--- title: "İsticvap nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isticvap" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # İsticvap **Kısaca:** Bir tarafın, davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlar hakkında mahkeme önünde sorguya çekilmesidir. Amacı, aleyhine olan vakıalarda tarafın ikrarını elde etmektir. (HMK m.170) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.144 – Tarafların dinlenilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-144): Bir tarafın kendi aleyhine olan vakıalar hakkında sorguya çekilmesidir ve ikrar elde etmeye yöneliktir. Tarafların dinlenmesinden farklı olarak ispata yöneliktir ve m.169 vd.de düzenlenmiştir. - HMK m.169 – Konusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-169#f2): Tarafların, aleyhlerine olan bir veya birkaç vakıa hakkında hâkim tarafından özel olarak sorgulanmasıdır. Yalnızca bu usule uygun sorgulama isticvap sayılır; hâkimin tarafları genel bilgi almak için dinlemesi bu kapsamda değildir. - HMK m.170 – İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-170#f1): Bir tarafın, davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlar hakkında mahkeme önünde sorguya çekilmesidir. Amacı, aleyhine olan vakıalarda tarafın ikrarını elde etmektir. - HMK m.173 – İsticvabın yapılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-173#f1): Mahkemenin, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar hakkında taraflardan birini dinlemesidir. Kendi aleyhine olan vakıalar hakkında yapılabilir, bağımsız bir ispat aracı değildir. - HMK m.174 – Tutanak düzenlenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-174#f1): Hâkimin bir tarafa, davanın konusu olan olgular hakkında sorular yöneltip cevaplarını aldığı delil işlemidir. Madde metni yalnız bu işlemin sonunda tutulacak tutanağı düzenler. - HMK m.175 – Kıyasen uygulanacak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-175#f1): Mahkemenin bir tarafı, karşı tarafın iddialarına ilişkin olarak sözlü biçimde dinlemesidir. Taraf kendi aleyhine olan olguları bizzat anlatır ve bu yönüyle tanıklığa benzer bir yapı taşır. - HMK m.211 – Sahtelik incelemesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-211#f1-a): Yazı veya imzayı inkâr eden tarafın mahkemede sorularla dinlenmesidir. İnceleme sürecinin ilk aşamasıdır ve mahkemenin kanaat edinmesini amaçlar. ## Karıştırılan kavramlar - **Tarafların dinlenmesi / İsticvap** (HMK m.144): Tarafların dinlenmesinde amaç, davada açık olmayan, eksik, belirsiz veya çelişkili vakıaların açıklığa kavuşturulmasıdır. Mahkeme taraf lehine olan vakıalar hakkında da dinleyebilir. İsticvapta amaç, belli olan ve tarafın aleyhine olan vakıanın ispatıdır ve ikrar elde etmeye yöneliktir. Düzenlemesi m.169 vd.dedir. Tarafların dinlenmesi aydınlatma ödevinin aracıdır; isticvap aydınlatma ödevinin aracı olarak kullanılamaz. Yargıtay bazı kararlarında isticvabı aydınlatma aracı saymış olsa da, uygulamada tarafların dinlenmesi ile isticvap ayrı tutulmaktadır. - **İsticvap / tarafların hâkim tarafından dinlenmesi** (HMK m.169): İsticvapta taraf yalnızca aleyhine olan vakıalar hakkında, m.169 ve devamı usulüyle sorgulanır. Tarafların dinlenmesinde hâkim, aydınlatma amacıyla lehte ya da aleyhte ayrım yapmadan taraflardan açıklama alır. Yalnızca isticvap usulüne uygun sorgulamada davete bağlanan ikrar sayılma yaptırımı doğar; genel dinlemede taraf sorulara cevap vermese de vakıalar ikrar edilmiş sayılmaz. - **Kanuni temsilci isticvabı / Bizzat isticvap (ergin olmayan veya kısıtlı)** (HMK m.170): İşlem ergin olmayan veya kısıtlı adına yapılmışsa ve kişiye bizzat dava hakkı tanınmamışsa kanuni temsilci isticvap olunur. Kişiye bizzat dava hakkı tanınan hallerde, kişinin kendisi isticvap olunur. Bizzat dava hakkı tanınan hallerde kanuni temsilcinin isticvabı yerine kişinin kendisi çağrılır ve tebligat da kendisine yapılır. Bu halde 2. fıkranın uygulanmaması kuralı devreye girer. - **Taraf vekili / taraf (isticvap)** (HMK m.173): Taraf vekili isticvap sırasında tarafın yanında bulunabilir. İsticvap olunan kişinin kendisi sorulara cevap verir; kural olarak vekili dinlenmez. Vekil yardım edemez ve sorulara cevap veremez; tarafın bizzat cevap vermesi zorunludur. - **Tanıklık / isticvap** (HMK m.175): Tanık, taraf olmayan ve olay hakkında bilgisi bulunan kişidir; kendi menfaatinden bağımsız anlatım yapar. İsticvap olunan taraf ise davanın tarafıdır ve kendi aleyhine olan olguları anlatır. Tanıklığa ilişkin hükümler yalnızca isticvabın niteliğine uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanır; her hüküm otomatik olarak geçerli değildir. - **İsticvap ile yazı-imza örneği aşaması** (HMK m.211): İsticvapta mahkeme, inkâr eden tarafın açıklamaları ve yanıtları üzerinden kanaat edinmeye çalışır. Yazı-imza örneği aşamasında mahkeme huzurunda yeni bir yazı ve imza alınır ve bu malzeme değerlendirilir. İsticvapta kanaat oluşmazsa ikinci aşamaya geçilir; ikinci aşamada kanaat oluşmadan bilirkişiye gidilemez. ## İlgili konular - İsticvap (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/isticvap - Senette çıkıntı, kazıntı ve silinti, yazı veya imza inkârı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/senette-cikinti-kazinti-ve-silinti-yazi-veya-imza-inkari - Tahkikat, tarafların duruşmaya daveti ve mahkemenin çalışma zamanı (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tahkikat-taraflarin-durusmaya-daveti-ve-mahkemenin-calisma-zamani ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2022/1102 E., 2024/354 K., 03.07.2024 — ilgili: HMK m.169, HMK m.170, HMK m.173, HMK m.174, HMK m.175 - 1. Hukuk Dairesi, 2024/3654 E., 2024/5012 K., 18.09.2024 — ilgili: HMK m.170, HMK m.173, HMK m.174, HMK m.175 - 9. Hukuk Dairesi, 2024/1958 E., 2024/10743 K., 04.07.2024 — ilgili: HMK m.170, HMK m.173, HMK m.174, HMK m.175 ## İlgili terimler [Sahtelik incelemesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sahtelik-incelemesi) · [İkrar sayılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ikrar-sayilma) · [İkrar](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-krar) · [Vakıa](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vakia) · [Kanuni temsilci](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-temsilci) · [Kıyasen uygulama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kiyasen-uygulama) · [Tutanak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tutanak) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.