--- title: "Kanuni istisna nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kanuni-istisna" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kanuni istisna Diğer yazımlar: Kanuni istisnalar **Kısaca:** Kanuni istisna, 4 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.856 · tescil: Taşınmaz rehninin tescil dışında, doğrudan kanun hükmüyle doğduğu hallerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-856) - HMK m.198 · delillerin değerlendirilmesi: Serbest değerlendirme ilkesinin uygulanmasını sınırlayan kanun hükümleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-198) - TTK m.413 · gündem: Gündeme bağlılık ilkesinin uygulanmadığı, kanunda açıkça gösterilen hallerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-413) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.125 – B) Tüzel kişilik ve ehliyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-125#f2): Kanunun belirli bir hak edinme ya da borç üstlenme yasağını açıkça koyduğu hal. Bu istisnalar, ikinci fıkranın saklı tuttuğu sınırlardır ve genel kuralı daraltır. - TTK m.413 – II - Gündem (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-413#f2): Gündeme bağlılık ilkesinin uygulanmadığı, kanunda açıkça gösterilen hallerdir. Bu istisnalar m.413 metninde sayılmaz, başka hükümlerde yer alır. - TTK m.506 – C) Sınır (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-506): Kanunların, toplam tutar sınırının dışında borçlanma senedi ihracına izin verdiği hallerdir. Bu istisnalar, 506. maddenin birinci fıkrasının sonunda saklı tutulmuştur. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.856 – B. Rehnin kurulması ve sona ermesi — I. Rehnin kurulması — 1. Tescil (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-856): Taşınmaz rehninin tescil dışında, doğrudan kanun hükmüyle doğduğu hallerdir. Madde bu hallere atıf yapar ancak bunları tek tek saymaz. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.198 – Delillerin değerlendirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-198#f1): Serbest değerlendirme ilkesinin uygulanmasını sınırlayan kanun hükümleridir. Bu sınırlamaların başında kesin delille ispat zorunluluğu gelir. ### Hayvanları Koruma Kanunu - Hayvanları Koruma Kanunu m.6 – Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5199-sayili-hayvanlari-koruma-kanunu/madde-6#f1): Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların öldürülmesinin yasaklığının dışında kalan, başka kanunda açıkça düzenlenmiş hallerdir. Madde bu halleri kendisi saymaz; ilgili mevzuata bakılır. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel kural / Kanuni istisna** (TTK m.125): Genel kural, TMK m.48 ölçüsünde geniş bir hak ve borç ehliyetidir. Kanuni istisnalar, belirli bir hak edinme veya borç üstlenmenin kanunla açıkça yasaklandığı hallerdir. İstisna kapsamındaki bir hak veya borç, şirket adına geçerli olarak doğamaz. Bu tür bir istisna varsa genel kural o alanda uygulanmaz. - **Genel sınır / kanuni istisna** (TTK m.506): Genel kural olarak, borçlanma senetlerinin toplamı öz kaynak niteliğindeki sermaye, yedek akçe ve yeniden değerleme fonu toplamını geçemez. Kanunların açıkça tanıdığı hallerde bu sınır uygulanmaz. İstisna kapsamındaki ihraçlar sınırın hesabına katılmaz; istisnanın kapsamı ilgili kanun hükmüne göre belirlenir. - **Kanunî istisna ve tıbbî/bilimsel gerekçe / gıda amaçlı acil durum** (5199 s. K. m.13): Kanunî istisnalar ile tıbbî ve bilimsel gerekçeler öldürme yasağına istisna oluşturur. Gıda amaçlı olmayan, insan ve çevre sağlığına yönelen önlenemez tehditli acil durum da istisna oluşturur; gıda amaçlı durum bu kapsamda değildir. Her iki istisna da yasağı kaldırır, ancak acil durum yalnızca önlenemez tehdit ve gıda dışı amaç bulunduğunda kabul edilir. ## İlgili konular - Rehnin kurulması ve sona ermesi, taşınmazların birleştirilmesi (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/rehnin-kurulmasi-ve-sona-ermesi-tasinmazlarin-birlestirilmesi - İspat ve deliller: genel hükümler (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/genel-hukumler-hmk - Genel hükümler, sermaye koyma borcu ve hükmü (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/genel-hukumler-sermaye-koyma-borcu-ve-hukmu - Genel kurul ve çağrı (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/genel-kurul-ve-cagri - İntifa senetleri, borçlanma senetleriyle alma ve değiştirme hakkını içeren menkul kıymetler (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/intifa-senetleri ## Örnek kararlar - 2024/151 E., 2025/107 K., 07.05.2025 — ilgili: 5199 s. K. m.6 - Genel Kurul, 2015/956 E., 25.10.2018 — ilgili: TTK m.125 ## İlgili terimler [Takdiri delil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takdiri-delil) · [Gündeme bağlılık ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gundeme-baglilik-ilkesi) · [Güçten düşmüş hayvan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gucten-dusmus-hayvan) · [Yılsonu finansal tabloları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yilsonu-finansal-tablolari) · [Tapu siciline tescil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tapu-siciline-tescil) · [Sahipsiz hayvan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sahipsiz-hayvan) · [Hak ehliyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hak-ehliyeti) · [Kesin delil](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-delil) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.