--- title: "Kusur nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kusur-kavrami" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Kusur **Kısaca:** Kusur, 7 kanunda 23 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.467 · vasinin sorumluluğu: Görevin gereği olan özen yükümlülüğüne aykırı davranışı ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-467) - TBK m.400 · işçinin sorumluluğu: İşçinin özen borcuna aykırı davranışını ifade eder ve sorumluluğun temel koşuludur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-400) - TCK m.4 · kanunun bağlayıcılığı: Fiilin failine kişisel olarak yüklenebilmesi için gereken unsurdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-4) ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.193 – 3. Sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-193#f1): Sorumluluğun temel şartıdır. Yapısal değişiklik işleminde kusurlu davranış ve bunun zararla illiyeti aranır; kusur bulunmayan katılan kişi sorumlu olmaz. - TTK m.550 – II - Sermaye hakkında yanlış beyanlar ve ödeme yetersizliğinin bilinmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-550#f1): Birinci fıkrada sorumluluk için aranan şarttır. Kast veya ihmal anlamına gelir ve gerçeğe aykırılığın bilinmesi ya da özen yükümünün ihlali ile ortaya çıkar. - TTK m.553 – V - Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-553): Sorumluluğun temel koşulu olan, yükümlülüğün ihlalinde gösterilmesi gereken dikkat ve özen eksikliği. Madde metni kusurun derecesini ayırmadan yalnızca 'kusurları' ifadesini kullanır. - TTK m.554 – VI – Denetçinin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-554#f1): Denetçinin kanuni görevlerini yerine getirirken gösterdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışıdır. Sorumluluk kusura bağlanmıştır; kusurun ispatı için aranan karine bu maddede yoktur. - TTK m.812 – A) Sahte veya tahrif edilmiş çek (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-812#f1): Düzenleyenin çek defterini saklarken gösterdiği özensizliktir. Madde kapsamında bu kusur, düzenleyene yüklenebilir olduğunda zararın muhataba geçmesini engeller. - TTK m.1089 – B) Sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1089#f1): Kaptanın sorumluluğunun şartıdır; kaptanın kendi davranışına izafe edilen ihmal veya kasttır. Madde kusuru açıkça aradığı için, kusursuz zarar bakımından kaptan sorumlu tutulamaz. - TTK m.1208 – A) Kusur sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1208): Hukuka aykırı ve kınanabilir davranıştır. Maddede yalnız taşıtan ve yükletenin ya da adamlarının kusuru, sorumluluğun doğmasını sağlayan ölçüttür. - TTK m.1288 – I- Bir tarafın kusuru (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1288): Çatmaya yol açan davranışın ihmal veya dikkatsizlik yoluyla gerçekleşmesidir. Hükümde kusur, sorumluluğun doğması için aranan temel koşuldur; kusurun hangi düzeyde olduğu hükümde ayrıca aranmaz. - TTK m.1343 – III - Sınırlama hakkını kaldıran kusur (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1343#f1): Bu maddede, sınırlama hakkını kaldıran nitelikli kusur olarak kullanılır. Maddenin gerekçesine göre iki kademelidir: Türk hukukunda kast derecesindeki kusur ile pervasız davranış olarak nitelenen kusur. - TTK m.1449 – e) Sözleşmede öngörülen yükümlülüklerin ihlali (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1449#f1): Borçlunun gösterilmesi gereken özeni göstermemesidir. Kusurun varlığı fesih hakkının süresini başlatır; kusur yoksa feshe dayanak sonuç doğmaz. ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.49 – I. Genel olarak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-49#f1): Fiillerinin sonuçlarını anlayabilecek ayırt etme gücüne sahip kişinin, kast veya ihmal sonucu hukuka aykırı davranışta bulunmasıdır. Ayırt etme gücü bulunmayanın fiili m.49 kapsamında kusurlu sayılmaz. - TBK m.50 – II. Zararın ve kusurun ispatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-50#f1): Zarar verenin hukuka aykırı fiilinin kendisine kusur olarak yüklenebilmesi için gereken kişisel nitelik. Kusurun ispatı zarar görene aittir; kusur, kusura dayanan sorumlulukta ayrıca ispatlanmalıdır. - TBK m.57 – 2. Haksız rekabet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-57#f1): Zararın giderilmesi talebi bakımından failin sorumluluğunu doğuran ihmal veya kastın varlığıdır. Men ve düzeltme talepleri kusura bağlı değildir. - TBK m.74 – I. Ceza hukuku ile ilişkisinde (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-74#f1): Borçlar hukukunda zarar verenin davranışının ona atfedilebilmesini sağlayan manevi unsurdur. Madde bakımından kusurun takdiri, ceza hukukundaki kusur kavramından bağımsız yapılır. - TBK m.400 – VI. İşçinin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-400#f1): İşçinin özen borcuna aykırı davranışını ifade eder ve sorumluluğun temel koşuludur. Madde, kusurun derecesine ilişkin bir ayrım yapmaz, ölçütleri ikinci fıkrada sayar. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.121 – 2. Manevî tazminat (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-121#f1): Nişanın bozulmasında veya bozulmaya doğrudan bağlı davranışlarda karşı tarafın sorumlu tutulabilmesi için gereken kusurdur. Eski MK 85'ten farklı olarak burada karşı tarafın kusursuz olması aranmaz; kusur derecesi karşılaştırılır. - TMK m.467 – B. Vasinin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-467#f1): Görevin gereği olan özen yükümlülüğüne aykırı davranışı ifade eder. Maddede sorumluluğun doğması için aranan unsurdur; kusursuz sorumluluk hâli bu maddenin kapsamında değildir. - TMK m.905 – III. Devletin sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-905#f2): Kamu görevlisinin gereken özeni göstermemesi olarak anlaşılır. Devletin sorumluluğu bakımından değil, memura rücu bakımından aranan öğedir. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.4 – Kanunun bağlayıcılığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-4): Fiilin failine kişisel olarak yüklenebilmesi için gereken unsurdur. Madde, kanun bilmemesinin kusuru ortadan kaldırmadığını ilke olarak belirtir; hatanın türüne ilişkin ayrım ayrı bir değerlendirme gerektirir. - TCK m.22 – Taksir (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-22#f4): Failin taksirli fiili nedeniyle kendisine yüklenebilecek sorumluluğun derecesidir. Taksirli suçta cezanın belirlenmesinde esas alınan ölçüttür ve hâkim tarafından normatif değerlendirmeyle saptanır; matematiksel olarak hesaplanamaz. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.40 – Eski hâle getirme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-40#f1): Süreyi geçirmede ilgilinin kendi irade ve ihmalinin bulunmamasıdır. Gerekçeye göre mücbir sebep niteliğindeki dıştan gelen, failin karşı koyamayacağı olaylar (kaza, rastlantı, maddi zorlama gibi) kusursuzluğun kapsamındadır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.5 – Sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-5#f1): Görevlinin görevini özen ve dikkat yükümlülüğüne uygun yerine getirmemesidir. Kusurun varlığı, tazminat davasının esasının belirlenmesinde aranır. ### Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun - CGTİHK m.37 – Disiplin cezalarının niteliği ve uygulama koşulları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-37#f1): Hükümlünün ihlali kasten ya da ihmal ile gerçekleştirmesi anlamında, eylemin kişiye yüklenebilmesini sağlayan manevi unsurdur. Kusursuz ihlal disiplin cezası doğurmaz. ## Karıştırılan kavramlar - **Görevin ifası sırasındaki kusur / görevle bağdaşmayan eylem** (İİK m.5): Görevlinin görevi sırasında, görevinin gereği olarak yaptığı kusurlu işlem veya fiil nedeniyle doğan zarar. Görevlinin görevi sırasında olsa bile görevle bağdaşmayan, kişisel nitelikteki eylemiyle verdiği zarar. Birinci halde zarar idareye karşı dava konusu olur ve Devlet birinci derecede sorumlu olur. İkinci halde Devlet sorumlu tutulamaz ve görevliye karşı kişisel sorumluluk yoluna gidilir. - **Nişanın bozulması sırasındaki kusur / bozulmadan sonraki bağlantılı kusur** (TMK m.121): Nişanın bozulmasının kendisinde kusur bulunması bu maddenin doğrudan konusudur. Nişanın bozulmasından sonra, bozmaya doğrudan bağlı kusurlu davranışlar da madde kapsamına alınabilir. Örneğin bozulmadan sonra şeref ve haysiyeti zedeleyici söylentiler yayan nişanlıya karşı MK 121 uyarınca dava açılabilir. - **Kusur gerekliliği / Devletin kusursuz sorumluluğu** (TMK m.467): Bu maddeye göre sorumluluk için vasinin kusurlu olması aranır. Devletin sorumluluğunda kusur ana olgu değildir. Vasiye yöneltilen davada zarar görenin kusuru ispatlaması gerekir; kusur ispatlanamazsa vasi sorumlu tutulamaz. - **Kusura göre ceza / Kusur hesabının matematiksel yöntemi** (TCK m.22): Taksirli suçta ceza, failin kusuruna göre hâkimce belirlenir ve kusur normatif değerlendirmeyle saptanır (22/4). Eski 765 sayılı TCK'nın 455 ve 459. maddelerindeki sekizde bire kadar indirim, kusurun 8 üzerinden hesaplanmasını gerektiriyordu. Yeni düzenlemede kusurun matematiksel hesabına dayalı indirim yapılmaz; cezanın alt ve üst sınırı arasında kusurun ağırlığına göre karar verilir. - **m.49 / Özel kusur sorumluluğu hükmü** (TBK m.49): Genel haksız fiil kuralıdır ve özel düzenleme bulunmayan hallerde uygulanır. Kanunda ayrıca düzenlenmiş kusur sorumluluğudur (ör. TMK m.120, m.174/f.1; TBK m.57). Özel hükümdeki şartlar aranır; özel hükümde yer almayan konularda m.49 ve devamı tamamlayıcı olarak uygulanır. - **Genel kusur ölçütü / İşçinin özen borcunun somut ölçütü** (TBK m.400): Maddenin ikinci fıkrasında sayılan ölçütler: işin tehlikeli olup olmaması, uzmanlık ve eğitim gerektirip gerektirmemesi, işçinin işveren tarafından bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri. Bu ölçütlerin dışında kalan, işçinin kişisel özelliklerinden ve işin niteliğinden bağımsız genel bir kusur ölçüsü. Sorumluluk, işin niteliği ve işçinin bilinen özellikleri gözetilerek somut olayda belirlenir; soyut ve önceden sabit bir özen ölçüsü yoktur. ## İlgili konular - Sorumluluk ve tazminat (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/sorumluluk-ve-tazminat - Hukuki sorumluluk ve cezai sorumluluk (Ticaret Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ticaret-hukuku/hukuki-sorumluluk-ve-cezai-sorumluluk - Özen sorumluluğu, zamanaşımı ve yargılama (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ozen-sorumlulugu-zamanasimi-ve-yargilama - İşçinin borçları (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/iscinin-borclari - Ceza sorumluluğunun şahsiliği, kast ve taksir, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler (Ceza Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-genel-hukumler/ceza-sorumlulugunun-sahsiligi-kast-ve-taksir-ceza-sorumlulugunu-kaldiran-veya - Temel ilkeler ve tanımlar (Ceza Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-genel-hukumler/temel-ilkeler-ve-tanimlar ## Örnek kararlar - 2024/29 E., 2024/226 K., 25.12.2024 — ilgili: TMK m.121 - Hukuk Genel Kurulu, 2025/165 E., 2025/940 K., 25.12.2025 — ilgili: TBK m.50 - Hukuk Genel Kurulu, 2024/166 E., 2025/396 K., 25.06.2025 — ilgili: TBK m.74 ## İlgili terimler [Donatan](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/donatan) · [Adi şirket](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/adi-sirket) · [Gereken özen](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gereken-ozen) · [Hesap denetçisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/hesap-denetcisi) · [Yapısal değişiklik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yapisal-degisiklik) · [Zarar gören](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zarar-goren) · [Çek defteri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/cek-defteri) · [Şirketler topluluğu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sirketler-toplulugu) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.