--- title: "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-kurumu-niteligindeki-meslek-kurulusu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu Diğer yazımlar: Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları **Kısaca:** Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu, 12 kanunda 14 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TCK m.113 · kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi: Kanunla kamu tüzel kişiliği tanınmış ve mesleğe giriş ya da mesleği icra konusunda kamusal yetki kullanan meslek örgütleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-113) - Anayasa m.129 · görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence: Kamu hukuku kurallarına tabi, kamu yetkisi kullanan meslek örgütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-129) - KDVK m.17 · sosyal ve Askeri Amaçlı İstisnalarla Diğer İstisnalar: Kanunla kendisine görev verilmiş ve kamu gücü kullanan meslek örgütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-17) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.129 – 2. Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-129#f2): Kamu hukuku kurallarına tabi, kamu yetkisi kullanan meslek örgütüdür. Mensupları da anayasal disiplin güvencesinden yararlanır. - Anayasa m.135 – H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-135#f1): Belli bir mesleğe mensup kişilerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak ve meslek disiplinini korumak amacıyla kanunla kurulan, organları üyeleri tarafından seçilen kamu tüzel kişisidir. Anayasa bunu 'kamu kurumu' değil, 'kamu kurumu niteliğinde' kuruluş olarak niteler. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK m.17 – Sosyal ve Askeri Amaçlı İstisnalarla Diğer İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-17#f2): Kanunla kendisine görev verilmiş ve kamu gücü kullanan meslek örgütüdür. Madde 2. fıkra e bendi uyarınca yalnız kanunlarla verilen görev gereği ve kuruluş amacına uygun ruhsat, izin, onay ve benzeri hizmetleri ile bu hizmetlerde kullanılan basılı kâğıtların teslimi istisna edilir; motorlu taşıt tescil plaka teslimleri bu istisnanın dışındadır. - KDVK geç. m.44 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/gecici-madde-44#f1): Kamu kurumu niteliğini taşıyan meslek kuruluşlarını ifade eder. Hüküm, alıcının bu niteliği taşımasını şart koşar; başka tüzel kişilere yapılan teslimler bu istisna kapsamında değerlendirilemez. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.113 – Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-113#f1-b): Kanunla kamu tüzel kişiliği tanınmış ve mesleğe giriş ya da mesleği icra konusunda kamusal yetki kullanan meslek örgütleridir. Bu niteliği taşımayan dernek ya da özel meslek örgütlerinin faaliyetleri bu kapsamda değerlendirilmez. ### Yükseköğretim Kanunu - Yükseköğretim Kanunu m.38 – Kamu kuruluşları ve vakıflarda görevlendirme: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2547-sayili-yuksekogretim-kanunu/madde-38#f1): Kamu yetkisiyle donatılmış ve mesleğe kabul, disiplin gibi kamusal görevleri yürüten meslek örgütüdür. Bu kuruluşlar hem görevlendirme hem de yönetim ve denetim organı görevi bakımından maddede ayrıca anılmıştır. ### Danıştay Kanunu - Danıştay Kanunu m.24 – İlk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülecek davalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2575-sayili-danistay-kanunu/madde-24#f1-c): Kanunla kamu yetkisi verilmiş ve kamu kurumu niteliği taşıyan meslek örgütüdür. Bu sıfat, işlemlerinin c bendi kapsamında Danıştayda görülmesi için aranan ölçütlerden biridir. ### Kamu Konutları Kanunu - Kamu Konutları Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2946-sayili-kamu-konutlari-kanunu/madde-2#f1-c): Kamu tüzel kişiliğine sahip meslek kuruluşlarıdır. Maddenin c bendinde açıkça kapsam dışı tutulmuşlardır. ### Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun - Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3346-sayili-kamu-iktisadi-tesebbusleri-ile-fonlarin-turkiye-buyuk-millet-meclisince/madde-2#f1): Meslek örgütü niteliğini taşıyıp kamu kurumu sayılan kuruluşlardır. Maddenin ikinci fıkrasına göre bunların sermayesinin yarısından fazlasını sağladığı kurumlar denetim dışındadır, ancak madde bunların kendi kamu yetki ve görevine ilişkin ikinci bir ayrım yapar. ### Bilgi Edinme Hakkı Kanunu - Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4982-sayili-bilgi-edinme-hakki-kanunu/madde-2#f1): Kamu hukuku kurallarına tabi olarak kamu görevi yürüten, meslek mensuplarından oluşan ve kamu kurumu sayılan tüzel kişiliklerdir. Madde bu kuruluşları da Kanunun kapsamına alır; salt özel hukuk tüzel kişileri bu kavramın dışındadır. ## Karıştırılan kavramlar - **Bakanlık / kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu** (2575 s. K. m.24): Bakanlıklar c bendinde doğrudan sayılır ve çıkardıkları ülke çapı düzenleyici işlemler Danıştayda görülür. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ancak ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem çıkarmaları halinde bu bentte yer alır. Meslek kuruluşunun kamu kurumu niteliği ve işlemin ülke çapı kapsamı birlikte aranır; yalnız biri varsa Danıştay görevi doğmaz. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu / Gönüllü meslek dernekleri ve sendikalar** (Anayasa m.135): Meslek kuruluşuna üyelik zorunludur; mesleğin icrası üyelik şartına bağlıdır. Dernek ve sendikalara üyelik isteğe bağlıdır; kişi üye olmadan mesleğini icra edebilir. Zorunlu üyelik esası yalnız kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına özgüdür; gönüllülük esasına dayanan birlikler kanunla kurulsa da bu niteliği taşımaz. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (2. fıkra e) / Diğer meslek kuruluşları** (KDVK m.17): Kanunla verilen görev gereği yaptığı ruhsat, izin, onay ve benzeri hizmetler ile bunlarda kullanılan basılı kâğıtlar istisnadan yararlanır. Görev kapsamı dışındaki ticari hizmetler ve motorlu taşıt tescil plaka teslimleri istisna dışındadır. Yalnız kanunla verilen görev alanındaki işlemler vergiden istisna edilir; ticari işlem vergiye tabi kalır. - **Devlet ve kamu tüzelkişisi / kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu** (3346 s. K. m.2): Devlete ait ya da devlet sermayesi ağırlıklı kurumlar, birinci fıkra kapsamındadır. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının sermaye sağladığı kurumlar, ikinci fıkra gereği denetim dışındadır. Aynı oranda kamu sermayesi olsa da kaynağı meslek kuruluşu olan kurum denetime tabi olmaz. - **Kamu kurumu / kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu** (4982 s. K. m.2): Doğrudan idarenin bir parçası olan kamu kurum ve kuruluşları, Kanunun kapsamında doğal olarak yer alır. Meslek mensuplarından oluşan ve kamu kurumu niteliği taşıyan kuruluşlar, ayrıca sayıldıkları için kapsama girer. Her iki grup da faaliyetleri bakımından bilgi edinme başvurusuna konu olabilir; kamu kurumu niteliği taşımayan meslek kuruluşları ise kapsam dışında kalır. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları / dernekler** (5253 s. K. m.35): Madde 35 uyarınca, 19, 20, 23, 26, 28, 29, 30 ve 31. maddeler kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile işçi ve işveren sendikaları ve üst kuruluşları bakımından da uygulanır. Maddede sayılmayan 5253 sayılı Kanun hükümleri bu kuruluşlar bakımından uygulanmaz; bu kuruluşlar bakımından ayrıca kendi özel kanunları geçerlidir. Sayılan maddelerdeki yükümlülük ve ceza hükümleri bu kuruluşlara da uygulanır, sayılmayanlar uygulanmaz. Özel kanunda hüküm bulunan hallerde bu uygulama o hükme göre daralır. ## İlgili konular - İdarenin kuruluşu ve kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/idarenin-kurulusu-ve-kamu-hizmeti-gorevlileriyle-ilgili-hukumler - Tehdit ve şantaj (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/tehdit-ve-santaj - Danıştay'ın, daire ve kurulların görevleri (İdari Yargılama Usulü): https://www.hukuksalegitim.com/konu/idari-yargilama-usulu/danistay-in-daire-ve-kurullarin-gorevleri - İstisnalar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/istisnalar ## Örnek kararlar - 2013/114 E., 2014/184 K., 04.12.2014 — ilgili: 4982 s. K. m.2, 3346 s. K. m.2 - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: 2575 s. K. m.24 - 2018/118 E., 2023/180 K., 26.10.2023 — ilgili: 2547 s. K. m.38 ## İlgili terimler [Üst kuruluş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ust-kurulus) · [Faaliyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/faaliyet) · [İlk derece mahkemesi olarak Danıştay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ilk-derece-mahkemesi-olarak-danistay) · [Kullanılış amacı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kullanilis-amaci) · [Organlık sıfatının kaybı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/organlik-sifatinin-kaybi) · [Sağlık hizmeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/saglik-hizmeti) · [Adli sicil bilgisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adli-sicil-bilgisi) · [Cebir veya tehdit](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cebir-veya-tehdit) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.