--- title: "Mazeret nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mazeret" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mazeret **Kısaca:** Mazeret, 6 kanunda 8 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TCK m.4 · kanunun bağlayıcılığı: Failin cezalandırılmasını engelleyen ya da kusurunu kaldıran nedenleri ifade eder. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-4) - HMK m.245 · çağrıya uyma zorunluluğu: Tanığın duruşmaya gelmesini engelleyen, haklı sayılan sebeptir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-245) - CMK m.219 · duruşma tutanağı: Mahkeme başkanının tutanağı imzalayamamasına yol açan geçici engeldir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-219) ## Kanunda nerede geçiyor ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.228 – Yemine davet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-228): Yemin için belirlenen gün ve saatte mahkemeye gelinmemesini haklı kılan, kişinin iradesi dışındaki engeldir. Mazeret bulunduğunda ikrar sonucu doğmaz; mazeretin geçerliliği hâkimin takdirine bağlıdır. - HMK m.245 – Çağrıya uyma zorunluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-245#f1): Tanığın duruşmaya gelmesini engelleyen, haklı sayılan sebeptir. Mazeretin bildirilmesi, gelmemenin yaptırımını önler; mazeretin sonradan bildirilmesi halinde de yaptırımın kaldırılmasına yol açabilir. - HMK m.275 – Bilirkişinin haber verme yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-275#f1): Görevi kabulden kaçınmayı haklı kılan, bilirkişinin kişisel durumundan kaynaklanan ve görevi kabule engel olan nedendir. Bu nedenin haklı olup olmadığı mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır. ### Türk Ceza Kanunu - TCK m.4 – Kanunun bağlayıcılığı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5237-sayili-turk-ceza-kanunu/madde-4#f1): Failin cezalandırılmasını engelleyen ya da kusurunu kaldıran nedenleri ifade eder. Madde, kanun bilmemesini bu nitelikte bir neden olarak kabul etmez. ### Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.219 – Duruşma tutanağı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5271-sayili-ceza-muhakemesi-kanunu/madde-219#f2): Mahkeme başkanının tutanağı imzalayamamasına yol açan geçici engeldir. Bu durumda imza yetkisi toplu mahkemede en kıdemli üyeye geçer. ### Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun - CGTİHK m.53 – Nakiller (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5275-sayili-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanun/madde-53#f2): Nakli geçici olarak engelleyen sağlık durumudur. Ancak yalnızca biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı ve hastane başhekiminin onayladığı resmî rapor ile belgelendiğinde nakli geri bıraktırır. ### Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun - AYMKYUHK m.47 – Bireysel başvuru usulü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6216-sayili-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-kanun/madde-47#f5): Başvurucunun haklı bir nedenle süresi içinde başvuramamasıdır. Mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazereti belgeleyen delillerle birlikte başvurulabilir; geçerli görülüp görülmediğine Mahkeme önce karar verir. ### Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun - Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun m.31 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6343-sayili-veteriner-hekimligi-mesleginin-icrasina-turk-veteriner-hekimleri-birligi-ile/madde-31#f1): Üyenin toplantıya katılmasını engelleyen, makul ve haklı sebep niteliğindeki durum. Maddede mazeretin türü tanımlanmamış, değerlendirme uygulamaya bırakılmıştır. ## Karıştırılan kavramlar - **Kurum muayenesi / mazeret raporu** (CGTİHK m.53): Kurum hekiminin veya resmî hekimin muayenesi, nakil öncesi ilk sağlık kontrolüdür. Mazeret raporu, nakli geri bırakabilmek için aranan daha ağır şekil koşullarına bağlı belgedir. Yalnızca hekim muayenesi nakli geri bıraktırmaz; geri bırakma için uzman hekim raporu ve başhekim onayı gerekir. - **Zorla getirtilmeden önce mazeret / zorla getirtildikten sonra mazeret** (HMK m.245): Tanık zorla getirtilmeden önce haklı sebep bildirmişse, yaptırımla karşılaşmaz. Tanık zorla getirtildikten sonra haklı sebeplerini bildirirse, madde metnindeki kaldırma hükmünden yararlanır. Sonradan bildirilen haklı sebep, önceden hükmedilen giderleri ve disiplin para cezasını kaldırır. - **Asıl başkan / mazeret halinde başkanlık eden** (VUK m.85): Komisyonun asıl başkanı Maliye Bakanlığı müsteşarıdır. Başkanın mazeret halinde yerine geçen kişi, başkanın tevkil ettiği üyelerden veya hariçten bir kimsedir. Mazeret halinde başkanlık eden kişinin yetkisi tevkile dayanır; kendiliğinden bir yetki doğmaz. - **Haklı mazeret / Mazeretsiz gecikme** (VUK m.139): İstenen defter ve vesikaları belirlenen zamanda mazeretsiz getirmeyen kişi, bunları ibraz etmemiş sayılır. Haklı mazeret gösteren kişiye defter ve vesikaları ibraz etmesi için münasip bir mühlet verilir. Mazeretsiz gecikme ibraz etmeme sonucunu doğurur; haklı mazeret varsa ek mühlet tanınır ve ibraz etmeme sayılmaz. - **Yıllık izin / mazeret izni** (DMK m.23): Yıllık izin, hizmet süresine bağlı olarak kullanılan ve amirin uygun bulacağı zamanlarda kullanılabilen izindir. Mazeret izni, belirli mazeretlerin ortaya çıkmasına bağlı olup kendi süre ve şartlarına tabidir. İki izin türünün süre, kullanım biçimi ve koşulları farklıdır; birinin şartları diğerine uygulanmaz. - **Engelli çocuk mazereti (E) / Takdiri mazeret izni (C)** (DMK m.104): Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması halinde, hastalık raporuna dayanılarak on güne kadar izin verilir. Takdiri mazeret izni, maddede sayılmayan hallerde amirin takdirine bağlı verilir. Engelli çocuk mazeretinde durum belgelenmiş olmalı ve izin yalnızca anne veya babadan biri tarafından kullanılmalıdır; takdiri izinde ise idarenin takdir yetkisi vardır. ## İlgili konular - İptal ve itiraz davalarına ilişkin ortak hükümler, bireysel başvuru (Anayasa Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/anayasa-hukuku/iptal-ve-itiraz-davalarina-iliskin-ortak-hukumler-bireysel-basvuru - Temel ilkeler ve tanımlar (Ceza Hukuku Genel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-hukuku-genel-hukumler/temel-ilkeler-ve-tanimlar - Duruşma tutanağı (Ceza Muhakemesi Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/ceza-muhakemesi-hukuku/durusma-tutanagi - Tanık gösterme şekli (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/tanik-gosterme-sekli - Yemin (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/yemin ## Örnek kararlar - Büyük Genel Kurulu, 2017/1 E., 2017/9 K., 08.12.2017 — ilgili: AYMKYUHK m.47 - Ceza Genel Kurulu, 2012/1554 E., 2013/256 K., 21.05.2013 — ilgili: CMK m.219 - Ceza Genel Kurulu, 2012/1433 E., 2013/56 K., 12.02.2013 — ilgili: CMK m.219 ## İlgili terimler [Bireysel Başvuru](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bireysel-basvuru) · [Yemine davet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yemine-davet) · [İkrar sayılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ikrar-sayilma) · [Duruşma tutanağı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/durusma-tutanagi) · [İdare heyeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/idare-heyeti) · [Başvuru süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/basvuru-suresi) · [İstifa etmiş sayılma](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istifa-etmis-sayilma) · [Tanık](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tanik) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.