--- title: "Mahalli idareler nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mahalli-idareler" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mahalli idareler Diğer yazımlar: Mahalli idare **Kısaca:** Mahalli idareler, 7 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Anayasa m.177 · anayasanın yürürlüğe girmesi: Anayasanın idare bölümünde yer alan yerel yönetim birimleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-177) - 5355 s. K. m.1 · amaç: Belirli bir yerdeki mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere kanunla kurulan, karar organları seçimle oluşan kamu tüzel kişileridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5355-sayili-mahalli-idare-birlikleri-kanunu/madde-1) - 1319 s. K. ek m.1: Vergi, resim, harç ve payları tahsil eden yerel yönetim birimleridir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/ek-madde-1) ## Kanuni tanım - **5355 s. K. m.3/1-a** (Mahalli İdare Birlikleri Kanunu): İl özel idaresi, belediye ve köyü — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5355-sayili-mahalli-idare-birlikleri-kanunu/madde-3#f1-a ## Kanunda nerede geçiyor ### Mahalli İdare Birlikleri Kanunu - Mahalli İdare Birlikleri Kanunu m.1 – Amaç (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5355-sayili-mahalli-idare-birlikleri-kanunu/madde-1#f1): Belirli bir yerdeki mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere kanunla kurulan, karar organları seçimle oluşan kamu tüzel kişileridir. Birliği kuran taraflar il özel idaresi, belediye ve köy olabilir. - Mahalli İdare Birlikleri Kanunu m.2 – Kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5355-sayili-mahalli-idare-birlikleri-kanunu/madde-2#f1): Kanunun kapsamında birlik kurabilecek tarafları ifade eder; il özel idaresi, belediye ve köy bu kapsamdadır. Birlik, aynı veya farklı türde mahalli idareler arasında kurulabilir. - Mahalli İdare Birlikleri Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5355-sayili-mahalli-idare-birlikleri-kanunu/madde-3#f1-a): Kanunun uygulanmasında il özel idaresi, belediye ve köyü ifade eder. Bu kanunda mahalli idare sayılan kuruluşlar bunlarla sınırlıdır; madde bu üç türü sayarak kapsamını kapatır. ### Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - Anayasa m.127 – 2. Mahalli idareler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-127#f1): İl, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, kuruluş esasları kanunla belirlenen ve karar organları seçmenlerce seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisidir. Merkezi idarenin dışında, ondan ayrı tüzel kişiliği olan yer yönünden yerinden yönetim kuruluşudur. - Anayasa m.177 – III. Anayasanın yürürlüğe girmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1982-anayasasi/madde-177#f6-d): Anayasanın idare bölümünde yer alan yerel yönetim birimleridir. Bunların hükümleri, ilgili kanunların yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. ### Emlak Vergisi Kanunu - Emlak Vergisi Kanunu ek m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1319-sayili-emlak-vergisi-kanunu/ek-madde-1#f1): Vergi, resim, harç ve payları tahsil eden yerel yönetim birimleridir. Maddede hizmetin yürütülmesi bakımından tahsilatı yapan taraf olarak anılır. ### Umumi Hıfzıssıhha Kanunu - Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.234 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1593-sayili-umumi-hifzissihha-kanunu/madde-234#f1): Vesikayı düzenlemekle görevli yerel idari makamdır. Vesika bu makamdan alınmış olmalıdır. ### Resmi Gazete’de Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun - Resmi Gazete’de Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun m.2 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3011-sayili-resmi-gazete-de-yayimlanacak-olan-yonetmelikler-hakkinda-kanun/madde-2#f1): Belediye ve il özel idaresi gibi, yerel yönetim alanında yetkili kamu tüzel kişileri. Maddenin uygulanabilmesi için yönetmeliği çıkaran idarenin bu niteliği taşıması gerekir. ### Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.16 – Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile İlgili Değişiklik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3986-sayili-ekonomik-denge-icin-yeni-vergiler-ihdasi-ile-1-7-1964-tarihli-ve-488-sayili-2-7/madde-16): Belirli bir yerleşim biriminde yerel hizmet yürüten kamu tüzel kişisi olarak anlaşılır. Uygulamada değişiklik bu kurumların mallarının haczi bakımından önem taşır. ### Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu - Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.3 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5018-sayili-kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu/madde-3#f1-a): Yetkileri belirli bir coğrafi alan ve hizmetlerle sınırlı olarak kamusal faaliyet gösteren belediye ve il özel idaresi ile bunlara bağlı veya bunların kurduğu ya da üyesi oldukları birlik ve idarelerdir. Yetkinin coğrafi alan ve hizmet ile sınırlı olması ölçüttür. ## Karıştırılan kavramlar - **Mahalli idare tahsilatı / diğer kamu gelirleri** (1319 s. K. ek m.1): Mahalli idarelerce tahsil edilen vergi, resim, harç ve paylar, bu maddenin kapsamındadır. Mahalli idare dışında tahsil edilen kamu gelirleri bu maddenin kapsamı dışındadır. Yurt dışı danışmanlık hizmetinin Maliye ve Gümrük Bakanlığınca yürütülmesi yalnız mahalli idare tahsilatına ilişkin kalemlerde söz konusudur. - **Mahalli idare / Merkezi idare** (Anayasa m.127): Mahalli idareler, belli bir yerdeki halkın ortak ihtiyaçlarını karşılayan, seçilmiş organlı ve özerk kamu tüzel kişileridir. Merkezi idare, devletin bütünü adına hizmet yürüten ve tüzel kişiliği devletin kendisi olan idaredir. Mahalli idareler üzerinde merkezi idare yalnız idari vesayet yetkisine sahiptir ve bu yetki kanunla sınırlıdır; mahalli idarelerin bağımsız tüzel kişiliği bu nedenle korunur. - **Mahalli idare birliği / Mahalli idare** (Anayasa m.127): Birlik, mahalli idarelerin belirli kamu hizmetlerini birlikte görmek üzere kendi aralarında kurduğu yapıdır. Mahalli idare, doğrudan halkın mahalli müşterek ihtiyaçları için kurulan kamu tüzel kişisidir. Birliğin kurulması Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır; mahalli idarenin kendiliğinden kurulmasına bağlı değildir. - **Genel mahalli idare / Büyük yerleşim merkezi özel yönetimi** (Anayasa m.127): Genel düzenlemede il, belediye ve köy olmak üzere üç tür mahalli idare vardır. Büyük yerleşim merkezleri için kanun özel yönetim biçimleri getirebilir. Büyük yerleşim merkezlerinde özel bir yerinden yönetim biçimi kurulabilir; bu hal anayasal olarak öngörülmüştür. - **d) bendi içinde mahalli idareler ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri / diğer yargı hükümleri** (Anayasa m.177): Mahalli idareler ile Devlet Güvenlik Mahkemelerine ilişkin hükümler, ilgili kanunların yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. Bu grup dışındaki yargı hükümleri, halkoylamasının Resmî Gazetede ilanıyla yürürlüğe girer. Aynı bentte yer alan hükümler farklı tarihlerde yürürlüğe girebilir; Devlet Güvenlik Mahkemelerine ilişkin hükümlerin yürürlüğü ilgili kanun çıkana kadar ertelenmiştir. - **Mahalli idare yönetmeliği / merkezi idare yönetmeliği** (3011 s. K. m.2): Belediye veya il özel idaresi gibi mahalli idarelerce çıkarılan ve yetki alanı yerel kalan yönetmelikler, bu maddeye göre mahalli ilan yoluyla duyurulur. Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin yönetmelikleri, 3011 sayılı Kanun m.1 uyarınca kanunda belirlenen hallerde Resmi Gazete'de yayımlanır. İlan yolu ve yayın organı değişir. Mahalli yönetmelik Resmi Gazete'de yayımlanmak zorunda değildir; merkezi yönetmeliğin Resmi Gazete yayımı ise ayrı kurallara bağlıdır. ## İlgili konular - İdarenin kuruluşu ve kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/idarenin-kurulusu-ve-kamu-hizmeti-gorevlileriyle-ilgili-hukumler - Mali ve ekonomik hükümler, çeşitli hükümler, son hükümler (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/mali-ve-ekonomik-hukumler-cesitli-hukumler-son-hukumler ## Örnek kararlar - 2005/90 E., 2008/146 K., 24.09.2008 — ilgili: 5355 s. K. m.3, 5355 s. K. m.1, 5355 s. K. m.2 - 8. Daire, 2025/4782 E., 2025/8811 K., 19.11.2025 — ilgili: 3011 s. K. m.2 - 12. Daire, 2021/3913 E., 2025/2093 K., 28.04.2025 — ilgili: 5355 s. K. m.3 ## İlgili terimler [Mahallî idare birliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mahalli-idare-birligi) · [Yerinden yönetim ilkesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yerinden-yonetim-ilkesi) · [Birlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birlik) · [Kamu kaynakları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kamu-kaynaklari) · [Bütçe](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/butce) · [Organlık sıfatının kaybı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/organlik-sifatinin-kaybi) · [Halkoylaması](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/halkoylamasi) · [Harcama birimi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harcama-birimi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.