---
title: "Karşılıklılık ilkesi nedir?"
source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsiliklilik-ilkesi"
publisher: "Hukuksal Eğitim"
language: "tr"
type: "DefinedTerm"
updated: "2026-10-21"
---

# Karşılıklılık ilkesi

**Kısaca:** Karşılıklılık ilkesi, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

- SMK m.3 · korumadan yararlanacak kişiler: Yabancı uyruklu kişilerin koruma görmesinin, kendi devletlerinin Türk uyruklulara aynı ölçüde sınai mülkiyet koruması tanımasına bağlandığı ilkedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-3)
- 4982 s. K. m.4 · bilgi edinme hakkı: Yabancıların bu haktan yararlanabilmesi için, Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve yabancı tüzel kişiler bakımından kendi ülkelerinde Türk vatandaşlarına ya da Türk tüzel kişilerine benzer bir hakkın tanınmış olmasını ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4982-sayili-bilgi-edinme-hakki-kanunu/madde-4)
- 5411 s. K. m.98 · kurumlararası işbirliği: Yabancı denetim merciinden gelen talebin, aynı nitelikteki talebe Türkiye tarafından karşılık verilebilmesi ölçütüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-98)

## Kanunda nerede geçiyor

### Sınai Mülkiyet Kanunu
- SMK m.3 – Korumadan yararlanacak kişiler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-3#f1-cc): Yabancı uyruklu kişilerin koruma görmesinin, kendi devletlerinin Türk uyruklulara aynı ölçüde sınai mülkiyet koruması tanımasına bağlandığı ilkedir. Karşılığın fiilen mi yoksa hukuken mi sağlanacağı madde metninde ayrıca belirtilmemiştir; metin yalnızca koruma sağlayan devlet olmasını arar.
- SMK m.93 – Rüçhan hakkı ve etkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-93#f5): Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf olmayan devletin başvurusunun, Türkiye'ye yapılan ilk başvuruya aynı etkiyi tanıması halinde rüçhan doğurabileceğini ifade eder.

### Bilgi Edinme Hakkı Kanunu
- Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.4 – Bilgi edinme hakkı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4982-sayili-bilgi-edinme-hakki-kanunu/madde-4#f2): Yabancıların bu haktan yararlanabilmesi için, Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve yabancı tüzel kişiler bakımından kendi ülkelerinde Türk vatandaşlarına ya da Türk tüzel kişilerine benzer bir hakkın tanınmış olmasını ifade eder. Karşılıklılığın varlığını ispat yükü idaredir.

### Bankacılık Kanunu
- Bankacılık Kanunu m.98 – Kurumlararası işbirliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5411-sayili-bankacilik-kanunu/madde-98#f3): Yabancı denetim merciinden gelen talebin, aynı nitelikteki talebe Türkiye tarafından karşılık verilebilmesi ölçütüdür. Talebin yerine getirilmesinde bu ilke dikkate alınır ancak metin ilkenin ayrıntısını belirtmez.

### Sermaye Piyasası Kanunu
- Sermaye Piyasası Kanunu m.71 – İş birliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-71#f2): Yabancı borsalar ve uluslararası kuruluşlarla iş birliği ve bilgi paylaşımının, karşı tarafın da benzer bir yükümlülük üstlenmesi koşuluna bağlı olarak yapılmasıdır.

## Karıştırılan kavramlar

- **Uluslararası sözleşme bağlantısı / karşılıklılık ilkesi** (SMK m.3): Paris Sözleşmesi ya da DTÖ Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olan kişi, bu sözleşmelerin sağladığı hakka dayanır. Karşılıklılık ilkesine dayanan kişi için ise sözleşme bağı değil, uyruğu olduğu devletin Türk uyruklulara tanıdığı koruma aranır. Karşılıklılık ilkesine dayanmak için, uyruk devletinin Türk uyruklulara koruma tanıdığının gösterilmesi gerekir.

## İlgili konular

- Başlangıç hükümleri, marka hakkı ve kapsamı (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/baslangic-hukumleri-marka-hakki-ve-kapsami

## Örnek kararlar

- İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/720 E., 2024/461 K., 01.07.2024 — ilgili: 4982 s. K. m.4
- İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2021/182 E., 2024/462 K., 01.07.2024 — ilgili: 4982 s. K. m.4

## İlgili terimler

[Bilgi edinme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilgi-edinme-hakki) · [Bilgi ve belge isteme yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bilgi-ve-belge-isteme-yetkisi) · [Piyasa bozucu eylem](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/piyasa-bozucu-eylem) · [Faaliyet alanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/faaliyet-alani) · [Mutabakat Zaptı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mutabakat-zapti) · [Rüçhan tarihi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ruchan-tarihi) · [Başvuru hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru-hakki) · [Halef](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/halef)

---
Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.