--- title: "İlk itiraz nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-itiraz" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İlk itiraz Diğer yazımlar: İlk itirazlar **Kısaca:** Davalının davanın esasına girmeden önce ileri sürmesi gereken usuli itirazlardır. Dava şartlarına ilişkin itirazlar bu kapsamdadır ve bunların cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. (HMK m.131) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.19 – Yetki itirazının ileri sürülmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-19): Davalının esasa ilişkin savunmadan önce ileri sürmesi gereken yetki itirazı ile usule ilişkin itirazlardır. Kesin olmayan yetkide yetki itirazı ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde yapılır. - HMK m.116 – Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-116#f1): Davanın esasına girilmesine engel olan ve yalnızca davanın başında, cevap dilekçesi ile birlikte ileri sürülmesi gereken usule ilişkin itirazlardır. Kanunda sınırlı sayılmıştır; bu sayım dışında ilk itiraz ileri sürülemez. İlk itiraz ileri sürülmediğinde ilgili hususta esasa girilmesine engel kalmaz, yani itiraz süresi geçtikten sonra aynı konu ilk itiraz olarak tekrar gündeme getirilemez. - HMK m.117 – İleri sürülmesi ve incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-117#f1) - HMK m.128 – Süresinde cevap dilekçesi verilmemesinin sonucu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-128): Davanın esasına girilmeden önce ileri sürülmesi gereken, hak düşürücü süreye bağlı savunmalardır. Cevap dilekçesi verilmediğinde bunların ileri sürülmesi mümkün olmaz. - HMK m.131 – Cevap dilekçesi verilmesinin sonucu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-131#f1): Davalının davanın esasına girmeden önce ileri sürmesi gereken usuli itirazlardır. Dava şartlarına ilişkin itirazlar bu kapsamdadır ve bunların cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. - HMK m.137 – Ön incelemenin kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-137#f1): Davalının, dava şartı niteliğinde olmayan ancak yargılamanın ilk aşamasında ileri sürülmesi gereken itirazlarıdır. Bunlar mahkemece kendiliğinden değil, davalı tarafından ileri sürüldüğünde dikkate alınır. - HMK m.138 – Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-138#f1): Davanın esasına girmeye engel olan ve yalnızca cevap süresi içinde, cevap dilekçesiyle ileri sürülebilen usul itirazlarıdır. Kanunda sınırlı sayıdadır; bunların dışında ilk itiraz ileri sürülemez. - HMK m.413 – Tahkim itirazı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-413#f1): Davalının esasa ilişkin savunmalarından önce ileri sürmesi gereken usuli itirazlardır. Tahkim itirazı bunlardan biridir ve ileri sürülmemesi hâlinde sonradan telafi edilemez. ## Karıştırılan kavramlar - **Kesin yetki / ilk itiraz olarak yetki itirazı** (HMK m.116): Kesin yetki kuralı bulunan uyuşmazlıkta yetki itirazı, dava şartı olarak mahkemece kendiliğinden incelenir. Kesin yetki kuralı bulunmayan uyuşmazlıkta yetki itirazı, m.116/1-a uyarınca yalnızca davanın başında ilk itiraz olarak ileri sürülebilir. Kesin yetki varsa davalının itirazı yokluğu mahkemeyi yetkili kılmaz; kesin yetki yoksa davalı itiraz etmezse mahkeme yetkili duruma gelir. - **Madde 116 kapsamındaki ilk itiraz / m.114 ve m.115 kapsamındaki dava şartı** (HMK m.116): İlk itiraz, yalnızca davalının ileri sürmesi hâlinde dikkate alınan ve sınırlı sayılan itirazdır. Dava şartı, kanunun aradığı ve mahkemece kendiliğinden gözetilen koşuldur. Dava şartı eksikse mahkeme re'sen usulden red verir; ilk itiraz ise ileri sürülmediğinde mahkeme bunu dikkate almaz. - **Cevap dilekçesinde ileri sürülen / ileri sürülmeyen ilk itiraz** (HMK m.117): Cevap dilekçesinde süresinde ileri sürülen ilk itiraz, mahkemece incelenir ve karara bağlanır. Cevap dilekçesinde ileri sürülmeyen ilk itiraz, sonradan ileri sürülse dahi dinlenmez. Sonradan ileri sürülen ilk itiraz hakkında karar verilmez; davalı bu nedenle usulden itirazını kaybeder. - **İlk itiraz / dava şartı** (HMK m.117): İlk itiraz davalının ileri sürmesine bağlıdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Dava şartı eksikliği, hâkim tarafından her aşamada re'sen dikkate alınabilir; dava içinde her zaman ileri sürülebilir. Dava şartı eksikliği için cevap dilekçesi süresi aranmaz; ilk itiraz için bu süre aranır. - **İlk itiraz / esasa ilişkin ön sorun** (HMK m.117): İlk itiraz, usule ilişkin olup dava şartlarından sonra ve ön sorun gibi incelenir. Esasa ilişkin ön sorun, tahkikat aşamasında değerlendirilir ve esasla birlikte karara bağlanır. İlk itiraz, esas incelemesinden önce ayrıca karara bağlanır; esasa ilişkin ön sorun ise tahkikatta incelenir. - **İlk itiraz / sonraki savunma** (HMK m.131): İlk itirazlar, davanın esasına girilmeden önce ileri sürülmesi gereken usul ve dava şartı itirazlarıdır. Sonraki savunmalar, esasa ilişkin vakıa ve hukuki sebeplerdir ve bu madde kapsamında kapanmaz. Yalnız ilk itirazlar cevap dilekçesi verildikten sonra ileri sürülemez; esasa ilişkin savunma ayrıca yapılabilir. ## İlgili konular - Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevaba-cevap-ve-ikinci-cevap-dilekcesi-on-inceleme - Cevap dilekçesi (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevap-dilekcesi - Dava çeşitleri, dava şartları ve ilk itirazlar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/dava-cesitleri-dava-sartlari-ve-ilk-itirazlar - Uygulanma alanı ve tahkime elverişlilik (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/uygulanma-alani-ve-tahkime-elverislilik - Yetki (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/yetki ## Örnek kararlar - Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2213 E., 2026/767 K., 24.04.2026 — ilgili: HMK m.137, HMK m.138 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/772 E., 2023/865 K., 27.09.2023 — ilgili: HMK m.19 - 11. Hukuk Dairesi, 2022/5977 E., 2024/2189 K., 18.03.2024 — ilgili: HMK m.413 ## İlgili terimler [Dava şartı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dava-sarti) · [Tahkim itirazı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahkim-itirazi) · [Cevap dilekçesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cevap-dilekcesi) · [Yetki itirazı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yetki-itirazi) · [Kesin yetki](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-yetki) · [Ön inceleme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme) · [Uyuşmazlık konusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uyusmazlik-konusu) · [Ön inceleme duruşması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/on-inceleme-durusmasi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.