--- title: "Karşılıklılık şartı nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsiliklilik-sarti" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Karşılıklılık şartı **Kısaca:** Karşılıklılık şartı, 8 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.334 · adli yardımdan yararlanacak kişiler: Yabancı kişinin adli yardımdan yararlanabilmesi için, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabildiğinin ispatlanmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334) - GVK m.16 · ücret istisnası: İstisnanın, ilgili yabancı devletin Türkiye'de çalışan kendi temsilcilik personeline benzer bir muafiyet tanımasına bağlı olmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-16) - KDVK m.15 · diplomatik İstisnalar: Yabancı devletlere tanınan istisnanın, Türkiye'nin de aynı devletteki temsilciliklerinin benzer muafiyetten yararlanmasına bağlı olmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-15) ## Kanunda nerede geçiyor ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.15 – Diplomat muaflığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-15): Muafiyetin, yabancı devletin Türkiye'deki temsilcilerine ve memurlarına aynı nitelikte muafiyeti tanımasına bağlanmasıdır. Karşılıklılık sağlanmadıkça muafiyet doğmaz. - GVK m.16 – Ücret istisnası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-16): İstisnanın, ilgili yabancı devletin Türkiye'de çalışan kendi temsilcilik personeline benzer bir muafiyet tanımasına bağlı olmasıdır. Karşılığın varlığı istisnanın uygulanabilirliğinin ön koşuludur. ### Katma Değer Vergisi Kanunu - KDVK m.14 – Transit taşımacılık: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-14): Yurt dışı mükellefler bakımından istisnanın, ilgili ülkenin de Türkiye'deki mükelleflere benzer bir istisna tanımasına bağlanmasıdır. Şart ülke bazında aranır. - KDVK m.15 – Diplomatik İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3065-sayili-katma-deger-vergisi-kanunu/madde-15): Yabancı devletlere tanınan istisnanın, Türkiye'nin de aynı devletteki temsilciliklerinin benzer muafiyetten yararlanmasına bağlı olmasıdır. Yalnız (a) bendi için aranır; (b) bendinde aranmaz. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.334 – Adli yardımdan yararlanacak kişiler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-334#f3): Yabancı kişinin adli yardımdan yararlanabilmesi için, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabildiğinin ispatlanmasıdır. Bu şart yoksulluk ve haklılık koşullarına ek olarak aranır. ### Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu - Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu m.4 – İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/197-sayili-motorlu-tasitlar-vergisi-kanunu/madde-4): Yabancı devletlerin temsilcilik ve memurlarına tanınan istisnanın, Türkiye'nin ilgili devlette benzer muameleden yararlanmasına bağlanmasıdır. Şart gerçekleşmezse istisna uygulanmaz. ### Emlak Vergisi Kanunu - Emlak Vergisi Kanunu m.46 – Muaflıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/madde-46): Yabancı devletlere ait elçilik, konsolosluk ve elçi meskenlerinin muafiyetinden yararlanabilmesi için Türkiye'nin de ilgili devlette benzer muafiyetten yararlanmasıdır. Şart yalnız yabancı devlet taşınmazları için aranır. ### Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu - Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu m.8 – Yabancı serbest muhasebeci mali müşavirler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3568-sayili-serbest-muhasebeci-mali-musavirlik-ve-yeminli-mali-musavirlik-kanunu/madde-8#f1): Yabancı devletin Türk tabiyetindeki kişilere, Türk hukukunun yabancılara tanıdığı ölçüde benzer hak tanıması anlamına gelir. İzin bu şartın gerçekleşmesine bağlıdır ve bu şart kendiliğinden doğmaz. ### Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu - Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.88 – Hak ve yükümlülüklere ilişkin genel ilkeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6458-sayili-yabancilar-ve-uluslararasi-koruma-kanunu/madde-88#f1): Bir yabancının Türkiye'de belirli bir hakka sahip olabilmesi için, onun devletinin de Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanıyor olmasının aranması anlamına gelir. Madde bu şartın uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler bakımından aranmayacağını belirtir. ### Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu - Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.3 – Muafiyetler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7338-sayili-veraset-ve-intikal-vergisi-kanunu/madde-3): (c) bendindeki yabancı devlet mensupları için öngörülen koşuldur. Muafiyetin yabancı devletin Türk mensuplarına aynı imtiyazı tanımasına bağlı olduğunu ifade eder. ## Karıştırılan kavramlar - **Karşılıklılık şartı bulunan devlet / bulunmayan devlet** (3568 s. K. m.8): Karşılıklılık sağlayan devletin tabiyetindeki kişi, izin için maddedeki şartların geri kalanını taşımak kaydıyla başvurabilir. Karşılıklılık sağlanmayan devletin tabiyetindeki kişi, diğer şartları taşısa bile izin alamaz. Karşılıklılık gerçekleşmediğinde izin verilmez; bu durum kişinin nitelikleri ile bağlantılı değildir. - **Karşılıklılık şartı / tanıma** (MÖHUK m.54): Tenfizde karşılıklılık, madde 54/a uyarınca aranır. Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz; bu, m.58 kapsamında belirtilmiştir. Aynı ilam için tenfiz yoluyla istenen sonuç ile tanıma yoluyla istenen sonuç farklı şartlara bağlıdır. ## İlgili konular - Esnaf muaflığı, diğer muaflık ve istisnalar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/esnaf-muafligi-ve-vergiden-muaf-ciftciler - İstisnalar (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/istisnalar - Adli yardım (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/adli-yardim ## İlgili terimler [Fahri konsolos](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fahri-konsolos) · [Sınır kapısı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sinir-kapisi) · [Transit taşıma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/transit-tasima) · [Cumhurbaşkanı onayı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cumhurbaskani-onayi) · [Mesken nitelikli taşınmaz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mesken-nitelikli-tasinmaz) · [Yoksulluk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yoksulluk) · [Geçici hukuki koruma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gecici-hukuki-koruma) · [Uluslararası kuruluş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/uluslararasi-kurulus) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.