--- title: "Kısmi hükümsüzlük nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kismi-hukumsuzluk" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kısmi hükümsüzlük **Kısaca:** Kısmi hükümsüzlük, 4 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.47 · tüzel kişilik: Ana statüde yer alan amaç veya araç hükümlerinden yalnızca bazılarının hukuka, ahlaka aykırı ya da imkânsız olması hâlinde, geçersiz hükümlerin ayrılıp geri kalan hükümlerle tüzel kişiliğin kazanılabilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-47) - TBK m.27 · kesin hükümsüzlük: Sözleşmenin yalnız bir bölümünün kesin hükümsüz olup diğer bölümlerinin geçerliliğini koruduğu hâldir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27) - SMK m.138 · hükümsüzlük hâlleri: Hükümsüzlük nedeninin patentin yalnızca bir bölümüne ilişkin olması hâlinde, sadece o bölüme ilişkin istem veya istemlerin iptal edilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-138) ## Kanunda nerede geçiyor ### Sınai Mülkiyet Kanunu - SMK m.25 – Hükümsüzlük hâlleri ve hükümsüzlük talebi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-25): Hükümsüzlük halinin yalnızca markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmet için geçerli olması durumunda, yalnız o mal veya hizmetle sınırlı hükümsüzlük kararı verilmesidir. Marka örneğinin değiştirilmesi kısmi hükümsüzlük sayılmaz. - SMK m.68 – İtirazın incelenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-68#f5): Tescilin yalnızca itiraza konu olan kısmının hükümsüz kılınması, kalan kısmın ise korunmasıdır. Kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini muhafaza etmesi gerekir. - SMK m.77 – Hükümsüzlük hâlleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-77#f2): Tasarımın yalnız bir bölümünün tescilinin hükümsüz kılınması ve kalan kısmın tescilinin sürdürülmesidir. Yalnız ikinci fıkrada sayılan sebeplerle (m.64 altıncı fıkra (b) ve (ç) bentleri ile yetkisiz kullanım) mümkündür. - SMK m.138 – Hükümsüzlük hâlleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-138#f4): Hükümsüzlük nedeninin patentin yalnızca bir bölümüne ilişkin olması hâlinde, sadece o bölüme ilişkin istem veya istemlerin iptal edilmesidir. Bir istemin yalnızca bir kısmının hükümsüz kılınması mümkün değildir; istem bütünüyle ele alınır. - SMK m.144 – Faydalı modelin hükümsüzlüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6769-sayili-sinai-mulkiyet-kanunu/madde-144#f6): Hükümsüzlük nedenlerinin faydalı modelin yalnız bir bölümünü etkilemesi hâlinde, yalnız o bölümü etkileyen istemlerin iptal edilmesidir. Bir istemin yalnızca bir kısmına hükümsüzlük kararı verilemez; istem ya tamamen iptal edilir ya da korunur. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.47 – A. Tüzel kişilik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-47): Ana statüde yer alan amaç veya araç hükümlerinden yalnızca bazılarının hukuka, ahlaka aykırı ya da imkânsız olması hâlinde, geçersiz hükümlerin ayrılıp geri kalan hükümlerle tüzel kişiliğin kazanılabilmesidir. Geriye kalan hükümler kanunun aradığı asgari içeriği taşımalıdır. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.27 – II. Kesin hükümsüzlük (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-27): Sözleşmenin yalnız bir bölümünün kesin hükümsüz olup diğer bölümlerinin geçerliliğini koruduğu hâldir. Kısmi hükümsüzlük, sözleşmenin tamamı hükümsüz olmadığı sürece uygulanır. ### Entegre Devre Topoğrafyalarının Korunması Hakkında Kanun - Entegre Devre Topoğrafyalarının Korunması Hakkında Kanun m.19 – Hükümsüzlük talebi ve hükümsüzlük hâlleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5147-sayili-entegre-devre-topografyalarinin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-19): Hükümsüzlük nedeninin topoğrafyanın yalnızca bir bölümüne ilişkin olması hâlinde, kararın yalnız o bölümle sınırlı olmasıdır. ## Karıştırılan kavramlar - **Tam hükümsüzlük / Kısmi hükümsüzlük** (TBK m.27): Tam hükümsüzlükte sözleşmenin tamamı, aykırı hüküm tek başına ele alındığında bile geçersizdir. Hükümsüzlük sebebi sözleşmenin bütününü etkiler. Kısmi hükümsüzlükte yalnız aykırı hükümler hükümsüzdür, diğer hükümler geçerliliğini korur. Ayrım, tarafların hükümsüz kısım olmaksızın sözleşmeyi yapıp yapmayacaklarına göre belirlenir. Kısmi hükümsüzlükte sözleşme kalan kısmıyla ayakta kalır; tam hükümsüzlükte sözleşmenin tamamı baştan itibaren hükümsüz olur. - **Kısmi hükümsüzlük / tam hükümsüzlük** (SMK m.25): Hükümsüzlük hali yalnız bir kısım mal veya hizmete ilişkinse, hüküm o kısımla sınırlıdır. Hükümsüzlük hali markanın tüm mal ve hizmetlerini kapsıyorsa, tüm tescil hükümsüz kılınabilir. Kısmi hükümsüzlük kararı verilirken marka örneği değiştirilemez; kalan mal ve hizmetler için marka geçerliliğini sürdürür. - **Birinci fıkra (c) bendi / İkinci fıkra kısmi hükümsüzlük** (SMK m.77): (c) bendi, önceki kamuya açıklanmış tasarım karşılaştırmasına dayanır ve tasarımın tamamına ilişkindir. İkinci fıkra, 64. maddenin altıncı fıkrasının (b) ve (ç) bentleri ile yetkisiz kullanıma dayanır ve yalnız kısma ilişkindir. (c) bendine dayanan talepte kısmi hükümsüzlük kararı verilemez; talep tam hükümsüzlüğe yöneliktir. - **Madde 340 / TBK m.27/II kısmi hükümsüzlük** (TBK m.340): Bu maddede geçersizlik, tarafların farazi iradesine dayanan kısmi hükümsüzlük kuralına göre değil, doğrudan madde hükmüne göre belirlenir. Genel kısmi hükümsüzlük kuralında tarafların farazi iradesi araştırılır. Bu maddenin uygulama alanında TBK m.27/II uygulanmaz. ## İlgili konular - Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriği (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/genel-islem-kosullari-kapsami-ve-sozlesmenin-icerigi - Tüzel kişiler: genel hükümler (Medeni Hukuk): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-hukuk/tuzel-kisiler-genel-hukumler - Tescil, koruma süresi ve yenileme, lisans (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/tescil-koruma-suresi-ve-yenileme-lisans ## İlgili terimler [Hak sahipliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hak-sahipligi) · [Hükümsüzlük](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hukumsuzluk) · [Entegre devre topoğrafyası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/entegre-devre-topografyasi) · [Faydalı model](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/faydali-model) · [Patent isteme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/patent-isteme-hakki) · [Ek patent](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ek-patent) · [Tasarım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasarim) · [Başvuru tarihi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru-tarihi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.