---
title: "İşlemin nevi ve mahiyeti nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/islemin-nevi-ve-mahiyeti"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# İşlemin nevi ve mahiyeti

**Kısaca:** Harcın maktu mu nispi mi olduğunu belirleyen işlemin niteliğidir. Tarifede işlemin hangi gruba girdiğine bakılarak tespit edilir. (Harçlar K. m.15)

## Kanunda nerede geçiyor

### Harçlar Kanunu
- Harçlar K. m.15 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-15#f1): Harcın maktu mu nispi mi olduğunu belirleyen işlemin niteliğidir. Tarifede işlemin hangi gruba girdiğine bakılarak tespit edilir.
- Harçlar K. m.54 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-54#f1): Harcın maktu mu nispi mi olacağını belirleyen ölçüttür. Nevi, işlemin türünü; mahiyet ise işlemin niteliğini ifade eder. Bu ölçüt, işlemin değerine bağlı olmayan bir sınıflandırmadır.
- Harçlar K. m.60 – Harç alma ölçüleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-60): İşlemin hukuki türü ve içeriğidir. Maktu ya da nispi ölçünün belirlenmesinde ölçüt olarak kullanılır; işlemin ekonomik değerine bakılmaz.

## Karıştırılan kavramlar

- **Değer ölçüsü / İşlemin nev'i ve mahiyeti** (Harçlar K. m.15): Değer ölçüsü, işlemin konusu olan para veya para ile değerlendirilebilen şeyin büyüklüğüne bağlanır. Nev'i ve mahiyet ölçüsü, işlemin türünün ve niteliğinin tarifedeki karşılığına bağlanır; değerin büyüklüğü dikkate alınmaz. Önce işlemin tarifede hangi ölçüye bağlandığı belirlenmeli, sonra hesap yapılmalıdır. Bu sıra değiştirilirse yanlış esasla hesap yapılır.
- **Değer esası / İşlemin nevi ve mahiyeti** (Harçlar K. m.60): Değer esası, işlemin konusunun parasal değeridir ve nispi harcın matrahını oluşturur. Nevi ve mahiyet, işlemin hukuki türüdür ve ölçünün seçiminde belirleyicidir. Önce işlemin nevi ve mahiyetine bakılır; ölçü nispi ise ancak bu noktada değer esası devreye girer.

## İlgili konular

- Harçdan müstesna işlemler ve harçtan muaf olanlar (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harcdan-mustesna-islemler-ve-harctan-muaf-olanlar
- Tapu ve kadastro harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/tapu-ve-kadastro-harclari
- Vergi yargısı harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/vergi-yargisi-harclari

## Örnek kararlar

- 9. Daire, 2024/4435 E., 2025/2381 K., 22.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54
- 9. Daire, 2023/8766 E., 2025/2021 K., 15.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54
- 9. Daire, 2024/1993 E., 2025/2025 K., 15.05.2025 — ilgili: Harçlar K. m.54

## İlgili terimler

[Nispi esas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nispi-esas) · [Maktu esas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/maktu-esas) · [Sayılı tarife](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sayili-tarife) · [Vergi yargısı harçları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergi-yargisi-harclari) · [Tapu ve kadastro harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tapu-ve-kadastro-harci) · [Maktu harç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/maktu-harc) · [Nispi harç](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/nispi-harc)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.