--- title: "İrat Senedi nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irat-senedi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İrat Senedi **Kısaca:** İrat Senedi, 3 kanunda 24 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.937: Periyodik gelir niteliğinde ödemeleri temsil eden senet türüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-937) - İİK m.125 · münderecatı: Taşınmazın sahibinin, bir gelir karşılığında belirli periyodik ödemeleri üstlenmesine ilişkin senettir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-125) - TTK m.669 · ipotekli borç senedi ve irat senedi: Taşınmazdan ödenmesi gereken para borcunun taşınmaza yük olarak yüklendiği ve bu yükün kıymetli evrak biçiminde devredilebildiği senet türüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-669) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.839 – A. Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-839#f3): Maddede saklı tutulan, yüklü taşınmazın ekonomik niteliğinden bağımsız süreklilik gösteren edimlerle ilgili özel bir taşınmaz yükü türüdür. Edim sınırlamasından ayrıca değerlendirilir. - TMK m.842 – 3. Güvence amacıyla kurulma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-842#f1): Kanunda ayrıntılı düzenlenen, irat borçlusunun belirli dönemlerde bir edimi ödediği borç ilişkisidir. Madde, taşınmaz yükünün bu senedin hükümlerine tabi kılınmasını sağlar. - TMK m.850 – I. Taşınmaz rehninin türleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-850#f1): Taşınmaz rehninin, belirli periyotlarla ödenecek bir gelir (irat) yükümlülüğünün güvencesi olarak kurulan türüdür. Güvence altına alınan şey sürekli ya da dönemsel ödemelerdir. - TMK m.903 – I. Amaç ve nitelik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-903#f1): Bir taşınmaz üzerinde taşınmaz yükü şeklinde kurulan, alacak hakkını kıymetli evrak olarak temsil eden senet türüdür. Amacı taşınmazın değerini tedavüle sokmaktır. - TMK m.904 – II. Sorumluluğun sınırı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-904): Borçlunun belirli bir taşınmaz karşılığında alacaklıya periyodik olarak gelir (irat) ödemeyi üstlendiği ve bu borcun taşınmaz üzerinde rehinle güvence altına alındığı sözleşmedir. Bu maddenin konusu, irat senedindeki alacak miktarının sınırıdır. - TMK m.906 – IV. Yükten kurtarma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-906#f1): Bir kimsenin belirli dönemlerde başka birine periyodik ödeme yapmayı üstlendiği, taşınmaz üzerinde yük olarak kurulan sözleşme türüdür. Bu maddenin uygulanması için taşınmazın irat senedi ile yüklü olması gerekir. - TMK m.907 – V. Borç ve mülkiyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-907#f1): Borçlunun alacaklıya, belirli dönemlerde süreklilik gösteren bir gelir ya da ödeme yapmayı üstlendiği, taşınmazla güvence altına alınmış sözleşmedir. Hükmün kendisi irat senedinin tanımını yapmaz, mevcut irat yükünün borçlusunu belirler. - TMK m.908 – VI. Bölünme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-908#f1): Bir kişinin, karşılığında bir taşınmaz veya malvarlığı devri gibi bir edim alarak diğerine periyodik olarak ödeme yapmayı üstlendiği, süreklilik arz eden borç ilişkisini belgeleyen senettir. Madde bu senedin taşınmaza bağlı yüklü hâlini konu alır. - TMK m.909 – C. Ortak hükümler — I. Kurulması — 1. Alacağın niteliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-909#f1): Belirli periyotlarda tekrarlanan bir edimin, yani irat ödemesinin borçlu tarafından üstlenildiği senet türüdür. Edimin süreli ve sürekli niteliği senedin ayırt edici özelliğidir. - TMK m.910 – 2. Senedin dayanağı borç ile ilişkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-910#f1): Belirli periyotlarla tekrarlanan bir ödemenin (irat) güvencesi olarak düzenlenen ve bu ödeme yükümlülüğünü senette belirginleştiren senet türüdür. İpotekli borç senediyle birlikte bu maddenin kapsamına girer. - TMK m.911 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-911#f1): Belirli periyotlarda ödenecek irat borcunun taşınmaz üzerinde ipotekle güvence altına alındığı ve tapu siciline tescil edilen senet türüdür. - TMK m.912 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-912#f1): Yüklü taşınmazın ürün ya da gelirlerinden periyodik ödemeler alınmasını sağlayan, yine tapu memurunca düzenlenen rehin senedi türüdür. Maddede borç senediyle birlikte aynı şekle bağlanmıştır. - TMK m.913 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-913#f1): Taşınmaz ipoteği ile teminat altına alınan, belirli dönemlerde ödenecek irat alacağını temsil eden senettir. Şekli de yönetmelikle belirlenir. - TMK m.914 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-914#f1): Belirli periyotlarla ödenecek bir gelir (irat) alacağını temsil eden ve taşınmaz üzerindeki ipotekle güvence altına alınmış senettir. Maddedeki düzenleme irat senedi bakımından da aynıdır. - TMK m.919 – 2. Terkin (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-919#f1): Belirli periyotlarla ödenecek bir irat alacağını temsil eden ve ipotekle teminat altına alınmış senettir. Madde bakımından borç senedi ile aynı terkin rejimine tabidir. - TMK m.920 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-920#f1): Taşınmaz ipoteki ile güvence altına alınmış, belirli periyotlarla ödenecek irat alacağını temsil eden senettir. Alacak, borç senedinden farklı olarak süreli ödemelere dayanır. - TMK m.921 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-921#f1): Taşınmaz üzerindeki ipotek sebebiyle düzenlenen, belirli dönemlerde ödenecek irat borcunu temsil eden senet türüdür. Sürekli edimli borç ilişkisine dayanır. - TMK m.922 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-922#f1): Ipotek teminatına bağlı, senet sahibine düzenli periyotlarla belirli bir gelir ödenmesini öngören senettir. Borç senedinden farkı, edimin tek seferlik para ödemesi değil, sürekli ya da dönemsel gelir olmasıdır. - TMK m.923 – 2. Hakkın ileri sürülmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-923): Belirli periyotlarla tekrarlanan bir edimin, yani irat alacağının ipotekle güvence altına alınmış hâlini temsil eden senettir. Madde bakımından borç senedi ile aynı rejime tabidir. - TMK m.926 – 2. İlân yoluyla duyuru (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-926#f1): Düzenli gelir ödenmesini içeren ve ipotekle güvence altına alınmış senettir. Hukuki niteliği borç senedine benzer, bu maddede aynı usule tabidir. - TMK m.931 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-931#f1): Taşınmaz üzerinde kurulan rehin ile güvence altına alınmış, belirli periyotlarda irat ödenmesini konu alan kıymetli evrak niteliğindeki senettir. Seri hâlinde çıkarılabilmesi bakımından da madde ile genel hükümlere bağlanır. - TMK m.937 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-937): Periyodik gelir niteliğinde ödemeleri temsil eden senet türüdür. Bu senetlerde kura ve iptal işlemleri Devletçe denetlenir. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.125 – 2 – Münderecatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-125): Taşınmazın sahibinin, bir gelir karşılığında belirli periyodik ödemeleri üstlenmesine ilişkin senettir. Maddede taşınmazla birlikte devredilen haklar arasında sayılmıştır. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.669 – D) İpotekli borç senedi ve irat senedi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-669#f1): Taşınmazdan ödenmesi gereken para borcunun taşınmaza yük olarak yüklendiği ve bu yükün kıymetli evrak biçiminde devredilebildiği senet türüdür. Borçlunun sorumluluğu senette gösterilen taşınmaz değeriyle sınırlıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Edim sınırlı yük / irat senedi ve kamu hukuku yükü** (TMK m.839): Genel kurala göre yükün konusu yüklü taşınmazın ekonomik niteliğinden doğan ya da yararlanan taşınmazın ekonomik ihtiyaçlarını karşılayan edim olmalıdır. İrat senedi ve kamu hukukundan doğan taşınmaz yükleri, bu ölçüte bağlı kalmadan saklı tutulmuştur. Kamu hukukundan doğan yükler ve irat senedi bu sınırın dışında kalabilir; özel hukuk yüklerinde ise ekonomik ölçüt aranır. - **İpotek / İrat senedi** (TMK m.850): İpotekte güvence altına alınan şey, genellikle belirli bir miktar para alacağıdır. İrat senedinde güvence altına alınan şey, dönemsel ya da sürekli ödemelerden oluşan irattır. Alacağın niteliği türü belirler; irat senedi ile kurulan rehinde alacak miktarı tek seferde değil, periyodik olarak ortaya çıkar. - **İrat senedi / İpotekli borç senedi** (TMK m.903): İrat senedinde taşınmaz yükü kurulur ve güvence fonksiyonu yoktur; amaç yalnızca taşınmaz değerinin tedavülüdür. İpotekli borç senedinde hem güvence hem tedavül fonksiyonu vardır ve senet bir alacağı teminat altına alır. İrat senedi bir temel alacağı teminat altına almaz; düzenlenmesiyle temel alacak yenilenerek sona erer. İpotekli borç senedinde ise teminat altına alınan alacak korunur. - **İrat senedi borçlusu / Taşınmaz maliki** (TMK m.903): İrat senedi borçlusu taşınmazın maliki olmak zorundadır; senedin borçlusu başkasının taşınmazı üzerinden düzenlenemez. İpotekli borç senedinde senet borçlusu ile taşınmaz maliki farklı kişi olabilir. İrat senedinde borçlu ile malik aynı kişi olmalı; malik olmayan kişi için irat senedi düzenlenemez. - **İrat senedi borçlusunun sorumluluğu / İpotekli borç senedi borçlusunun sorumluluğu** (TMK m.903): İrat senedi borçlusunun kişisel sorumluluğu yoktur; sorumluluğu taşınmaz değeriyle sınırlıdır. İpotekli borç senedinde borçlunun kişisel sorumluluğu devam eder. Taşınmazın değeri yetmezse irat senedi alacaklısı borçludan kalan kısmı talep edemez. - **Ipotekli taşınmaz bölünmesi hükümleri / irat senedi dağıtımı** (TMK m.908): İrat senedi borcunun dağıtımında ipotekli taşınmazın bölünmesine ilişkin kurallar uygulanır. Taşınmazın yalnız irat senediyle yüklü olması halinde ipotek kuralları devreye girmez. Dağıtımda ipotek hükümlerinin uygulanması gerekir; bu, ipotekli taşınmaz bölünmesi düzenlemesinin dağıtım ölçütünü belirlemesi anlamına gelir. ## İlgili konular - İpotekli borç senedi ve irat senedi: ortak hükümler (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/ipotekli-borc-senedi-ve-irat-senedi-ortak-hukumler - İpotekli borç senedi ve irat senedi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/ipotekli-borc-senedi-ve-irat-senedi - Taşınmaz rehniyle güvence altına alınan ödünç senetleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-rehniyle-guvence-altina-alinan-odunc-senetleri - Taşınmaz yükü (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-yuku - Artırma şartları (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/artirma-sartlari - Koşullar, güvence altına alınan alacak ve taşınmaz (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/kosullar-guvence-altina-alinan-alacak-ve-tasinmaz ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2017/606 E., 2017/532 K., 22.03.2017 — ilgili: TMK m.850 - 10. Daire, 2019/7210 E., 2023/7212 K., 21.11.2023 — ilgili: TMK m.913 - Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/291 E., 2024/391 K., 03.07.2024 — ilgili: TMK m.850 ## İlgili terimler [İpotekli borç Senedi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ipotekli-borc-senedi) · [Taşınmaz yükü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasinmaz-yuku) · [Yüklü taşınmaz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuklu-tasinmaz) · [Hamile yazılı senet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hamile-yazili-senet) · [İyiniyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iyiniyet) · [Kişisel borç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisisel-borc) · [Kura](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kura) · [Rehinli taşınmaz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rehinli-tasinmaz) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.