--- title: "Kesin hükümsüzlük nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kesin-hukumsuzluk" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kesin hükümsüzlük **Kısaca:** Kesin hükümsüzlük, 3 kanunda 11 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.15 · ayırt etme gücünün bulunmaması: İşlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-15) - TKHK m.5 · tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar: Haksız şartın tüketici bakımından bağlayıcı olmaması değil, baştan itibaren hükümsüz olmasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-5) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.27 – II. Kesin hükümsüzlük (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27): Kanunun aradığı geçerlilik koşulunun gerçekleşmemesi hâlinde sözleşmenin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. Hükmün emredici hükümlere, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırılık veya konusunun imkânsızlığı gibi kamu yararını ilgilendiren sebeplere bağlandığı hâllerde uygulanır. - TBK m.115 – 2. Sorumsuzluk anlaşması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-115): Anlaşmanın yapılmasından itibaren hiç doğmamış sayılması, hâkimin takdirine bırakılmaksızın kendiliğinden geçersiz olmasıdır. Bu yaptırım, eski Borçlar Kanunundaki hâkimin hükümsüz sayabileceği düzenlemeden ayrılır. - TBK m.176 – III. Yasak koşullar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-176): İşlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. Taraflar onayla ya da sonradan geçerli kılarak işlemi geçerli hale getiremez; hâkim de bunu kendiliğinden dikkate alır. - TBK m.221 – 2. Sorumsuzluk anlaşması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-221): Anlaşmanın baştan ve kendiliğinden geçersiz olmasıdır. Hakim bunu davada resen dikkate alır; tarafların onayı ile geçerli hale gelmez. - TBK m.334 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-334): Hükmün baştan itibaren yok sayılması; geçersiz kaydın taraflar bakımından hiçbir sonuç doğurmamasıdır. Madde gereğince önceden kararlaştırılan başkaca tazminat kaydı bu niteliktedir. - TBK m.346 – IV. Kiracı aleyhine düzenleme yasağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-346): Hukuka aykırı bir işlemin baştan itibaren hüküm doğurmamasıdır. Bu maddeye aykırı kayıtlar bu yaptırıma tabidir ve hâkim tarafından re'sen dikkate alınır. - TBK m.457 – III. Harcamalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-457): Harcamaların sabit ücrete veya komisyona dâhil edilmesi anlaşmasının hiç doğmamış sayılması ve tarafların bu anlaşmaya dayanamamasıdır. Kesin hükümsüzlük hâkim tarafından re'sen dikkate alınır ve sonradan onayla geçerlilik kazanmaz. - TBK m.631 – 2. Ortaklık işlerini inceleme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-631): Aykırı sözleşme kaydının baştan itibaren hukuken hiç doğmamış sayılmasıdır. Taraflar bu kaydı onayla geçerli kılamaz ve hâkim bunu re'sen dikkate alır. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.15 – 2. Ayırt etme gücünün bulunmaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-15): İşlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. Ayırt etme gücü olmayanın işlemi, temsilcinin onayıyla da geçerli hale gelmez. Bu niteliği nedeniyle sonradan onayla iyileştirilemez. - TMK m.680 – II. Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-680): Emredici hükümlere, ahlaka, kamu düzenine ya da kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız sözleşmenin hiçbir hukuki sonuç doğurmamasıdır. Bu sebebe dayalı geçersizlik sözleşmeye bağlanarak sonradan düzeltilemez. ### Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - TKHK m.5 – Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6502-sayili-tuketicinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-5): Haksız şartın tüketici bakımından bağlayıcı olmaması değil, baştan itibaren hükümsüz olmasıdır. Hâkim bu hükümsüzlüğü re'sen gözetebilir; tüketicinin açıkça bu maddeye dayanarak ileri sürmesi gerekmez. ## Karıştırılan kavramlar - **Kesin hükümsüzlük / iptal edilebilir geçersizlik** (TMK m.680): Emredici hükümlere, ahlaka veya kamu düzenine aykırı paylaşma sözleşmesi kesin hükümsüzdür. Aşırı yararlanma ve irade bozukluğu hallerinde sözleşme ilgili tarafın tercihine bağlı olarak geçersiz kılınabilir. Kesin hükümsüzlükte sözleşme baştan geçersizdir ve onanamaz; iptal edilebilir hallerde ilgili taraf süre içinde bildirimde bulunmazsa sözleşme onanmış sayılır. - **Kesin hükümsüzlük (TBK m.27) / Haksız şart hükümsüzlüğü (TKHK m.5/II, TBK m.22)** (TBK m.27): TBK m.27 kesin hükümsüzlük kuralıdır; kamu düzeni ve emredici hükümlere aykırılık gibi sebeplere dayanır. Genel işlem koşulları ve tüketici sözleşmeleri alanındaki haksız şart hükümsüzlüğü ayrı kurallardır; kısmi hükümsüzlük yönünden ayrı değerlendirilir. Haksız şart hükümsüzlüğünde sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur; m.27/II'deki tam hükümsüzlük ölçütü bu alanda aynen uygulanmaz. - **Kocanın baba olmadığına dayalı itiraz / kesin hükümsüzlük olgusuna dayalı itiraz** (TMK m.294): Kocanın baba olmadığı olgusuna dayanan itiraz, bu madde kapsamındaki iptal davasıyla ileri sürülür. Soybağının kurulmasını kesin hükümsüz kılan olgulara dayanan itiraz bu maddenin kapsamına girmez. Kesin hükümsüzlük olgusu, süre sınırı olmaksızın nüfus kütüğünün düzeltilmesi davasıyla ileri sürülür. ## İlgili konular - Borçların ifa edilmemesinin sonuçları (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/borclarin-ifa-edilmemesinin-sonuclari - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Koşullar (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/kosullar - Konut ve çatılı işyeri kiraları, kira bedeli (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/konut-ve-catili-isyeri-kiralari-kira-bedeli - Ortaklar arasındaki sorumluluk, yönetici ortaklar ile diğer ortaklar arasındaki ilişki (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ortaklar-arasindaki-sorumluluk-yonetici-ortaklar-ile-diger-ortaklar-arasindaki - Pazarlamacılık sözleşmesi (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/pazarlamacilik-sozlesmesi ## Örnek kararlar - Hukuk Genel Kurulu, 2023/615 E., 2025/217 K., 09.04.2025 — ilgili: TBK m.27, TMK m.15 - Hukuk Genel Kurulu, 2021/922 E., 2023/548 K., 31.05.2023 — ilgili: TBK m.27, TMK m.15 - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1726 E., 2023/1820 K., 15.11.2023 — ilgili: TBK m.27, TMK m.15 ## İlgili terimler [Ağır kusur](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/agir-kusur) · [Aşırı yararlanma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asiri-yararlanma) · [Haksız şart](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haksiz-sart) · [Paylaşma sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/paylasma-sozlesmesi) · [Yönetim yetkisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yonetim-yetkisi) · [Yan giderler](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yan-giderler) · [Hukuka aykırılık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukuka-aykirilik) · [Kısmi hükümsüzlük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kismi-hukumsuzluk) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.