--- title: "İrtifak hakkı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/irtifak-hakki" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İrtifak hakkı **Kısaca:** İrtifak hakkı, 16 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.787 · tescile göre: Bir taşınmazın belirli bir yarar sağlamak amacıyla başka bir taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak olarak kurulmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-787) - HMK m.12 · taşınmazın aynından doğan davalarda yetki: Başka bir taşınmazın yararlanılmasına veya kullanılmasına ilişkin sınırlı ayni haktır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-12) - Anayasa m.169 · ormanların korunması ve geliştirilmesi: Başkasının taşınmazı üzerinde belirli bir yararlanma hakkı tesis edilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-169) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.725 – 2. Taşkın yapılar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-725#f1): Yapının komşu araziye taşmasına izin veren, bir üst hakkı ya da yapının taşmasına katlanma irtifakı (MK 779) gibi bir hakdır. Bu hakkın varlığı hâlinde taşan kısım, yapı malikinin taşınmazının bütünleyici parçası olur. - TMK m.780 – B. Kurulması ve sona ermesi — I. Kurulması — 1. Tescil (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-780#f1): Bir taşınmazın belirli bir yönden başka bir taşınmazın yararına veya kişisel bir yararına sınırlandırılmasını sağlayan sınırlı ayni haktır. Mülkiyetin kapsamını daraltan bir haktır ve kendi başına bir taşınmaz üzerinde kurulabilir. - TMK m.781 – 2. Sözleşme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-781#f1): Bir taşınmazın sınırlı bir yararının başka bir taşınmaz veya kişi lehine ayni hak olarak bağlanmasıdır. Mülkiyetin sınırlanması niteliğindedir ve malikin taşınmazı üzerindeki tasarruf yetkisini kısmen kısıtlar. - TMK m.787 – 2. Tescile göre (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-787#f2): Bir taşınmazın belirli bir yarar sağlamak amacıyla başka bir taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak olarak kurulmasıdır. Kapsamı, tescilde belirlenen yetki ve yükümlülüklerle sınırlıdır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.31 – İrtifak haklarına mütedair ilamlar: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-31#f1): Bir eşya üzerinde hak sahibine o eşyadan yararlanma yetkisi veren aynı haktır. Medeni Kanun'daki irtifak türleri (taşınmaz lehine irtifak, intifa, oturma, üst, kaynak hakkı) bu kavram içinde sayılır. Madde, yalnızca bu hakkın kaldırılması ya da yüklenmesine ilişkin ilamları kapsar. - İİK m.132 – taşınmazların kiralanmasında hüküm (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-132#f1): Bir taşınmazın belirli bir yararından, başka taşınmaz malikinin yararına veya kişisel bir kimsenin yararına yararlanmasını sağlayan sınırlı ayni haktır. Madde, borçlunun alacaklının rızası olmadan bu hakkı taşınmaz üzerinde tesis etmesini kapsar. - İİK m.343 – 30 ve 31 inci maddeler hükmüne muhalefet edenlerin cezası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-343#f1): Bir taşınmazın başkasının yararına sınırlanmasını sağlayan ayni haktır. Maddede irtifak hakkının tesisi veya kaldırılması ilamla öngörülmüşse ilamın bu kısmına aykırılık da suç oluşturur. ### Milli Parklar Kanunu - Milli Parklar Kanunu m.6 – Taşınmazların tahsisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2873-sayili-milli-parklar-kanunu/madde-6): Bir taşınmaz üzerinde başkasının yararına kurulan sınırlı aynî haktır. Madde, taşınmaz gibi irtifak haklarını da tahsis konusu yapar. - Milli Parklar Kanunu m.10 – İzin verilmeyecek yerler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2873-sayili-milli-parklar-kanunu/madde-10#f1): Bir taşınmazın belirli bir yönden başka bir taşınmazın yararına veya kişiye sınırlandırılmasını sağlayan sınırlı ayni haktır. Madde bu hakkın tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında tesisini yasaklar. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.169 – A. Ormanların korunması ve geliştirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-169#f2): Başkasının taşınmazı üzerinde belirli bir yararlanma hakkı tesis edilmesidir. Devlet ormanları üzerinde ancak kamu yararı gerektirdiğinde kurulabilir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.12 – Taşınmazın aynından doğan davalarda yetki (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-12#f2): Başka bir taşınmazın yararlanılmasına veya kullanılmasına ilişkin sınırlı ayni haktır. Madde 12/2'ye göre irtifak hakkına ilişkin davalarda yetkili mahkeme, irtifakın kurulduğu taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. ### Kat Mülkiyeti Kanunu - KMK m.50 – A) Yasaklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/634-sayili-kat-mulkiyeti-kanunu/madde-50#f1): Başkasına ait bir taşınmaz üzerinde belirli bir yararlanma sağlayan sınırlı aynî haktır. Madde, Medeni Kanun ve diğer kanunlara göre kurulacak irtifak haklarının, kat maliki gibi bağımsız kullanım sağlama amacıyla tesis edilmesini yasaklar. ### Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanun - Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1164-sayili-arsa-uretimi-ve-degerlendirilmesi-hakkinda-kanun/madde-2#f1-c): Başkasının taşınmazı üzerinde belirli bir yararlanma sağlayan sınırlı aynî hak. Genel Müdürlük, sağladığı arazi ve arsalar üzerinde bu hakkı tesis edebilir. ### Kamulaştırma Kanunu - Kamulaştırma Kanunu m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2942-sayili-kamulastirma-kanunu/madde-1#f1): Taşınmazın tamamının mülkiyetini almak yerine, amaç için yeterli olduğunda belirli bir kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynağı üzerinde idare adına kurulan ayni haktır. Malikin mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi şartına bağlıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Kat irtifakı / kat mülkiyeti yerine geçen irtifak hakkı** (KMK m.50): Paydaşın bir bölümden kat maliki gibi tek başına faydalanmasını sağlayan irtifak hakkı. Paydaşların bir bölümde kullanımını düzenleyen, kat mülkiyetine dayanmayan ve bu amaca yönelmeyen irtifak hakkı. Birinci tür irtifak hakkı kurulamaz; ikinci tür madde kapsamı dışındadır. - **Devlet ormanında irtifak hakkı / Genel orman alanında kullanım** (Anayasa m.169): Devlet ormanı üzerinde irtifak hakkı yalnızca kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde kurulabilir. Kamu yararı dışındaki amaçlarla tesis edilmek istenen irtifak hakkı Anayasa'ya aykırıdır. Kamu yararı bulunmayan irtifak hakkı kurulamaz; Anayasa Mahkemesi kararlarında turizm yatırımları gibi kişisel yararların öne çıkarıldığı düzenlemeler 169. madde bakımından aykırı bulunmuştur. - **Tam kamulaştırma / İrtifak hakkı kurulması** (2942 s. K. m.1): Tam kamulaştırmada taşınmazın mülkiyeti idareye geçer. İrtifak hakkında taşınmazın mülkiyeti malikte kalır; yalnızca belirli bir kesim, yükseklik, derinlik veya kaynak üzerinde idare adına ayni hak kurulur. Amaç için yeterli olduğunda irtifak hakkı kurulabilir; maliklerin mülkiyet hakkının kullanımı engellenmemelidir. - **İrtifak hakkı / Mülkiyetin kamulaştırılması** (3213 s. K. m.46): Amaç için belirli kesim, yükseklik veya derinlik yeterli olduğunda madenci yalnızca irtifak veya intifa hakkı isteyebilir. Taşınmazın tamamına ihtiyaç duyulduğunda mülkiyetin kamulaştırılması söz konusu olur. Tam mülkiyet alınmadan yalnız hak tesis edilir; bedel bu hakka göre bilirkişilerce belirlenir. - **Yapıyı yapan malikin irtifak hakkı var / yok** (TMK m.725): Yapıyı yapan malikin taşırılan arazi üzerinde taşırma yetkisi veren bir irtifak hakkı bulunduğu durumdur. Örneğin üst hakkı ya da yapının taşmasına katlanma irtifakı (MK 779) bu niteliktedir. Böyle bir irtifak hakkının bulunmadığı durumdur. Bu halde yapı malikinin lehine bir hak yoktur ve koşulların gerçekleşmesi gerekir. İrtifak hakkı varsa taşan kısım doğrudan yapı malikinin taşınmazının bütünleyici parçası olur ve başkaca bir istemde bulunulmasına gerek yoktur. İrtifak hakkı yoksa yalnız iki yönlü istem (irtifak kurulması veya mülkiyet devri) ve itiraz süresi koşulu geçerlidir. - **İrtifak hakkı / Kamulaştırma (mülkiyetin alınması)** (5686 s. K. m.12): İrtifak hakkında taşınmazın mülkiyeti malikte kalır, yalnızca belirli bir kesim üzerinde sınırlı hak kurulur. Kamulaştırmada taşınmazın mülkiyeti idareye geçer ve tapuda idare adına tescil edilir. Kamulaştırmada taşınmaz tahsis yoluyla ruhsat sahibinin kullanımına bırakılır; irtifakta ise malik kullanımını sürdürür. ## İlgili konular - Taşınmaz lehine irtifak hakkı (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-lehine-irtifak-hakki - Mali ve ekonomik hükümler, çeşitli hükümler, son hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/mali-ve-ekonomik-hukumler-cesitli-hukumler-son-hukumler - Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezası (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/cocuk-teslimi-emrine-muhalefetin-cezasi - İlamların icrası, taşınmaz tahliye ve teslimi (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/ilamlarin-icrasi-tasinmaz-tahliye-ve-teslimi - Sonradan tesis edilen taşınmaz mükellefiyetleri ve ipotekli ve mahcuz (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/sonradan-tesis-edilen-tasinmaz-mukellefiyetleri-ve-ipotekli-ve-mahcuz - Taşınmaz mülkiyetinin içeriği ve sınırlar (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tasinmaz-mulkiyetinin-icerigi-ve-sinirlar ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/677 E., 2024/28 K., 31.01.2024 — ilgili: TMK m.780, TMK m.787 - Genel Kurul, 2019/19597 E., 14.09.2023 — ilgili: 2942 s. K. m.1, 1164 s. K. m.2 - 2017/110 E., 2017/133 K., 26.07.2017 — ilgili: 3218 s. K. m.5 ## İlgili terimler [Kullanma izni](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanma-izni) · [Acele kamulaştırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/acele-kamulastirma) · [Tahsis](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahsi-s) · [Kamulaştırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamulastirma) · [Rayiç bedel](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/rayic-bedel) · [İntifa hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/intifa-hakki) · [Tahmil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tahmil) · [Paydaş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/paydas) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.