--- title: "İslah nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islah" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İslah Diğer yazımlar: Islah **Kısaca:** İslah, 6 kanunda 14 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.179 · ıslahın etkisi: Tarafın, usul işlemlerini ve iddia veya savunmasını tamamen ya da kısmen düzeltmesi, yani yapılmış bir işlemi değiştirmesi veya genişletmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179) - 775 s. K. m.1 · kapsam ve tarif: Mevcut gecekondu bölgesinin imar düzenine uygun hale getirilmesi amacıyla yapılan iyileştirme işlemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/775-sayili-gecekondu-kanunu/madde-1) - 1319 s. K. m.15 · geçici muaflıklar: Bataklık, turbiyer, çorak, makilik, çalılık ve taşlık gibi nedenlerle tarım yapılamayan arazinin ıslah tedbirleriyle tarıma elverişli hale getirilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/madde-15) ## Kanuni tanım - **5553 s. K. m.3/1-i** (Tohumculuk Kanunu): Elde bulunan çeşitlerin korunmasını ve devamlılığını sağlama, bunların üzerinde çalışarak özelliklerini daha da iyileştirme, genetik kaynak ve stoklardan yararlanarak çeşit veya çeşitler elde etme amacıyla yapılan çalışmaları — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5553-sayili-tohumculuk-kanunu/madde-3#f1-i ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.100 – İnceleme ve karar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-100#f2): Dava dilekçesinde değişiklik yapılması, yani davanın açılışına ilişkin işlemlerin sonradan düzeltilmesidir. Islahla geçersiz kılınamayan işlemler, eski hâle getirme talebinin kabulünden etkilenmez. - HMK m.141 – İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-141#f2): Tarafın dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde yaptığı iddia ya da savunmayı, yasağa takılmaksızın değiştirmesini ya da genişletmesini sağlayan usul yoludur. Ayrıntılı usulü m.176 ve devamı düzenler. - HMK m.176 – Kapsamı ve sayısı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-176#f1): Dava sırasında tarafların yaptıkları bir usul işlemini tamamen veya kısmen değiştirmelerine, düzeltmelerine ya da genişletmelerine imkân veren kurumdur. Iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağının istisnalarından biridir. - HMK m.177 – Islahın zamanı ve şekli (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-177#f1): Tarafların daha önce yaptıkları bir usul işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen veya tamamen düzeltmesi anlamına gelen tek taraflı bir irade beyanıdır. Karşı tarafın onayına bağlı değildir. - HMK m.178 – Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-178#f1): Tarafın, tahkikat sona erinceye kadar, usule ilişkin bir işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen ya da tamamen düzeltmesi işlemidir. Karşı tarafın onayı gerekmez; ıslahın şekli ve zamanı ayrı maddelerde düzenlenmiştir. - HMK m.179 – Islahın etkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-179#f1): Tarafın, usul işlemlerini ve iddia veya savunmasını tamamen ya da kısmen düzeltmesi, yani yapılmış bir işlemi değiştirmesi veya genişletmesidir. Islah, iddia ve savunmayı değiştirme veya genişletme yasağının istisnasıdır. - HMK m.319 – İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-319): Yasağın istisnalarından biridir ve 141. maddeye göre uygulanır. Madde metninde ayrıca tanımlanmamıştır. - HMK m.357 – Yapılamayacak işlemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-357#f1): Davacının dava dilekçesinde ya da davalının savunmasında yaptığı değişikliklerin yargılama içinde düzeltilmesi veya genişletilmesidir. Bölge adliye mahkemesinde karşı tarafın rızası olsa bile ıslah yapılamaz. ### Gecekondu Kanunu - Gecekondu Kanunu m.1 – Kapsam ve tarif (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/775-sayili-gecekondu-kanunu/madde-1#f1): Mevcut gecekondu bölgesinin imar düzenine uygun hale getirilmesi amacıyla yapılan iyileştirme işlemidir. Yıkım anlamına gelmez; yerinde düzenlemeyi ifade eder. - Gecekondu Kanunu m.27 – Yardımlar ve muafiyetler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/775-sayili-gecekondu-kanunu/madde-27#f1): Mevcut gecekondu konutunun iyileştirilmesi, yani yeniden inşa etmeden onarılması ve geliştirilmesidir. Islah edecek kişi için de kredi ve ayni ile teknik yardım öngörülmüştür. ### Emlak Vergisi Kanunu - Emlak Vergisi Kanunu m.15 – Geçici muaflıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/madde-15#f1-b): Bataklık, turbiyer, çorak, makilik, çalılık ve taşlık gibi nedenlerle tarım yapılamayan arazinin ıslah tedbirleriyle tarıma elverişli hale getirilmesidir. Topoğrafik ve erozyon gibi sınırlayıcı faktörler de bu kapsamda değerlendirilir. ### Umumi Hıfzıssıhha Kanunu - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.259 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-259#f1): Kapalı işletmenin sıhhi şartlara uygun hale getirilmesi, yani eksikliklerin giderilmesidir. Islahın sabit olması, kapatmanın kaldırılması için aranan koşuldur. ### Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun - Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun m.11 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4081-sayili-ciftci-mallarinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-11#f2): Kanunun uygulanmasında ortaya çıkan hataların giderilmesi anlamına gelir. Valilerin murakabe heyetinden talep ettiği şeydir. ### Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun - Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun m.3 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7269-sayili-umumi-hayata-muessir-afetler-dolayisiyle-alinacak-tedbirlerle-yapilacak-yardimlara/madde-3#f4): Yönetmelik esaslarına aykırı yapıdaki hatanın ve tehlikeli durumun giderilmesi işlemidir. Verilen süre içinde yapılmazsa yıkım gündeme gelir. ## Karıştırılan kavramlar - **Islah / Tasfiye** (775 s. K. m.1): Islah, mevcut gecekonduyu yerinde bırakarak imar düzenine uygun hale getirmeyi hedefler. Tasfiye, gecekonduyu ortadan kaldırmayı veya bölgeyi başka bir düzene kavuşturmayı hedefler. Hangi amacın seçileceği, uygulanacak tedbirin türünü ve yapının korunup korunmayacağını belirler. Madde bu seçimi yapmaz, kanunun diğer hükümlerine bırakır. - **Ağaçlandırma / Islah / Ağaçlık-bağ-bahçe tesisi (a, b, c)** (1319 s. K. m.15): (a) bendi, Devlet ormanı dışında insan emeğiyle orman haline getirilmek üzere yapılan ağaçlandırmayı kapsar; süre 50 yıldır. (b) bendi ıslah ile tarıma elverişli hale getirilen araziyi, (c) bendi ise fidan dikimi, aşılama veya yeniden yetiştirme ile ağaçlık, meyvalık, bağ ve bahçe tesis edilen araziyi kapsar; (b) için süre 10 yıl, (c) için asgari 2 yıl ve azami 15 yıldır. Her bentte muafiyet süresi farklıdır. (c) bendinde süre sabit değildir; asgari ve azami sınır arasında Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. - **Kapatma / ıslah sonrası açılma** (1593 s. K. m.259): Kapatma, işletmenin sıhhi şartlara kavuşmasına kadar devam eder. Işlahın sabit olması, kapatmanın sona ermesi için gereken tek koşuldur. Işlahın tespit edilmesi üzerine kapatma kalkar; ıslah olmadan işletmenin tekrar açılması hukuka aykırıdır. - **Teftiş / Islah talebi** (4081 s. K. m.11): Teftiş, işleyişin denetlenmesine yöneliktir. Islah talebi, tespit edilen uygulama hatalarının giderilmesine yöneliktir ve valilerce murakabe heyetinden istenir. Vali, teftişten ayrı olarak heyetten hataların düzeltilmesini de talep edebilir. - **Islah / Açık muvafakat** (HMK m.141): Islah, tarafın kendi dilekçesini düzeltmesi yoluyla yasağı aşmasıdır ve karşı tarafın rızasına bağlı değildir. Açık muvafakat, karşı tarafın rızasıyla yasağın aşılmasıdır. Karşı taraf rıza göstermese bile ıslah yolu açık kalır; ıslah ayrıntılı usul kurallarına tabidir. - **Kısmen ıslah / Tamamen ıslah** (HMK m.176): Kısmen ıslahta işlemin yalnızca belirli bir kısmı düzeltilir; örneğin dava değerinin artırılması. Tamamen ıslahta yapılmış işlem bütünüyle değiştirilir; örneğin dava konusunun başka bir şeyle değiştirilmesi. Kısmen ıslahta eski işlemin kalan kısmı geçerliliğini sürdürür; tamamen ıslahta ise yerine konan yeni işlem esas alınır. ## İlgili konular - Islah ve maddi hataların düzeltilmesi, toplu mahkemelerde tahkikat (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/islah-ve-maddi-hatalarin-duzeltilmesi-tahkikatin-sona-ermesi-ve-sozlu-yargilama - Basit yargılama usulü (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/basit-yargilama-usulu - Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/cevaba-cevap-ve-ikinci-cevap-dilekcesi-on-inceleme - Kötüniyetle istinaf yoluna başvurma ve ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kotuniyetle-istinaf-yoluna-basvurma-ve-on-inceleme - Süreler, eski hâle getirme ve adli tatil (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/sureler-eski-hale-getirme-ve-adli-tatil ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023 — ilgili: HMK m.176, HMK m.178, HMK m.179 - İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/755 E., 2025/709 K., 07.11.2025 — ilgili: HMK m.178, HMK m.179 - 2020/42 E., 2023/99 K., 18.05.2023 — ilgili: 775 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Kısmen ıslah](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kismen-islah) · [Açık muvafakat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/acik-muvafakat) · [Gecekondu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecekondu) · [Afet bölgesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/afet-bolgesi) · [Ayni yardım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayni-yardim) · [Geçici muafiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecici-muafiyet) · [Karşı dava](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsi-dava) · [Teftiş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teftis) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.