--- title: "İnceleme nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/inceleme" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İnceleme **Kısaca:** İnceleme, 3 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İİK m.230 · iddia edilen alacakların tetkiki: İflas idaresinin masaya yazdırılan her alacağın varlığını, miktarını, alacaklının gerçek alacaklı olup olmadığını ve imtiyaz durumunu araştırıp tespit etmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-230) - 2802 s. K. m.6 · denetim, inceleme, soruşturma ve kovuşturma: Hâkim veya savcının hal ve eylemlerinin sıfat ve görevlerinin icaplarına uyup uymadığını ya da görevle bağlantılı bir suçun işlenip işlenmediğini araştıran ön nitelikli işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-6) - 6362 s. K. m.90 · gizlilik ve sır saklama: Fıkranın sır saklama yükümlülüğü ancak bu sürecin varlığı ve niteliği bakımından doğar. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-90) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hakimler ve Savcılar Kanunu - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.6 – Denetim, inceleme, soruşturma ve kovuşturma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-6#f1): Hâkim veya savcının hal ve eylemlerinin sıfat ve görevlerinin icaplarına uyup uymadığını ya da görevle bağlantılı bir suçun işlenip işlenmediğini araştıran ön nitelikli işlemdir. Bu işlem, gerektiğinde soruşturmaya geçilmesine esas olabilir. - Hakimler ve Savcılar Kanunu m.82 – Soruşturma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2802-sayili-hakimler-ve-savcilar-kanunu/madde-82#f1): Soruşturmadan önce, hakkında isnat bulunan hakim veya savcının durumunun ön değerlendirmesidir. Madde bu aşamayı da izne bağlamıştır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.230 – İddia edilen alacakların tetkiki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-230): İflas idaresinin masaya yazdırılan her alacağın varlığını, miktarını, alacaklının gerçek alacaklı olup olmadığını ve imtiyaz durumunu araştırıp tespit etmesidir. İnceleme her alacak için ayrı yapılır. ### Sermaye Piyasası Kanunu - Sermaye Piyasası Kanunu m.90 – Gizlilik ve sır saklama (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-90#f2): Maddenin ikinci fıkrasında geçen, sermaye piyasası mevzuatı kapsamında yürütülen denetim ya da inceleme sürecidir. Fıkranın sır saklama yükümlülüğü ancak bu sürecin varlığı ve niteliği bakımından doğar. ## Karıştırılan kavramlar - **Denetim / inceleme / soruşturma** (2802 s. K. m.6): Denetim, hâkim ve savcının görevini mevzuata uygun yapıp yapmadığının genel olarak izlenmesidir. İnceleme ve soruşturma, belirli bir hal veya eylem hakkında yürütülen ve gerektiğinde suç veya disiplin sonucuna varan işlemlerdir. Her biri için yürütme usulü ve yetkili kişi ayrıdır; denetim ve inceleme/soruşturma aynı madde içinde ayrı işlemler olarak sayılmıştır. - **Geçmişe yönelik gider esaslı inceleme / Dönem içi beyanın incelenmesi** (GVK geç. m.22): Geçmiş vergilendirme dönemlerine ait servet ve gider beyanlarına dayanılarak yapılan inceleme, maddenin yasakladığı kapsamdadır. Maddenin kapsamı dışındaki cari dönem incelemesi, madde yasağına takılmadan genel hükümlere göre yürütülebilir. Ancak servet bildirimindeki unsurlar bu incelemede veri olarak kullanılamaz. Geçmiş dönem bakımından gider ve servet esasına dayalı tarhiyat yapılamaz; cari dönem bakımından ise bu verilerin veri olarak kullanılması yasaktır. - **Madde 82/2 tarhiyatı / VUK 30/2-7 geçmişe yönelik inceleme** (GVK geç. m.47): Gelir Vergisi Kanunu m.82 2 numaralı fıkrasına göre yapılan tarhiyat. Vergi Usul Kanunu 30. madde ikinci fıkra 7 numaralı bentine göre yapılan geçmişe yönelik inceleme ve tarhiyat. Maddedeki unsurlar delil olarak kullanılıyorsa her iki yoldan da tarhiyat yapılamaz. - **Fiili envanterin gerektirdiği giderler / inceleme giderleri** (VUK m.134): Fiili envanter nedeniyle doğan ve incelemeyi yapan tarafından tasdik edilen giderler. Vergi incelemesinin genel masrafları ve fiili envanter dışındaki harcamalar. Yalnız tasdik edilen envanter giderleri Hazinece mükellefe ödenir; diğer giderler bu maddeye göre ödenmez. - **İlk inceleme / yeniden inceleme** (VUK m.138): Daha önce hiç inceleme yapılmamış ya da matrahın re'sen takdir edilmemiş dönem. Daha önce inceleme yapılmış ya da matrah re'sen takdir edilmiş dönem. Daha önce inceleme veya re'sen takdir bulunması yeniden incelemeye engel değildir; yeniden inceleme ve gerekirse ikmal tarhiyatı yapılabilir. - **Dairede inceleme / İş yerinde inceleme** (VUK m.139): Kural olarak inceleme dairede yapılır; defter ve vesikaların daireye getirilmesi yazılı istemle talep edilir. Mükellef ve vergi sorumlusunun talebi ve iş yerinin müsait olması halinde inceleme iş yerinde yapılabilir. İş yerinde inceleme, yalnız talep ve müsaitlik birlikte bulunduğunda yapılır; talep yoksa inceleme dairede sürdürülür. ## İlgili konular - Alacakların tahkiki ve sıraların tayini (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/alacaklarin-tahkiki-ve-siralarin-tayini ## Örnek kararlar - Ceza Genel Kurulu, 2019/537 E., 2022/56 K., 27.01.2022 — ilgili: 2802 s. K. m.6 - Ceza Genel Kurulu, 2019/599 E., 2021/541 K., 09.11.2021 — ilgili: 2802 s. K. m.82 - Ceza Genel Kurulu, 2010/178 E., 2011/41 K., 12.04.2011 — ilgili: 2802 s. K. m.82 ## İlgili terimler [Kurul müfettişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurul-mufettisi) · [Sır saklama yükümlülüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sir-saklama-yukumlulugu) · [Adalet müfettişi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adalet-mufettisi) · [Soruşturma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sorusturma) · [İstihkak iddiası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istihkak-iddiasi) · [Bilgi verme yükümlülüğü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilgi-verme-yukumlulugu) · [Denetim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/denetim) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.