--- title: "Kamu Yararı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-yarari" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kamu Yararı **Kısaca:** Kamu Yararı, 12 kanunda 13 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TCK m.127 · isnadın ispatı: İsnat edilen fiilin doğruluğunun ortaya çıkarılmasında toplumun ilgisinin bulunmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-127) - HMK m.242 · tanıklığın izne bağlı olduğu hâller: İznin verilmesinden kaçınılabilmesi için tek ölçüttür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-242) - Anayasa m.39 · ispat hakkı: Isnadın doğru olup olmadığının ortaya konulmasında toplumun bilgilenme menfaatinin bulunmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-39) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.35 – XII. Mülkiyet hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-35#f2): Mülkiyet hakkına sınırlama getirilebilmesi için aranan tek amaçtır. Madde bu sınırlama sebebini tek başına saymaktadır; kamu yararı dışındaki bir gerekçe ile sınırlama yapılamaz. - Anayasa m.39 – XIV. İspat hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-39#f1): Isnadın doğru olup olmadığının ortaya konulmasında toplumun bilgilenme menfaatinin bulunmasıdır. Görev dışı özel hayata ilişkin isnatlarda ispat isteğinin kabulü için aranan bağımsız ölçüttür. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.127 – İsnadın ispatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-127#f1): İsnat edilen fiilin doğruluğunun ortaya çıkarılmasında toplumun ilgisinin bulunmasıdır. Mahkeme takdir eder; kamu görevlisine yapılan görevle ilgili isnatlarda genellikle bulunduğu kabul edilir, özel hayata ilişkin iddialarda bulunmadığı kabul edilir. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.754 – V. Kamu hukuku kısıtlamaları — 1. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-754#f1): Kısıtlamanın gerekçesidir ve maddede sayılan alanlarla sınırlıdır. Madde, kısıtlamanın hangi kamusal amaçlarla yapılabileceğini örnekleyerek belirtir. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.242 – Tanıklığın izne bağlı olduğu hâller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-242#f2): İznin verilmesinden kaçınılabilmesi için tek ölçüttür. Tanıklığın kamu yararına aykırı olup olmadığına bakılır; izin verme kuralıdır, reddi istisnaidir. ### Yardım Toplama Kanunu - Yardım Toplama Kanunu m.3 – Yardım toplayabilecek olanlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2860-sayili-yardim-toplama-kanunu/madde-3#f1): Yardım toplayabilecek kuruluşların amaçlarının ve faaliyetlerinin nitelendiği ölçüttür. Maddede yardım toplama yetkisinin ön koşulu olarak yer alır; kamu yararı niteliğinin belirlenmesine ilişkin usul bu maddede düzenlenmemiştir. ### Karayolu Taşıma Kanunu - Karayolu Taşıma Kanunu m.4 – Genel kural (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4925-sayili-karayolu-tasima-kanunu/madde-4#f1): Taşımaların yürütülmesinde toplumun genel çıkarlarının gözetilmesi gerektiğini ifade eden ölçüttür. Bireysel menfaatin üstünde toplumsal çıkarın dikkate alınmasını sağlar. ### Bilgi Edinme Hakkı Kanunu - Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.21 – Özel hayatın gizliliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4982-sayili-bilgi-edinme-hakki-kanunu/madde-21#f2): Kişisel bilginin açıklanmasını zorunlu kılan, kamusal bir menfaatin varlığıdır. Maddede somut bir ölçüt verilmemiştir; her olayda somut durumla değerlendirilir. ### Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun - Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.18 – Zorunlu lisans (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5042-sayili-yeni-bitki-cesitlerine-ait-islahci-haklarinin-korunmasina-iliskin-kanun/madde-18#f1): Zorunlu lisans kararının dayanağı olan, maddede sayılan hallerde kabul edilen üstün kamusal menfaattir. Madde bu hallerin bir kısmını ayrıca tanımlar; tanımlanmamış her kamu menfaati kendiliğinden kamu yararı sayılmaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Kamu yararı sınırlaması / kamulaştırma** (Anayasa m.35): Kanunla yapılan sınırlama, mülkiyet hakkının kapsamını genel olarak daraltır ve malikin yetkilerini kısıtlar. Kamulaştırma, malın malikten alınarak kamu adına edinilmesidir ve madde metnindeki sınırlamadan ayrı bir işlemdir. Kamulaştırmada değer karşılığı ödeme koşulu Anayasa'nın 46. ve 47. maddelerinden gelir; genel sınırlamada ise bu koşul madde metninde yer almaz. - **Kamu yararı / şikayetçinin rızası** (Anayasa m.39): Kamu yararı, isnadın doğruluğunun ortaya konulmasında toplumsal bir bilgilenme menfaatinin varlığıdır ve nesnel bir ölçüttür. Şikayetçinin rızası, mağdurun isnadın ispatına açıkça izin vermesidir ve kişisel iradeye dayanır. İki koşuldan biri gerçekleşmesi yeterlidir; biri bulunmadığında diğeri ispat isteğinin kabulünü sağlar. Rıza varsa kamu yararı araştırmasına gerek kalmaz. - **Millî savunma veya halk sağlığı / diğer kamu yararı hali** (5042 s. K. m.18): Millî savunma veya halk sağlığı açısından kullanımın başlaması, artırılması ya da yaygınlaştırılması büyük önem taşıyan hal. Kullanılmamanın ya da yetersiz kullanılmanın ekonomik ve teknolojik gelişmede ciddi zarar doğurduğu hal. Her iki halde de kamu yararı kabul edilir; ancak birinci halde kamu yararının varlığı kendiliğinden kabul edilirken, ikinci halde zararın ciddi olduğu ortaya konmalıdır. - **Kullanım ihracı / kamu yararı gerekçesi** (5042 s. K. m.18): Korunan çeşidin ihraç edilmesi durumu. Maddede sayılan kamu yararı halleri. İhracat, tek başına zorunlu lisans gerekçesi olarak kabul edilmez. - **Kamu yararı ölçütü / kaldırma halleri** (5393 s. K. m.47): Periyodik gözden geçirmede kamu yararının bulunmadığı tespit edilen tedbir. Kovuşturma açılmaması, düşme, beraat, genel af veya görevden düşürülmeyi gerektirmeyen suçtan mahkûmiyet hali. Her iki durumda da tedbir kaldırılır; ancak ikinci grupta kaldırılma kesin olarak kendiliğinden gerçekleşir, birincisi idarenin takdirine bağlıdır. - **Kamu yararı gerekçesiyle verilen lisans / Millî güvenlik gerekçesiyle verilen lisans** (SMK m.132): Kamu yararı gerekçesiyle verilen zorunlu lisans inhisari olabilir. Millî güvenlik gerekçesiyle verilen zorunlu lisans kararı, buluşun bir veya birkaç işletme tarafından kullanılmasıyla sınırlandırılabilir. Her iki gerekçede de inhisari ya da sınırlı kullanım kurulabilir; ancak millî güvenlikte kullanım alanı işletme düzeyinde daraltılabilir. ## İlgili konular - Basın ve yayımla ilgili hükümler, toplantı hak ve hürriyetleri (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/basin-ve-yayimla-ilgili-hukumler-toplanti-hak-ve-hurriyetleri - Şerefe karşı suçlar (Ceza Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-ozel-hukumler/serefe-karsi-suclar - Başkasının arazisine girme hakkı ve kamu hukuku kısıtlamaları (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/baskasinin-arazisine-girme-hakki-ve-kamu-hukuku-kisitlamalari - Tanık gösterme şekli (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tanik-gosterme-sekli ## Örnek kararlar - 2018/113 E., 2020/48 K., 24.09.2020 — ilgili: HMK m.242, 5042 s. K. m.18 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/874 E., 2025/409 K., 02.07.2025 — ilgili: Anayasa m.35 - Hukuk Genel Kurulu, 2023/650 E., 2025/408 K., 25.06.2025 — ilgili: Anayasa m.35 ## İlgili terimler [Zorunlu lisans](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zorunlu-lisans) · [Görevden uzaklaştırma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gorevden-uzaklastirma) · [Mülkiyet hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mulkiyet-hakki) · [Özel hayatın gizliliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-hayatin-gizliligi) · [İsnat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-snat) · [İspat hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ispat-hakki) · [Kesinleşmiş mahkûmiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesinlesmis-mahkumiyet) · [Orantılılık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/orantililik-ilkesi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.