--- title: "İspat yükü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ispat-yuku" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İspat yükü Diğer yazımlar: Ispat yükü **Kısaca:** İspat yükü, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.50 · zararın ve kusurun ispatı: Bir olgunun varlığını ileri süren tarafın, o olguyu delille hâkimin kanaatine ulaştırma sorumluluğudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-50) - HMK m.190 · ispat yükü: Bir vakıanın gerçekleşip gerçekleşmediği belirsiz kaldığında hangi tarafın aleyhine sonuç doğacağını gösteren usûlî kuraldır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-190) - 5411 s. K. m.137 · ispat külfeti: Çekişmeli bir vakıanın ispatlanamaması hâlinde hangi tarafın aleyhine sonuç doğacağını belirleyen kuraldır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-137) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.190 – İspat yükü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-190#f1): Bir vakıanın gerçekleşip gerçekleşmediği belirsiz kaldığında hangi tarafın aleyhine sonuç doğacağını gösteren usûlî kuraldır. Ödev değil, aleyhe sonuca katlanma riskidir; yerine getirilmemesi doğrudan bir yaptırım doğurmaz. - HMK m.191 – Karşı ispat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-191): Bir vakıanın ispatlanamaması hâlinde o vakıadan hak çıkaracak tarafın uğrayacağı sonuçtur. Karşı ispat, bu yükü taşımayan tarafın yapabileceği bir faaliyettir; yükü değiştirmez. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.50 – II. Zararın ve kusurun ispatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-50#f1): Bir olgunun varlığını ileri süren tarafın, o olguyu delille hâkimin kanaatine ulaştırma sorumluluğudur. Bu maddede zarar ve kusur bakımından ispat yükü zarar görene aittir. ### Bankacılık Kanunu - Bankacılık Kanunu m.137 – İspat külfeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-137): Çekişmeli bir vakıanın ispatlanamaması hâlinde hangi tarafın aleyhine sonuç doğacağını belirleyen kuraldır. Maddede ispat yükü davalılara yüklendiği için, Fon'un dava konusu vakıayı ispatlaması değil, davalının bu vakıanın aksini veya kendi savunmasını ispatlaması gerekir. ### Elektronik Haberleşme Kanunu - Elektronik Haberleşme Kanunu m.20 – Erişim tarifeleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5809-sayili-elektronik-haberlesme-kanunu/madde-20): Kurum talep ettiğinde, tarifelerin maliyet esaslı belirlendiğini gösterme yükünün yükümlü işletmeciye ait olmasıdır. Kurumun talebi bu yükü doğuran ön koşuldur. ## Karıştırılan kavramlar - **Fon'un 108-110. madde davaları / genel ispat yükü** (5411 s. K. m.137): Dava 108 veya 110. maddeye dayanıyorsa, ispat yükü kanun gereği davalıya aittir. Dava başka bir dayanağa veya Fon'un başka sıfatına dayanıyorsa, ispat yükü genel kurallara göre belirlenir. Yük dağılımı dava dayanağına göre değişir; 137. madde yalnızca 108 ve 110. madde davalarında uygulanır. - **Ispat yükü / karşı ispat faaliyeti** (5411 s. K. m.137): Ispat yükünü taşıyan taraf, dava konusu vakıayı ispatla yükümlüdür. Karşı tarafın delil sunarak iddiayı çürütmeye çalışması karşı ispat faaliyetidir. Karşı ispat faaliyeti ispat yükünü karşı tarafa geçirmez; ispat yükü davalıda kalır. - **Özel düzenleme / Genel ispat yükü kuralı** (HMK m.190): Kanunda ispat yükü özel olarak belirlenmişse, o düzenleme uygulanır. Özel bir düzenleme yoksa, madde 190/1'deki lehine hak çıkarma ölçütü uygulanır. Özel düzenlemenin bulunduğu alanda genel kural devreye girmez. - **İspat yükü / Delil ikame yükü** (HMK m.190): İspat yükü, belirsizlik hâlinde aleyhe sonuca katlanma riskidir ve madde metninde tanımlanan kuraldır. Delil ikame yükü, somut olarak hangi tarafın delil sunacağını belirleyen ve taraflarca getirilme ilkesi davalarında ortaya çıkan yüktür. Delil ikame yükü, ispat yükü kuralının tam belirlenmesinden önce mahkemenin delil toplama sırasını etkiler; ispat yükünü değiştirmez. - **İstihkak davasında ispat yükü / istihkak davası açma külfeti** (İİK m.97/A): İspat yükü, mülkiyet karinesi ve mahiyet karinesi bakımından değişebilir. İstihkak davasını açma ve sebepleri gösterme külfeti her hâlde malı elinde bulunduran üçüncü kişidedir. Mahiyet karinesi yalnızca ispat bakımından etkilidir; davayı açma yükü üçüncü kişide kalır. - **Ispat yükü geçişi / her türlü delil ilkesi** (4054 s. K. m.59): Yük geçişi kuralı, davacının belirli kanıtları sunmasını ön koşul kılar. Her türlü delil ilkesi, ihlalin varlığının ispatında delil türü sınırlaması bulunmadığını söyler. Davacı, sözleşme metni gibi yazılı belgeye bağlı kalmadan tanık, karine, ekonomik analiz gibi delillerle de ihlali gösterebilir. ## İlgili konular - İspat ve deliller: genel hükümler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/genel-hukumler-hmk - Sorumluluk ve tazminat (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sorumluluk-ve-tazminat ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/802 E., 2025/335 K., 21.05.2025 — ilgili: HMK m.190 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/852 E., 2024/320 K., 06.06.2024 — ilgili: HMK m.191 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024 — ilgili: HMK m.190 ## İlgili terimler [Karşı ispat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsi-ispat) · [Kanuni karine](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-karine) · [Takdir yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takdir-yetkisi) · [Zarar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zarar) · [Kusur](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kusur-kavrami) · [Fon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fon) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.