---
title: "İlk ve son derece mahkemesi nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-ve-son-derece-mahkemesi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# İlk ve son derece mahkemesi

**Kısaca:** İlk ve son derece mahkemesi, 3 kanunda 3 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

- Anayasa m.155 · danıştay: Danıştayın kanunla gösterilen belli davalara ilk derece olarak bakması ve bu davalarda verdiği kararın bir üst yargı yoluna gitmeden kesinleşmesi anlamına gelir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-155)
- 2575 s. K. m.23 · danıştayın görevleri: Kanunda yazılı idari davaların Danıştay tarafından tek derece olarak görülmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-23)
- 2797 s. K. m.13 · yargıtayın görevleri: Davanın Yargıtayda ilk derece olarak açılıp görülmesi ve verilen kararın istinaf yoluna tabi olmamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-13)

## Kanunda nerede geçiyor

### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.155 – C. Danıştay (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-155#f1): Danıştayın kanunla gösterilen belli davalara ilk derece olarak bakması ve bu davalarda verdiği kararın bir üst yargı yoluna gitmeden kesinleşmesi anlamına gelir. Hangi davaların bu kapsamda olduğu kanunla belirlenir.

### Danıştay Kanunu
- Danıştay Kanunu m.23 – Danıştayın görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-23#f1-b): Kanunda yazılı idari davaların Danıştay tarafından tek derece olarak görülmesidir. Bu davalarda verilen karara karşı ayrı bir derece mahkemesine başvurulamaz; kararın kesinliği bu niteliğe dayanır.

### Yargıtay Kanunu
- Yargıtay Kanunu m.13 – Yargıtayın görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2797-sayili-yargitay-kanunu/madde-13#f1-2): Davanın Yargıtayda ilk derece olarak açılıp görülmesi ve verilen kararın istinaf yoluna tabi olmamasıdır. Bu sıfat, sadece kanunun Yargıtaya verdiği davalarda söz konusu olur.

## Karıştırılan kavramlar

- **Temyiz merci olarak görev / İlk ve son derece mahkemesi olarak görev** (2575 s. K. m.23): Temyiz görevinde Danıştay, alt derece mahkemesinin kararını yeniden inceler ve yalnız hukuka aykırılık denetimi yapar. İlk ve son derece görevinde Danıştay, dosyayı doğrudan esas bakımından karara bağlar; önünde bir alt derece kararı yoktur. Temyiz görevinde yalnızca hukuka aykırılık denetlenir; ilk ve son derece görevinde ise karar tek derece olarak kesinleşir.

## İlgili konular

- Yüksek mahkemeler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/yuksek-mahkemeler
- Danıştay'ın, daire ve kurulların görevleri (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/danistay-in-daire-ve-kurullarin-gorevleri

## Örnek kararlar

- 2016/144 E., 2020/75 K., 10.12.2020 — ilgili: 2575 s. K. m.23
- 1990/19 E., 1991/15 K., 21.06.1991 — ilgili: Anayasa m.155
- Ceza Genel Kurulu, 2020/335 E., 2022/69 K., 08.02.2022 — ilgili: 2797 s. K. m.13

## İlgili terimler

[Düşünce bildirme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dusunce-bildirme) · [İmtiyaz şartlaşma ve sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/imtiyaz-sartlasma-ve-sozlesmesi)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.