--- title: "İrat nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irat" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İrat **Kısaca:** İrat, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.517 · konusu: Belirli aralıklarla tekrarlanan periyodik edimdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-517) - GVK m.80 · gelire giren diğer kazanç ve iratlar: Düzenli aralıklarla elde edilen gelir niteliğindeki ödemelerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-80) - Harçlar K. m.43 · çeşitli İşlemlerde değer: Belirli periyotlarla ve süreli ya da süresiz olarak yapılan ödemelerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-43) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.517 – I. Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-517): Belirli aralıklarla tekrarlanan periyodik edimdir. Madde, irat bağlanmasını belirli mal bırakma biçimlerinden biri olarak sayar. - TMK m.834 – V. Üst hakkı iradının güvencesi — 1. İpotek kurulmasını isteme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-834#f1): Üst hakkı karşılığı olarak belirli dönemlerde ödenecek edimler bütünüdür. Maddenin hesap esası, iradın yıllık eşit edimler biçiminde belirlenip belirlenmemesine bağlıdır. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.80 – Gelire giren diğer kazanç ve iratlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-80): Düzenli aralıklarla elde edilen gelir niteliğindeki ödemelerdir. Madde, kazanç ve iratların dahil edilmesinden söz eder; irat kavramı burada genel bir gelir türü olarak geçer. ### Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu - Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu m.34 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/205-sayili-ordu-yardimlasma-kurumu-kanunu/madde-34): Bağışçının hayatı boyunca düzenli olarak Kurumdan tahsil edeceği aylık veya senelik gelirdir. Gelirin süresi bağışçının hayatta olma süresine bağlıdır; ödeme bağışçının ölümüyle sona erer. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.43 – Çeşitli İşlemlerde değer (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-43#f1): Belirli periyotlarla ve süreli ya da süresiz olarak yapılan ödemelerdir. Harç, bir yıllık irat tutarı üzerinden alınır. ## Karıştırılan kavramlar - **Ölüme bağlı irat karşılığı bağış / normal bağış** (205 s. K. m.34): Bu maddede düzenlenen bağışta bağış, bağışçının ölümüyle Kuruma geçer ve bağışçıya hayatı boyunca gelir ödenir. Normal bağışta malvarlığı bağış anında bağışlanana geçer ve karşılığında bağışçıya gelir ödenmez. Bu maddedeki bağışta Kurum, bağışın ölümle intikal eden ve irat yükü taşıyan bir yapı olduğunu hesaba katmak zorundadır; normal bağış hükümleri bu yapının irat yükünü karşılamaz. - **Eşit yıllık irat / eşit olmayan irat** (TMK m.834): İrat her yıl için eşit edimler biçiminde belirlenmişse, teminat üç yıllık toplam irat miktarı ile sınırlıdır. İrat yıllık eşit edimler biçiminde belirlenmemişse, teminat iradın eşit dağıtılmasında üç yıla düşen miktarla sınırlıdır. Hesap yöntemi değişir; aynı sözleşmede hesaplanan teminat tutarı, iradın yapısına göre farklı çıkar. - **Ücret / Diğer kazanç ve irat** (GVK m.2): Ücret, bağımlı çalışmanın karşılığı olarak üçüncü bentte sayılan kazançtır. Diğer kazanç ve irat, altıncı bentte yer alan kategorilere girmeyen ve yedinci bent kapsamında kalan değerlerdir. Bir gelirin ücret mi yoksa diğer kazanç mı sayılacağı, uygulanacak özel hükmü ve vergileme yöntemini belirler; ücretin tanımına giren bir değer diğer kazanç olarak sınıflandırılamaz. - **İndirimden yararlanmak isteyen / 2. madde kazanç ve irat sahibi** (GVK m.35): İndirimlerden faydalanmak isteyen kişi, kazanç elde etmiş olup olmamasından bağımsız olarak karne almakla yükümlüdür (A bendi). Kanunun 2. maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde eden kişi, indirim talep etmese de karne almak ve değişiklikleri yazdırmakla yükümlüdür (B bendi). İki yükümlülük farklı tetikleyicilere bağlıdır; biri indirim talebi, diğeri kazanç ve irat elde edilmesidir. Bir kişi her iki hâlde de bulunabilir. - **Gayrisafi hasılat / Safi irat** (GVK m.71): Gayrisafi hasılat, giderlerin indirilmesinden önceki brüt tutardır ve iradın toplam karşılığını gösterir. Safi irat, gayrisafi hasılattan giderlerin indirilmesinden sonra kalan müspet farktır ve vergiye esas alınan net tutardır. Vergiye esas alınacak tutar safi iradın belirlenmesiyle bulunur; hasılatın kendisi doğrudan vergilendirilmez. - **Bireysel emeklilik irat tutarı (bent 16) / Emeklilik sandığı irat tutarı (bent 15)** (GVK m.75): Bireysel emeklilik sisteminden yapılan ödemelerde, on yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılanlar, on yıl süreyle ödeyip emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ve emeklilik hakkı kazananlar ayrı alt bentlerde sayılır. Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile sigorta ve emeklilik şirketlerinin ödemeleri bent 15 kapsamındadır ve süre ayrımı kendi alt bentlerinde yapılır. Her iki durumda da ödemenin irat tutarı fıkra hükmüne göre ayrıca hesaplanır; bireysel emeklilikte hesaplama birikim tutarı üzerinden yapılır. ## İlgili konular - Noter harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/noter-harclari - Ölüme bağlı tasarrufların çeşitleri ve belirli mal bırakma (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/olume-bagli-tasarruflarin-cesitleri-ve-belirli-mal-birakma - Süresinden önce devir istemi ve üst hakkı iradının güvencesi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/suresinden-once-devir-istemi-ve-ust-hakki-iradinin-guvencesi - Gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/gayrimenkul-sermaye-iradi-menkul-sermaye-iradi-diger-kazanc-ve-iratlar ## İlgili terimler [Değer artışı kazancı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/deger-artisi-kazanci) · [Yarar ve hasar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yarar-ve-hasar) · [Arızi kazanç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arizi-kazanc) · [Belirli mal bırakma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/belirli-mal-birakma) · [Cüzi halef](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cuzi-halef) · [Nispi harç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nispi-harc) · [Kanuni ipotek](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-ipotek) · [Üst hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ust-hakki) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.