--- title: "İptal nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iptal" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İptal **Kısaca:** İptal, 7 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TTK m.1301 · sözleşmenin uyarlanması veya iptali: Sözleşmenin mahkeme kararıyla geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1301) - 5901 s. K. m.31 · türk vatandaşlığının iptali: Geçerli görünen bir kazanma kararının, sonradan ortaya çıkan aykırılık nedeniyle ortadan kaldırılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5901-sayili-turk-vatandasligi-kanunu/madde-31) - SMK m.27 · hükümsüzlüğün ve iptalin etkisi: Markanın tescili sırasında bulunmayan, sonradan marka sahibinin davranışları nedeniyle ortaya çıkan hâllere dayanarak sonlandırılmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-27) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.668 – III - Banknotlarda ve buna benzer kâğıtlarda usul (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-668#f1): Kaybedilen veya çalınan kıymetli evrakın mahkeme kararıyla geçersiz kılınarak hamile yeni senet verilmesini ya da ödeme yapılmasını sağlayan usuldür. Madde bu kurumu bu senet türleri bakımından kapatır. - TTK m.1301 – 2. Sözleşmenin uyarlanması veya iptali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1301#f1): Sözleşmenin mahkeme kararıyla geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır. Mahkeme uyarlama yerine iptal yolunu seçebilir. ### Devlet İhale Kanunu - Devlet İhale Kanunu m.31 – İhale kararlarının onayı veya iptal edilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2886-sayili-devlet-ihale-kanunu/madde-31#f1): İta amirinin ihale kararını ortadan kaldıran işlemidir. Kanun iptal için gerekçe gösterilmesini zorunlu kılmaz; uygulamada gerekçenin açıkça belirtilmesi tartışılmış ve Danıştay kararlarında gerekçe zorunluluğu bulunmadığı kabul edilmiştir. ### Türk Vatandaşlığı Kanunu - Türk Vatandaşlığı Kanunu m.31 – Türk vatandaşlığının iptali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5901-sayili-turk-vatandasligi-kanunu/madde-31#f1): Geçerli görünen bir kazanma kararının, sonradan ortaya çıkan aykırılık nedeniyle ortadan kaldırılmasıdır. Kaybettirme (m.29) ve çıkma gibi kayıp hâllerinden farklı olarak kararın kendisine yöneliktir. ### İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu - İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.31 – Belgelendirme, ihtar, askı ve iptaller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6331-sayili-is-sagligi-ve-guvenligi-kanunu/madde-31#f1): Yetki belgesinin geçerliliğinin sona erdirilmesidir. Askıya almadan farklı olarak yetkiyi kalıcı biçimde ortadan kaldırır. ### Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu - Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.47 – İnsani ikamet izninin iptali veya uzatılmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6458-sayili-yabancilar-ve-uluslararasi-koruma-kanunu/madde-47#f1): Geçerli bir iznin, izni doğuran koşulların sonradan ortadan kalkması nedeniyle geriye dönük olmayacak biçimde sona erdirilmesidir. Madde iptali valiliklere bırakır, ancak Bakanlık onayı şartına bağlar. ### Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun - Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun m.16 – Faaliyet izninin iptali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6493-sayili-odeme-ve-menkul-kiymet-mutabakat-sistemleri-odeme-hizmetleri-ve-elektronik-para/madde-16#f2): Verilmiş faaliyet izninin, Bankanın takdirine bağlı ya da kanunda sayılan bir sebebe dayanarak ortadan kaldırılmasıdır. Maddede iptal sebepleri sınırlı sayıda gösterilmiştir; iptal kararı Bankaca verilir. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.27 – Hükümsüzlüğün ve iptalin etkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-27#f2): Markanın tescili sırasında bulunmayan, sonradan marka sahibinin davranışları nedeniyle ortaya çıkan hâllere dayanarak sonlandırılmasıdır. Kararın etkisi iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten başlar. ## Karıştırılan kavramlar - **Onay / İptal** (2886 s. K. m.31): Ita amirinin ihale kararını onaylaması, kararı geçerli kılar ve ihalenin kesinleşmesini sağlar. Ita amirinin ihale kararını iptal etmesi, kararı ortadan kaldırır ve ihaleyi hükümsüz kılar. Onaylanan ihale geçerli kalır ve sözleşme sürecine geçilir; iptal edilen ihalede madde metni uyarınca ihale hükümsüz sayılır. - **Uyarlama / İptal** (TTK m.1301): Uyarlamada sözleşme yürürlükte kalır ve şartları mevcut duruma göre değiştirilir. İptalde sözleşme geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Mahkeme, sözleşmenin amacına ve ilgililerin durumuna göre hangisinin uygun olduğuna karar verir; yalnız bir seçenek zorunlu değildir. - **Askıya alma / İptal** (6331 s. K. m.31): Askıya alma, yetki belgesinin geçerliliğinin geçici olarak durdurulmasıdır. İptal, yetki belgesinin geçerliliğinin sona erdirilmesidir. İptal kararı yetki belgesini ortadan kaldırır; askıya alma ise belgeyi geçici olarak devre dışı bırakır. Maddede ikisi ayrı yaptırımlar olarak sayılmıştır. - **İptal / uzatmama** (6458 s. K. m.47): İptal, halen geçerli olan bir izni, süresi dolmadan sona erdirir. Uzatmama, süresi dolmak üzere olan iznin yenilenmemesidir. Her ikisi de aynı koşulun, yani zorunlu kılan şartların ortadan kalkmasına dayanır ve her ikisinde de Bakanlık onayı aranır. - **Hükümsüzlük / İptal** (SMK m.27): Hükümsüzlükte kararın etkisi marka başvuru tarihinden başlar ve koruma baştan doğmamış sayılır. İptalde kararın etkisi iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten başlar; talep üzerine daha önceki bir tarihe çekilebilir. Geriye etkinin başlangıç tarihi ve tarihin çekilebilmesi bakımından iki hâl ayrılır. - **Hükümsüzlük kararının geriye etkisi / İptal kararının geriye etkisi** (SMK m.27): Hükümsüzlük kararı için geriye etki, mutlak ve nispi red nedenlerinin varlığına dayanır. İptal kararı için geriye etki, marka sahibinin sonradan ortaya çıkan davranışlarına dayanır. Her iki hâlde de üçüncü fıkra aynı korunan durumları düzenler; sebep ve başlangıç tarihi farklıdır. ## İlgili konular - Hamile yazılı senetler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/hamile-yazili-senetler - Tescil, koruma süresi ve yenileme, lisans (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/tescil-koruma-suresi-ve-yenileme-lisans ## Örnek kararlar - 10. Daire, 2024/5451 E., 2025/1913 K., 09.04.2025 — ilgili: 6493 s. K. m.16 - 13. Daire, 2024/3479 E., 2025/411 K., 29.01.2025 — ilgili: 2886 s. K. m.31 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2023/3123 E., 2025/64 K., 20.01.2025 — ilgili: 6331 s. K. m.31 ## İlgili terimler [Hükümsüzlük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukumsuzluk) · [Kesinleşmiş ve uygulanmış karar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesinlesmis-ve-uygulanmis-karar) · [Bakanlık onayı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bakanlik-onayi) · [İnsani ikamet izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/insani-ikamet-izni) · [Kurtarma sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurtarma-sozlesmesi) · [Ağır ihmal](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/agir-ihmal) · [Uyarlama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uyarlama) · [Hamile yazılı senet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hamile-yazili-senet) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.