--- title: "Karşılıklılık nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/karsiliklilik" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Karşılıklılık **Kısaca:** Karşılıklılık, 5 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TTK m.1480 · takas: Takasın ön koşulu olarak, iki alacağın birbirine karşı taraflar arasında doğmuş olmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1480) - Harçlar K. m.124 · diplomat muaflığı: Yabancı devletin Türkiye'deki temsilcilerine tanıdığı muafiyetin, Türkiye'nin o devletteki temsilcilerine de aynı ölçüde tanınmasını ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-124) - SMK m.39 · yabancı ülke kaynaklı başvurular: Kaynak ülkenin, Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı tescil başvurularına eşit koruma sağlamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-39) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1480 – 8. Takas (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1480): Takasın ön koşulu olarak, iki alacağın birbirine karşı taraflar arasında doğmuş olmasıdır. Üçüncü kişiye karşı doğan bir alacakla takas, bu nedenle mümkün değildir. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.124 – Diplomat muaflığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-124): Yabancı devletin Türkiye'deki temsilcilerine tanıdığı muafiyetin, Türkiye'nin o devletteki temsilcilerine de aynı ölçüde tanınmasını ifade eder. Karşılıklılık yoksa muafiyet doğmaz. ### Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.19 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4916-sayili-cesitli-kanunlarda-ve-maliye-bakanliginin-teskilat-ve-gorevleri-hakkinda-kanun/madde-19): Yabancının ülkesinin, Türk vatandaşlarına aynı nitelikte taşınmaz edinimi hakkı tanıyıp tanımadığına bağlı şarttır. Değiştirilen hükümde taşınmaz edinimi bu şarta dayanmaktadır. ### Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun - MÖHUK m.58 – Tanıma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5718-sayili-milletlerarasi-ozel-hukuk-ve-usul-hukuku-hakkinda-kanun/madde-58): Yabancı ülkenin Türk mahkeme kararlarını kendi hukukunda tanıyıp tanımadığına bağlı şarttır. Bu madde uyarınca tanımada uygulanmaz; tenfizde ise aranır. ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.39 – Yabancı ülke kaynaklı başvurular (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-39): Kaynak ülkenin, Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı tescil başvurularına eşit koruma sağlamasıdır. Koruma düzeyinin eşitliği aranır, kaynak ülkenin hukukunun Türk hukuku ile aynı olması gerekmez. ## Karıştırılan kavramlar - **Karşılıklılık şartı bulunan devlet / bulunmayan devlet** (3568 s. K. m.8): Karşılıklılık sağlayan devletin tabiyetindeki kişi, izin için maddedeki şartların geri kalanını taşımak kaydıyla başvurabilir. Karşılıklılık sağlanmayan devletin tabiyetindeki kişi, diğer şartları taşısa bile izin alamaz. Karşılıklılık gerçekleşmediğinde izin verilmez; bu durum kişinin nitelikleri ile bağlantılı değildir. - **Karşılıklılık esasına göre muafiyet / muafiyetin bulunmaması** (MÖHUK m.48): Davacının devleti ile Türkiye arasında karşılıklılık bulunduğunda mahkeme davacıyı teminattan muaf tutabilir. Karşılıklılık bulunmadığında muafiyet söz konusu olmaz ve teminat gösterilmesi gerekir. Muafiyet varsa teminat aranmaz; yoksa teminat gösterilmeden dava veya takip sürdürülemez. - **Karşılıklılık şartı / tanıma** (MÖHUK m.54): Tenfizde karşılıklılık, madde 54/a uyarınca aranır. Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz; bu, m.58 kapsamında belirtilmiştir. Aynı ilam için tenfiz yoluyla istenen sonuç ile tanıma yoluyla istenen sonuç farklı şartlara bağlıdır. - **Mutabakat zaptında açık paylaşma yetkisi / karşılıklılık yok veya karşı taraf eşdeğer yükümlü değil** (6362 s. K. m.135): Mutabakat zaptı sınırları açıkça tanımlanmış bir paylaşma yetkisi veriyorsa ya da karşılıklılık esası bulunuyor ve karşı taraf aynı yükümlülüğe tabiyse, zaptın kapsamına göre hareket edilir. Paylaşma yetkisi yoksa, karşılıklılık esası bulunmuyorsa veya karşı taraf aynı derecede yükümlü değilse üçüncü fıkra devreye girer. Bu hallerde ikinci fıkradaki sır saklama hükümleri kıyasen uygulanır ve bilgilerin paylaşılması sınırlanır. - **Uluslararası sözleşme bağlantısı / karşılıklılık ilkesi** (SMK m.3): Paris Sözleşmesi ya da DTÖ Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olan kişi, bu sözleşmelerin sağladığı hakka dayanır. Karşılıklılık ilkesine dayanan kişi için ise sözleşme bağı değil, uyruğu olduğu devletin Türk uyruklulara tanıdığı koruma aranır. Karşılıklılık ilkesine dayanmak için, uyruk devletinin Türk uyruklulara koruma tanıdığının gösterilmesi gerekir. ## İlgili konular - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler ## Örnek kararlar - 2003/70 E., 2005/14 K., 14.03.2005 — ilgili: 4916 s. K. m.19 - Hukuk Genel Kurulu, 2022/800 E., 2023/607 K., 07.06.2023 — ilgili: MÖHUK m.58 - Hukuk Genel Kurulu, 2017/1924 E., 2019/1060 K., 15.10.2019 — ilgili: MÖHUK m.58 ## İlgili terimler [Harç muafiyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harc-muafiyeti) · [Sigorta tazminatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sigorta-tazminati) · [Tenfiz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tenfi-z) · [Takas](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/takas) · [Geleneksel ürün adı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/geleneksel-urun-adi) · [Tanıma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanima) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.