--- title: "İstem nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istem" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İstem Diğer yazımlar: İstemler **Kısaca:** İstem, 4 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.331 · durumun değişmesi: Hâkimin değişiklik kararı verebilmesi için nafaka borçlusu veya alacaklısı tarafından ileri sürülmesi gereken talebdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-331) - CMK m.239 · katılanın hakları: Katılanın avukat görevlendirilmesini talep eden iradesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-239) - SMK m.90 · patent başvurusu için gerekli belgeler ve başvuru tarihinin kesinleşmesi: Korunmasını talep edilen buluşun kapsamını belirleyen bölümdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-90) ## Kanunda nerede geçiyor ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.124 – İstenen eşyayı vermeyenler hakkında yapılacak işlem (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-124#f1): Yetkili merciin, şeyin gösterilmesi ve teslimi için yaptığı talep veya emirdir. Yükümlülük, bu istem üzerine doğar; kendiliğinden doğan bir ödev değildir. - CMK m.221 – Duruşma tutanağının içeriği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-221#f1-g): Taraflardan birinin duruşma sırasında mahkemeden talep ettiği işlemdir. Reddedilmesi hâlinde tutanakta ret gerekçesinin de yer alması gerekir. - CMK m.239 – Katılanın hakları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-239#f2): Katılanın avukat görevlendirilmesini talep eden iradesidir. Madde, iki halde bu iradeyi aramaz: mağdur veya suçtan zarar görenin çocuk, sağır ve dilsiz ya da kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması halleri. - CMK m.308 – Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-308#f1): Başsavcılığın re'sen harekete geçmediği hallerde, itiraz talebinin ilgililer tarafından başsavcılığa iletilmesidir. Sanık, sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar ile katılan ve katılma isteği karara bağlanmamış ya da katılan sıfatı alabilecek suçtan zarar görmüş kişiler tarafından yapılabilir. - CMK geç. m.6 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/gecici-madde-6#f4): 142. maddede düzenlenen tazminat talebidir. Geçici 6. maddenin 4. fıkrasında, 1/6/2024 tarihinden önce yapılan istemlere kesinleşinceye kadar eski hükümlere göre bakılmaya devam olunacağı belirtilir. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.89 – Korumanın kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-89#f1): Patent başvurusunda veya patentte korumanın hangi unsurlar bakımından istendiğini belirleyen, koruma kapsamının asıl ölçütü olan metin bölümüdür. Koruma kapsamı yalnızca istemlerle belirlenir; tarifname ve resimler istemlerin yorumunda yardımcı olarak kullanılır. - SMK m.90 – Patent başvurusu için gerekli belgeler ve başvuru tarihinin kesinleşmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-90#f1-c): Korunmasını talep edilen buluşun kapsamını belirleyen bölümdür. Madde metninde başvurunun bileşenleri arasında sayılır; üçüncü fıkrada tarih koşulu olarak anılmaz. - SMK m.92 – Buluşun açıklanması, tarifname, istemler ve özet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-92#f1): Patent ile korunmasının istendiği konuyu tanımlayan bölümdür. Tarifnameye dayanır ve tarifnamede tanımlanan buluşun kapsamını aşamaz. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.331 – V. Durumun değişmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-331#f1): Hâkimin değişiklik kararı verebilmesi için nafaka borçlusu veya alacaklısı tarafından ileri sürülmesi gereken talebdir. Hâkim bu yetkiyi resen kullanamaz. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1475 – 3. Bildirim yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1475#f2): Zarar görenin sigortalıya yönelttiği tazminat talebidir. Sigortalının bu talebi derhâl sigortacıya bildirmesi gerekir; aksi kararlaştırılmamışsa bu yükümlülük devam eder. ## Karıştırılan kavramlar - **Resen inceleme / İstem üzerine inceleme** (TMK m.331): Madde, değişikliğin hâkim tarafından kendiliğinden yapılmasına izin vermez. Hâkim yalnızca ilgilinin istemi üzerine harekete geçer. Taraflardan biri istemde bulunmadıkça değişiklik kararı verilemez. - **Mağdur/suçtan zarar gören için istem zorunluluğu / istemsiz atama** (CMK m.239): Mağdur veya suçtan zarar gören çocuk, sağır ve dilsiz ya da kendisini savunamayacak derecede akıl hastası ise avukat görevlendirilmesi için istem aranmaz. Diğer katılanlar, yani bu nitelikleri taşımayanlar, avukat görevlendirilmesini ancak baro tarafından görevlendirilmesini isteyerek talep edebilir. Nitelikli mağdurda avukat, istem beklenmeden görevlendirilir; diğerlerinde talep olmadan görevlendirme yapılmaz. - **Re'sen / istem üzerine itiraz** (CMK m.308): Başsavcılık kendi takdiriyle itiraz edebilir. İlgililerin istemi üzerine itiraz, istem yapan kişilerin sıfatına bağlıdır. İstem üzerine yapılan başvuruda başsavcılık talebe bağlı değildir ve itiraz gerekli görmezse dosyayı geri gönderebilir. - **İstem / tarifname ve resimler** (SMK m.89): Koruma kapsamının asıl belirleyicisi istemlerdir; korumanın sınırı istemdeki ifadelerle çizilir. Tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılan yardımcı kaynaklardır. Tarifnamede anlatılan ancak istemde yer almayan bir özellik, yalnızca yorum yoluyla koruma kapsamına alınamaz (89/2). Koruma istemin kapsamı dışına taşırılamaz. - **Örnekler / istem sınırı** (SMK m.89): Patentte örnekler bulunması, istemlerin yalnızca bu örneklerle sınırlı yorumlanabileceği anlamına gelmez. Ürünün örneklerde bulunan ilave özellikleri taşımaması veya amacı gerçekleştirememesi, istem kapsamı dışında kalma gerekçesi olarak kendiliğinden yeterli değildir. Örneklerdeki özelliklerin bulunmaması tek başına koruma dışında bırakma sonucu doğurmaz; istemin kapsamı ayrıca değerlendirilir. - **Tarifname / İstemler** (SMK m.92): Tarifname, buluşun teknik açıklamasını yaptığı belgedir ve açıklık ölçütü burada aranır. İstemler, korumanın istendiği konuyu tanımlar ve tarifnameye dayanır. İstemlerin açıklığı ve özlülüğü ayrıca denetlenir; tarifnamede olmayan bir kapsam istemde yer alamaz (m.92/4). ## İlgili konular - Arama ve elkoyma (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/arama-ve-elkoyma - Cumhuriyet başsavcısının itiraz yetkisi ve kanun yararına bozma (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/cumhuriyet-bassavcisinin-itiraz-yetkisi-ve-kanun-yararina-bozma - Duruşma tutanağı (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-tutanagi - Soybağının hükümleri (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/soybaginin-hukumleri ## Örnek kararlar - 2024/183 E., 2025/252 K., 11.12.2025 — ilgili: CMK m.124 - Ceza Genel Kurulu, 2017/847 E., 2019/3 K., 15.01.2019 — ilgili: CMK m.239 - Ceza Genel Kurulu, 2016/1106 E., 2017/54 K., 07.02.2017 — ilgili: CMK m.124 ## İlgili terimler [Duruşma tutanağının içeriği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-tutanaginin-icerigi) · [Genetik kaynak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/genetik-kaynak) · [Tarifname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tarifname) · [Zilyed](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zilyed) · [Katılan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/katilan) · [Sorumluluk sigortası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sorumluluk-sigortasi) · [Disiplin hapsi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/disiplin-hapsi) · [Sigortalı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sigortali) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.