--- title: "Mecburi hizmet yükümlülüğü nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mecburi-hizmet-yukumlulugu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mecburi hizmet yükümlülüğü **Kısaca:** Mecburi hizmet yükümlülüğü, 6 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - DMK ek m.35 · yurt İçinde Okutulan Öğrencilerin Mecburi Hizmet Yükümlülüğü: Kamu kurumunun masrafıyla okutulan öğrencinin, öğrenimi sonunda belirli bir süre kurumda çalışmasını öngören yükümlülüktür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/ek-madde-35) - 399 s. K. m.8 · sınav: Devlet eğitimi veya burs gibi bir nedenle kişinin belirli bir süre kamu hizmetinde çalışmasını gerektiren yükümlülüktür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/399-sayili-kamu-iktisadi-tesebbusleri-personel-rejiminin-duzenlenmesi-ve-233-sayili-kanun/madde-8) - 926 s. K. m.112 · subayların ve astsubayların yükümlülüğü: Öğrenim, eğitim veya yetiştirme masrafları karşılığında, belirli bir süre Türk Silahlı Kuvvetleri'nde görev yapma zorunluluğudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/926-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-personel-kanunu/madde-112) ## Kanunda nerede geçiyor ### Devlet Memurları Kanunu - DMK ek m.35 – Yurt İçinde Okutulan Öğrencilerin Mecburi Hizmet Yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/657-sayili-devlet-memurlari-kanunu/ek-madde-35#f1): Kamu kurumunun masrafıyla okutulan öğrencinin, öğrenimi sonunda belirli bir süre kurumda çalışmasını öngören yükümlülüktür. Madde, bu yükümlülüğün yeni öğrenciler bakımından getirilmesini yasaklamakta, mevcut öğrenciler bakımından ise kaldırılmasına imkân tanımaktadır. ### Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname - Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname m.8 – Sınav (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/399-sayili-kamu-iktisadi-tesebbusleri-personel-rejiminin-duzenlenmesi-ve-233-sayili-kanun/madde-8): Devlet eğitimi veya burs gibi bir nedenle kişinin belirli bir süre kamu hizmetinde çalışmasını gerektiren yükümlülüktür. Bu yükümlülüğü bulunanlar, madde uyarınca ayrıca sınava tabi tutulmaz. ### Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu - Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu m.112 – I – Subayların ve astsubayların yükümlülüğü (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/926-sayili-turk-silahli-kuvvetleri-personel-kanunu/madde-112#f5): Öğrenim, eğitim veya yetiştirme masrafları karşılığında, belirli bir süre Türk Silahlı Kuvvetleri'nde görev yapma zorunluluğudur. Bu süre tamamlanmadan ayrılan kişi, kanunda belirtilen tazminatı öder. ### Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun - Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun m.21 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1416-sayili-ecnebi-memleketlere-gonderilecek-talebe-hakkinda-kanun/madde-21): Yurt dışına gönderilen kişinin öğrenimini tamamladıktan sonra, adına gönderildiği kurum veya Millî Eğitim Bakanlığında belirli süre görev yapma borcudur. Yükümlülüğün süresi bu maddede değil, kanunun ilgili hükümlerinde belirlenir. ### Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığına İlişkin Bazı Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun - Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığına İlişkin Bazı Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.12 – Personelin istihdamı ve nitelikleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6569-sayili-turkiye-saglik-enstituleri-baskanligina-iliskin-bazi-duzenlemeler-ile-bazi-kanun-ve/madde-12): Kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen burslar karşılığında bursiyerin belirli süre kamuda çalışma borcudur. Madde bu borcun TÜSEB'e devredilebilmesi koşullarını düzenler. ### Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun - Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun m.10 – Peşin ödenen aylıklar ve mecburi hizmet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7082-sayili-olaganustu-hal-kapsaminda-bazi-tedbirler-alinmasi-hakkinda-kanun-hukmunde/madde-10): Devlet tarafından yapılan eğitim veya bir hizmet karşılığında, kişinin belirli bir süre kamu hizmetinde çalışmasını öngören yükümlülüktür. Madde, bu yükümlülüğün ortadan kalkmasını düzenler. ## Karıştırılan kavramlar - **Tazminat borcu / Mecburi hizmet yükümlülüğü ihlali (1.1.1995 öncesi)** (DMK ek m.35): 1.1.1995 tarihinden önce yükümlülüğü ihlal eden kişilerin borçları, ikinci fıkranın parantez içinde açıkça kapsadığı borçlardır. Bu tarihten sonra doğan borçlar ise aynı fıkranın genel ifadesi kapsamındadır. Talep üzerine, 1.1.1995 öncesi ihlallerden doğan borçlar da dahil olmak üzere tüm yükümlülük ve tazminat borçları ortadan kalkar. - **Mecburi hizmet yükümlülüğü var / yok** (2802 s. K. m.31): İzinli sayılarak öğrenime devam eden hâkim ve savcı, izinli sayıldığı süre kadar mecburi hizmetle yükümlü olur. Görevini aksatmadan ve görevle ilişiği kesilmeden öğrenim yapan kişi için, ikinci fıkranın izinli sayılma sonucu uygulanmadığından bu yükümlülük doğmaz. Yalnızca izinli sayılan öğrenimde mecburi hizmet doğar; bilgi verilerek yapılan öğrenimde doğmaz. Bu ayrım metinden çıkarılmıştır. - **Mecburi hizmet yükümlülüğü olan / olmayan naklen atanan personel** (5411 s. K. geç. m.9): Müsteşarlığa karşı mecburi hizmet yükümlülüğü bulunan personel. Bu yükümlülüğü bulunmayan personel. Birinci grubun Kurumda geçirdiği süreler mecburi hizmet yükümlülüğünün ifasında dikkate alınır; ikinci grup için bu hüküm uygulanmaz. ## Örnek kararlar - 2024/149 E., 2025/194 K., 08.10.2025 — ilgili: 926 s. K. m.112 - Hukuk Genel Kurulu, 2010/750 E., 2011/69 K., 06.04.2011 — ilgili: 926 s. K. m.112 - Hukuk Genel Kurulu, 2010/587 E., 2010/642 K., 08.12.2010 — ilgili: 926 s. K. m.112 ## İlgili terimler [Yüklenme senedi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yuklenme-senedi) · [Belirli Süreli İş Sözleşmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/belirli-sureli-is-sozlesmesi) · [Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kademe-ilerlemesi-ve-derece-yukselmesi) · [Muvazzaf subay ve astsubay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muvazzaf-subay-ve-astsubay) · [Yarışma sınavı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yarisma-sinavi) · [Yeterlik sınavı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yeterlik-sinavi) · [Aylıksız izin](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ayliksiz-izin) · [Naklen atama](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/naklen-atama) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.