--- title: "Mahsup nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mahsup" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mahsup **Kısaca:** Mahsup, 35 kanunda 70 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TMK m.654 · mirasbırakanın mirasçılardaki alacakları: Karşılıklı alacak ve borçların birbirinden düşülerek sonucun tek bir kalemde gösterilmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-654) - TBK m.76 · geçici ödemeler: Davalının yaptığı geçici ödemelerin, nihai olarak hükmedilen tazminat tutarından düşülmesidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-76) - TCK m.63 · mahsup: Hüküm kesinleşmeden önce şahsi hürriyeti sınırlanan kişinin bu süresinin, sonradan verilen cezadan düşülmesi işlemidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-63) ## Kanunda nerede geçiyor ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) (11 maddeden 5'i) - GVK m.3 – Mükellefler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-3): Yabancı memlekette aynı kazanç ve iratlar üzerinden gelir vergisine veya benzeri bir vergiye tabi tutulmuş olma hâlinde, Türkiye'de aynı kazanç ve iratların ikinci kez vergilendirilmemesi anlamına gelir. Mahsup, vergi yükünün çifte ödenmesini önler; bağlı olduğu koşul yabancı vergiye tabi tutulmuş olmaktır. - GVK m.88 – Zararların karlara takas ve mahsubu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-88#f1): Bir kaynaktan doğan zararın, başka bir kaynaktan elde edilen kazanç ve iratlardan düşülerek yalnızca kalanın vergiye esas alınmasıdır. Mahsup, zarar kaynağı ile kazanç kaynağı arasındaki ilişkiye bakılmaksızın, madde metninde istisna tutulan kazanç ve iratlar dışında yapılır. - GVK m.121 – Vergi tevkifatının mahsubu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-121#f5): Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kanuna göre önceden kesilmiş vergilerin düşülmesi işlemidir. Mahsup, kesilen vergi tutarı ile beyanname vergisinin karşılaştırılmasına dayanır. - GVK geç. m.8 – Emlak vergisinin gider yazılması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-8): Ödenmiş emlak vergisinin gelir vergisinden düşülmesi işlemidir. Bu madde, 1980 yılı gelirleri bakımından bu düşümün yapılmamasını öngörür. - GVK geç. m.20 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/gecici-madde-20#f1): Peşin olarak ödenen verginin, ilgili yılın beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden düşülmesi işlemidir. Mahsup iki aşamalıdır: önce 1981 yılı vergisine, sonra 1982 yılı peşin vergisine yapılır. ### Türk Borçlar Kanunu (6 maddeden 4'i) - TBK m.76 – III. Geçici ödemeler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-76#f2): Davalının yaptığı geçici ödemelerin, nihai olarak hükmedilen tazminat tutarından düşülmesidir. - TBK m.101 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-101): Borçlunun yaptığı bir ödemenin birden çok borçtan hangisine karşılık sayılacağının belirlenmesidir. Ödeme tek olsa da borçlar birden çok olduğunda mahsup gerekir. - TBK m.102 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-102#f2): Yapılan bir ödemenin birden çok borçtan hangisine yüklendiğinin belirlenmesidir. Borç, mahsup yapılıncaya kadar ödenmiş sayılmaz; mahsup, ödemenin hangi borcu sona erdireceğini gösterir. - TBK m.325 – 2. Kiralananın sözleşmenin bitiminden önce geri verilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-325): Kiraya verenin kiralananı geri almasıyla kurtulduğu giderlerin ya da kiralananı başka biçimde kullanarak elde ettiği veya kasten elde etmekten kaçındığı yararların kira bedelinden düşülmesidir. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (6 maddeden 4'i) - SGGSSK m.88 – Primlerin ödenmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-88#f13): Prim borcunun, Kurumun işverene olan borcundan veya katma değer vergisi iade alacağından düşülerek ödenmesidir. - SGGSSK m.96 – Yersiz ödemelerin geri alınması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/madde-96#f2): Yersiz ödemenin, ilgilinin Kurumdan olan alacağından düşülmesi yoluyla geri alınmasıdır. Alacakların yersiz ödemelere mahsubu en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır; kanuni faiz kalan borca uygulanır. - SGGSSK ek m.17 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/ek-madde-17#f3): İade edilecek tutarın işverenin Kuruma olan borçlarından düşülmesi suretiyle ödenmesidir. Madde, mahsubun öncelik sırasını belirler. - SGGSSK geç. m.23 – Sosyal güvenlik prim yapılandırılması bozulanlara ilişkin hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-23#f2): Borçlunun ödediği tutarların, ilgili borç türündeki taksit tutarlarına veya sosyal güvenlik mevzuatına göre borçlarına karşılık sayılması işlemidir. İhya edilen borçlarda ödemeler taksitlere, 2 nci madde kapsamındaki borçlarda ise 5458 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi hükmüne göre mahsup edilir. ### Harçlar Kanunu (5 maddeden 4'i) - Harçlar K. m.8 – Hükmün bozulması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-8#f1): Bozulan hükümden önce alınmış karar ve ilam harcının, yeni hükme ait harçtan düşülmesidir. Mahsup edilen tutar kadar ek harç ödenir; önceki harç geri alınmaz ve ayrıca iade edilmez. - Harçlar K. m.10 – İadei muhakeme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-10#f1): Daha önce peşin olarak ödenmiş harcın, yeniden doğan harçtan düşülmesi işlemidir. Mahsup, iadei muhakeme talebinin haklı çıkması şartına bağlıdır. - Harçlar K. m.29 – İlamsız takiplerde peşin harc (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-29#f2): Peşin ödenen harcın, takip sonunda doğan asıl harçtan düşülmesi işlemidir. - Harçlar K. m.29/A – Merkezî Takip Sistemi harcı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-29a#f4): Ödenmiş MTS harcının, takip icra dairesinde devam ederse, icraya başvurma harcını aşan kısmının takip sonunda alınacak tahsil harcından düşülmesidir. Mahsup yalnız aşan kısım için yapılır. ### Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun - AATUHK m.23 – Tahsil edilen amme alacaklarından yapılacak reddiyat sebebiyle mahsuplar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-23#f1): İki karşılıklı borcun birbiriyle denkleştirilerek sona erdirilmesidir. Bu maddede, reddedilecek amme alacağının istihkak sahibinin amme idaresine olan muaccel borcuna karşılık sayılmasıdır; nakit ödeme yerine geçer. - AATUHK m.40 – Ödeme şekli, makbuz (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-40#f3): Yapılan ödemenin amme alacağından düşülerek borcun kapatılmasıdır. Makbuz dışı veya yetkisiz memura yapılan ödemeler bu şekilde amme alacağına mahsup edilemez. - AATUHK m.47 – Ödemenin mahsup edileceği alacaklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-47#f1): Yapılan ödemenin birden çok alacak kalemi arasında hangisine ya da hangilerine orantılı olarak sayılacağının belirlenmesidir. Madde ödemenin hangi alacak kalemine yazılacağını sıralı ölçütlerle belirler. - AATUHK m.69 – Amme idareleri arasında hacze iştirak (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-69#f2): Haciz koyduran daireye artan bedelin, iştirak tarihi sırasına göre alacaklarına karşılık tutulup ödenmesi işlemidir. ### Türk Medeni Kanunu - TMK m.654 – II. Mirasbırakanın mirasçılardaki alacakları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-654#f1): Karşılıklı alacak ve borçların birbirinden düşülerek sonucun tek bir kalemde gösterilmesidir. Bu maddede mirasbırakanın mirasçıdan olan alacağı, mirasçının miras payından düşülür. - TMK m.671 – I. Geri verme veya mahsup (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-671#f1): Kazandırılan malın değerinin, yükümlünün miras payından düşülmesi suretiyle karşılanmasıdır. Değer miras payını aşsa bile mahsup yapılabilir ve aşan kısım yükümlü tarafından terekeye ödenir. - TMK m.994 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4721-sayili-turk-medeni-kanunu/madde-994#f3): Karşılıklı alacak ve borçların birbirine denkleştirilerek ödeme yerine geçirilmesidir. Bu maddede zilyedin ürün ve gider alacakları, geri verilecek şeyin değerinden düşülerek hesaplanır. ### İş Kanunu - İş K. m.21 – Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-21#f5): İşçi işe başlatıldığında, peşin ödenen bildirim süresi ücreti ile kıdem tazminatının, maddenin öngördüğü ödemelerden düşülmesidir. İşe başlatılmayan işçide bildirim süresi verilmemişse ya da ücret peşin ödenmemişse bu sürelere ait ücret ayrıca ödenir. - İş K. m.48 – Geçici iş göremezlik (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-48#f2): Aynı borç ilişkisinde karşılıklı alacak ve borçların birbiriyle denkleştirilmesidir. Burada SGK'nın ödediği ödenek, işverenin aylık ücret borcundan düşülür. - İş K. m.56 – Yıllık ücretli iznin uygulanması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-56#f4): Başka nedenlerle verilmiş izinlerin yıllık izin süresinden düşülmesidir. Madde, işverence yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinlerin ve dinlenme ile hastalık izinlerinin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini öngörür. ### Sermaye Piyasası Kanunu - Sermaye Piyasası Kanunu m.20 – Kâr payı avansı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-20#f1): Önceki dönemde ödenen kâr payı avanslarının, yeni avans kararında veya ilave dağıtımda hesaptan düşülmesidir. Mahsup yapılmadan ilave avans verilemez. - Sermaye Piyasası Kanunu m.53 – Fon mal varlığının ayrılığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-53#f4): Karşılıklı borç ve alacakların birbirinden düşülmesidir. Bu maddede, portföy yönetim şirketinin üçüncü kişilere olan borç ve yükümlülükleri ile yatırım fonunun aynı kişilerden olan alacakları arasında mahsup yasaklanmıştır. - Sermaye Piyasası Kanunu m.85 – Tazmin süreci (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-85#f3): Yatırım kuruluşunun, kanuni ve akdi şartlar uyarınca yatırımcıya karşı ileri sürebileceği alacakların tazmin tutarından düşülmesidir. Yerine getirilmemiş takas yükümlülükleri için sermaye piyasası araçları da mahsup edilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Yurt dışı zararın Türkiye'de mahsubu / ilgili ülkede de mahsup edilmesi** (GVK m.88): Zarar yalnız Türkiye'de mahsup edilmiş ve ilgili ülkede mahsup edilmemişse, Türkiye beyannamesindeki yurt dışı kazanç mahsuptan sonraki tutar olur. Zarar hem Türkiye'de hem ilgili ülkede mahsup edilmişse, Türkiye beyannamesine dahil edilecek yurt dışı kazanç mahsuptan önceki tutar olur. İki ülkede birden mahsup edilen zarar için beyannamedeki kazanç, mahsuptan önceki tutardır. - **Mahsup / Ret ve iade** (GVK m.121): Mahsup, kesilen verginin beyanname vergisinden düşülmesidir ve borcun kapatılması niteliği taşır. Ret ve iade, mahsup tutarının beyanname vergisini aşan kısmının mükellefe geri verilmesidir. Fazla ödeme yoksa iade doğmaz; fazla ödeme varsa mükellef talebi üzerine iade alır. - **Genel mahsup / Kontrol edilen yabancı kurum ödemeleri** (GVK m.121): Genel mahsupta kesilen vergi, gerçek kişi ya da kurumun kendi yıllık beyannamesindeki gelir vergisine mahsup edilir. Kontrol edilen yabancı kurum ödemelerinde mahsup, Türkiye'de beyan edilen kontrol edilen yabancı kurum kârı üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlıdır. Mahsup tutarı, ödemelerden kaynaklanan kazanca isabet eden gelir vergisini geçemez. - **Mahsup / gider yazma** (GVK geç. m.8): Emlak vergisinin gelir vergisinden doğrudan düşülmesi, yani mahsup yoludur. Mahsup kabul edilmediğinde emlak vergisinin gelirden gider olarak indirilmesidir. 1980 gelirleri için mahsup yolu kapalıdır; emlak vergisi yalnızca gider yoluyla dikkate alınır. - **1981 yılı vergisine mahsup / 1982 yılı peşin vergisine mahsup** (GVK geç. m.20): Peşin ödenen tutar önce 1981 takvim yılına ait beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine mahsup edilir. Bu mahsup tutarın hesaplanan vergiyi aşmasına göre ikinci aşamaya geçilir ve kalan fark 1982 yılı peşin vergisine mahsup edilir. Fazla ödeme önce cari yılın vergisinden, sonra izleyen yılın peşin vergisinden düşülür. Mükellef doğrudan iade talep edemez, önce mahsup uygulanır. - **Mahsup sonrası kalan tutar / iade edilecek tutar** (GVK geç. m.20): İki mahsuba rağmen tutar kalıyorsa bu tutar vergi dairesince mükellefe bildirilir. Mahsup sonrası kalan tutar bulunmuyorsa bildirim ve iade süreci işlemez. Yalnız arta kalan tutar için bir yıllık başvuru süresi ve ret ve iade yolu açılır. ## İlgili konular - Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, ödeme ve mahsup (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/karsilikli-borc-yukleyen-sozlesmelerde-odeme-ve-mahsup - Harçlar kanunu ve mükellefiyet (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/harclar-kanunu-ve-mukellefiyet - İcra takibinden vazgeçme (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/icra-takibinden-vazgecme - Ödeme (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/odeme - İşten yasaklanma kararının kaldırılması (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/isten-yasaklanma-kararinin-kaldirilmasi - Özen sorumluluğu, zamanaşımı ve yargılama (Borçlar Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-genel-hukumler/ozen-sorumlulugu-zamanasimi-ve-yargilama ## Örnek kararlar - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/1089 E., 2021/299 K., 10.03.2021 — ilgili: 6736 s. K. m.10, AATUHK m.47 - Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/870 E., 2025/1854 K., 05.11.2025 — ilgili: TBK m.101, TBK m.102 - 2003/106 E., 2004/59 K., 12.05.2004 — ilgili: 4811 s. K. m.20 ## İlgili terimler [Red ve iade](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/red-ve-iade) · [Kontrol edilen yabancı kurum](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kontrol-edilen-yabanci-kurum) · [Mahsuben iade](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mahsuben-iade) · [Miras payı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/miras-payi) · [Geç ödeme zammı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/gec-odeme-zammi) · [Asgari ölçüde birim değer](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/asgari-olcude-birim-deger) · [Katsayı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/katsayi) · [Net ücret](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/net-ucret) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.