-idari-yargilama-usulu-kanunu/madde-20a#f1-c): Dava dilekcesinin mahkemece sekil ve esas yonunden on kontrolunden gecirilmesidir. Ivedi usulde yedi gun icinde yapilir ve dilekce ekleriyle birlikte tebligata cikarilir.

### Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun
- Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun m.16 – Uyuşmazlık Mahkemesince yapılacak işlemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2247-sayili-uyusmazlik-mahkemesinin-kurulus-ve-isleyisi-hakkinda-kanun/madde-16#f1): Dava dosyalarının Uyuşmazlık Mahkemesine ulaştığı ilk aşamadaki ön değerlendirme. Maddeye göre Başsavcı görüşü alınması bu aşamada zorunludur.

## Karıştırılan kavramlar

- **Ilk inceleme / 15. madde kararı** (İYUK m.14): 14. madde ilk incelemenin yapılış usulünü ve yönlerini düzenler; kanuna aykırılık tespit edildiğinde hangi kararın verileceğini düzenlemez. 15. madde, ilk incelemede tespit edilen aykırılığa göre verilecek kararı ve kanun yolunu düzenler. İlk inceleme yönleri 14. maddede, sonuç kararı 15. maddede aranır.
- **İlk inceleme kararlarının kanun yolu / Tebliğ kararlarının kanun yolu** (İYUK m.15): Görev-yetki reddi, ehliyet, süre, işlem yokluğu ve diğer ret kararları istinaf veya temyiz yoluna açıktır. Gerçek hasma tebliğ kararı ile dilekçe ret kararı kanun yoluna konu edilemez. Hangi kararın kanun yoluna açık olduğu fıkra ile ayrılmıştır. Kanun yolu kapalı kararlar için ayrıca başvuru yapılamaz.
- **Ilk inceleme suresi / normal usul** (İYUK m.20/A): Ivedi usulde ilk inceleme yedi gun icinde yapilir ve dava dilekcesi ile ekleri tebligata cikarilir. Normal usulde bu sure on bes gundur. Ivedi usulde dava dosyasi cok daha hizli ilerler.
- **İlk inceleme / yeniden inceleme** (VUK m.138): Daha önce hiç inceleme yapılmamış ya da matrahın re'sen takdir edilmemiş dönem. Daha önce inceleme yapılmış ya da matrah re'sen takdir edilmiş dönem. Daha önce inceleme veya re'sen takdir bulunması yeniden incelemeye engel değildir; yeniden inceleme ve gerekirse ikmal tarhiyatı yapılabilir.
- **Keşif ve bilirkişi zamanı / ilk inceleme sonrası keşif** (İYUK geç. m.11): Keşif ve bilirkişi incelemesi kural olarak dosyanın tekemmülünden sonra yapılır. Taraf hak ve menfaatlerinin korunması zorunlu olan hallerde keşif ilk incelemeden sonra da yapılabilir. Bu istisnai hâlde keşif, dosya tekemmül etmeden de yapılabilir.

## İlgili konular

- Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/dogrudan-dogruya-tam-yargi-davasi-acilmasi

## Örnek kararlar

- 6. Daire, 2025/3541 E., 2025/4780 K., 08.10.2025 — ilgili: İYUK m.15
- İdare Dava Daireleri Kurulu, 2024/312 E., 2025/401 K., 24.02.2025 — ilgili: İYUK m.14
- 8. Daire, 2024/2806 E., 2024/4206 K., 05.07.2024 — ilgili: İYUK m.14

## İlgili terimler

[Husumet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/husumet) · [Ehliyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ehliyet) · [Olumsuz görev uyuşmazlığı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/olumsuz-gorev-uyusmazligi) · [Tekemmül](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tekemmul) · [Rapor](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rapor) · [Yetki](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetki) · [Görev](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorev) · [Tetkik hâkimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tetkik-hakimi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.