--- title: "Kuruluş nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurulus" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kuruluş Diğer yazımlar: Kuruluşlar **Kısaca:** Kuruluş: Sendika ve konfederasyonları (6356 s. K. m.2/1-g) ## Kanuni tanım - **6356 s. K. m.2/1-g** (Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu): Sendika ve konfederasyonları — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-2#f1-g ## Kanunda nerede geçiyor ### Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-1#f1): Kanunda sendika ve konfederasyonlar birlikte ifade edilen üst kavramdır. Maddedeki kuruluş, işçi ve işveren tarafının örgütlerini kapsar; kamu görevlilerinin örgütleri bu kavramın kapsamına girmez, bu konu ayrı bir düzenlemeye tabidir. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.3 – Kuruluş serbestisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-3#f1): Bu maddede kanunda tanımlanan sendika ve konfederasyon gibi çalışma hayatına ilişkin örgütleri ifade eder. Kuruluş serbestisi bu kuruluşlar için geçerlidir. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.21 – Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına üyelik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-21#f1): Maddede işçi ve işveren sendikalarını ile konfederasyonları birlikte ifade eden üst kavramdır. Maddenin ilk fıkrası, bu kuruluşların uluslararası örgütlerle ilişki kurma yetkilerini kuruluş düzeyinde tanır. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.26 – Kuruluşların faaliyetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-26#f1): Maddede sendika, konfederasyon ve işveren sendikalarını birlikte ifade eden üst kavramdır. Hukuki kişiliği ve faaliyet sınırları tüzüğe bağlıdır. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.28 – Kuruluşların gelirleri ve giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-28#f1): Bu Kanun kapsamında kurulan sendika, konfederasyon ve işveren kuruluşlarıdır. Maddenin gelir ve bağış sınırlamaları bu kuruluşların tamamı için geçerlidir. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.30 – Tutulacak defter ve kayıtlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-30#f1): Bu maddede sendika, sendika şubesi ve konfederasyonları ifade eder. Defter tutma yükümlülüğü her üç tür kuruluş için de geçerlidir. - Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.80 – Diğer kanunların uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6356-sayili-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu/madde-80#f1): Bu Kanunda sendika ve konfederasyonları ifade eden genel addır. Madde 80 bakımından kuruluş hakkındaki boşluk doldurma, sendikalar ve konfederasyonlar bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir. ### Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun - Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun m.2 – Kuruluş (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2576-sayili-bolge-idare-mahkemeleri-idare-mahkemeleri-ve-vergi-mahkemelerinin-kurulusu-ve/madde-2#f1-2): Mahkemenin Adalet Bakanlığınca kurularak faaliyete geçirilmesi işlemidir. Kuruluş, bölgelerin coğrafi durumu ve iş hacmi göz önünde tutularak yapılır ve bu konuda Adalet Bakanlığı yetkilidir. ### Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun - Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun m.1 – Amaç ve Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4046-sayili-ozellestirme-uygulamalari-hakkinda-kanun/madde-1#f2): Maddenin (A) fıkrasında, Kanunun uygulanmasında özelleştirme kapsamına alınan varlıkların toplu adı olarak kullanılan kavramdır. Kapsamı iktisadi devlet teşekküllerinden, ticari amaçlı kamu kuruluşlarından, devletin ve Hazinenin iştiraklerindeki paylardan ve belediye ile il özel idarelerinin ticari kuruluşlarından oluşur. ### Harp Okulları Kanunu - Harp Okulları Kanunu m.6 – Kuruluş (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4566-sayili-harp-okullari-kanunu/madde-6#f1): Harp Okullarının birimlerinin, örgütsel yapısının ve bu birimlerin görev dağılımının bütünüdür. Kuruluşun ayrıntısı bu madde ile Bakanlığın takdirine bırakılmıştır. ### Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu - Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu m.26 – Giderler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4688-sayili-kamu-gorevlileri-sendikalari-ve-toplu-sozlesme-kanunu/madde-26#f4): Bu maddede sendika ve konfederasyonları ifade eder. Madde, sendika şubelerini de açıkça ekler; şubeler bakımından borç verme yasağı uygulanır. ### Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu - Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5174-sayili-turkiye-odalar-ve-borsalar-birligi-ile-odalar-ve-borsalar-kanunu/madde-2#f1): Maddenin kapsamına alınan ticaret ve sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi odaları, deniz ticaret odaları, ticaret borsaları ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin tamamını ifade eder. Madde, bu kuruluşların her birini ayrı ayrı sayarak kapsamını belirler. ### Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun - Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.1 – Amaç ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5235-sayili-adli-yargi-ilk-derece-mahkemeleri-ile-bolge-adliye-mahkemelerinin-kurulus-gorev-ve/madde-1#f1): Mahkemenin kurulması, kaldırılması ve yargı çevresinin belirlenmesi anlamına gelir. Madde bu konuların kanunla düzenlendiğini gösterir; kuruluş ayrıntıları ilgili maddelerdedir. ### Nüfus Hizmetleri Kanunu - Nüfus Hizmetleri Kanunu m.51 – Adrese dayalı hizmet sunan kuruluşların yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5490-sayili-nufus-hizmetleri-kanunu/madde-51#f1): Adres değişikliği beyan formlarını düzenleyip nüfus idaresine gönderen, kanunda ayrıca adı sayılmayan ancak bu bildirim görevi yüklenen kurum veya kişi topluluğudur. Maddenin muhatabı bu kuruluşlardır, bireysel vatandaş değildir. ## Karıştırılan kavramlar - **Kuruluş / kaldırma ve yargı çevresi değişikliği** (2576 s. K. m.2): Kuruluş, Adalet Bakanlığınca yapılan bir idari işlemdir ve görüş alma zorunluluğu fıkra 2'de düzenlenmiştir. Kaldırma ve yargı çevresinin değiştirilmesi, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararına bağlıdır ve fıkra 3'te düzenlenmiştir. Kuruluşta yetkili merci Adalet Bakanlığıdır; kaldırma ve yargı çevresi değişikliğinde yetkili merci Hâkimler ve Savcılar Kuruludur. Kaldırma ve değişiklik kararlarında Bakanlık önerisi ve üç bakanlığın görüşü birlikte aranır. - **Mahkemelerin kuruluş/yargı çevresi tespiti / iş bölümü** (2576 s. K. m.2): Kuruluş ve yargı çevresinin tespiti, mahkemenin varlığını ve sınırlarını belirler. İş bölümü, aynı yargı çevresinde birden fazla mahkeme bulunduğunda davaların mahkemeler arasındaki dağılımını düzenler ve fıkra 4 kapsamındadır. İş bölümü kararı mahkemenin kurulmasını ya da yargı çevresini değiştirmez; yalnızca hangi davanın hangi mahkemeye tevzi edileceğini belirler. Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır ve mahkemeler tevzi edilen davalara bakmak zorundadır. - **Kamu iktisadi teşebbüsü statüsündeki kuruluş / statü dışındaki ticari kuruluş** (4046 s. K. m.1): Kamu iktisadi teşebbüsleri ile iktisadi devlet teşekküllerinin payları ve varlıkları, (A) fıkrasının (a) bendi kapsamındadır. Kamu iktisadi teşebbüsü statüsü dışında kalan ticari kuruluşlar, sermayesinin tamamı veya yarısından fazlası kamuya ait olmak kaydıyla (b) bendi kapsamındadır. İki grup da özelleştirme kapsamına girer; ancak ikinci grupta kamu sermayesinin tamamı veya yarısından fazlası koşulu aranır. - **Kadro ve kuruluş / öğretim programı** (4566 s. K. m.6): Kadro ve kuruluş, personel sayısını ve birimlerin yapısını ifade eder ve bu madde kapsamındadır. Öğretim programı ve eğitim esasları, eğitimin içeriğini ve yöntemini ifade eder ve bu maddenin kapsamı dışındadır. Kadro ve kuruluş Bakanlıkça belirlenirken eğitim programının düzenlenmesi bu maddeye dayanılarak yapılamaz. - **Yerel kuruluş / Üst kuruluş** (5174 s. K. m.2): Ticaret, sanayi ve deniz ticaret odaları ile ticaret borsaları yerel nitelikte kuruluşlardır. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, bu kuruluşların üst kuruluşudur. Madde iki düzeyi birlikte sayar. Birlik için de organ, görev, gelir ve bütçe bakımından aynı çerçeve geçerlidir; ancak birliğin görev ayrıntıları madde içinde değil, kanunun ilgili bölümlerindedir. - **Kuruluş serbestisi / İzin sistemi** (6356 s. K. m.3): Madde uyarınca kuruluş, önceden izin alınmadan gerçekleşir. İzin sisteminde kuruluş için idari makamın önceden onayı gerekir. Serbest kuruluşta izin makamı kuruluşu engelleyemez; kuruluş usulüne uygunluk dışında bir denetim öngörülmemiştir. ## İlgili konular - Güvenceler, faaliyetler, kuruluşların gelirleri, denetimi ve kapatılması (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/guvenceler-faaliyetler-kuruluslarin-gelirleri-denetimi-ve-kapatilmasi - Amaç ve tanımlar (Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu) (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/amac-ve-tanimlar-sendikalar-ve-toplu-is-sozlesmesi-kanunu - Çeşitli ve son hükümler (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/cesitli-ve-son-hukumler - Kuruluş esasları ve organlar (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/kurulus-esaslari-ve-organlar - Üyelik (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/uyelik ## Örnek kararlar - 2025/54 E., 2025/50 K., 06.03.2025 — ilgili: 5235 s. K. m.1 - 2018/96 E., 2023/222 K., 27.12.2023 — ilgili: 6356 s. K. m.1 - 2019/6 E., 2019/25 K., 11.04.2019 — ilgili: 5174 s. K. m.2 ## İlgili terimler [Demirbaş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/demirbas) · [Toplu iş sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/toplu-is-sozlesmesi) · [Kuruluş serbestisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurulus-serbestisi) · [Dayanışma aidatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/dayanisma-aidati) · [Defteri kebir](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/defteri-kebir) · [İşletme hakkı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/isletme-hakki) · [Yaptırım](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yaptirim) · [Yardım ve bağış](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yardim-ve-bagis) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.