--- title: "Menfi tespit davası nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/menfi-tespit-davasi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Menfi tespit davası **Kısaca:** Menfi tespit davası, 3 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - HMK m.106 · tespit davası: Davacının, davalının iddia ettiği bir hakkın veya hukuki ilişkinin bulunmadığının belirlenmesini istediği tespit davasıdır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-106) - AATUHK m.79 · üçüncü şahıslardaki menkul malların, alacak ve hakların haczi: Üçüncü kişinin, itiraz süresi geçtikten sonra amme borçlusuna borçlu olmadığını veya malı elinde bulundurmadığını genel mahkemede tespit ettirmek için açtığı davadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-79) - İİK m.72 · menfi tesbit ve istirdat davaları: Borçlunun, borçlu olmadığının mahkemece tespitini istediği davadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-72) ## Kanunda nerede geçiyor ### Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun - AATUHK m.79 – Üçüncü şahıslardaki menkul malların, alacak ve hakların haczi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/madde-79#f4): Üçüncü kişinin, itiraz süresi geçtikten sonra amme borçlusuna borçlu olmadığını veya malı elinde bulundurmadığını genel mahkemede tespit ettirmek için açtığı davadır. Bu dava yalnızca üçüncü kişi için tanınmış bir yoldur. - AATUHK geç. m.9 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6183-sayili-amme-alacaklarinin-tahsil-usulu-hakkinda-kanun/gecici-madde-9#f1): Üçüncü kişinin, haczedilen mal veya alacak üzerinde borçlu olmadığını tespit ettirmek için açtığı davadır. Madde, bu davanın açılabilmesi için haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıllık sürenin işlemesini şart koşar. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.106 – Tespit davası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-106): Davacının, davalının iddia ettiği bir hakkın veya hukuki ilişkinin bulunmadığının belirlenmesini istediği tespit davasıdır. ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.72 – Menfi tesbit ve istirdat davaları: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-72#f5): Borçlunun, borçlu olmadığının mahkemece tespitini istediği davadır. Davacı borçlu, davalı alacaklıdır ve dava takip öncesinde ya da takip sırasında açılabilir. ## Karıştırılan kavramlar - **Takipten önce / takipten sonra açılan menfi tespit davası** (İİK m.72): Takipten önce açılan davada borçlu, takibin durdurulması için ihtiyati tedbir isteyebilir; mahkeme alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında bu tedbiri verebilir. Takipten sonra açılan davada takibin ihtiyati tedbirle durdurulması mümkün değildir; borçlu yalnızca icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir. Takibin durdurulması talebi yalnızca takip öncesi davada mümkündür; takip sonrası davada ancak paranın alacaklıya verilmemesi talep edilebilir. - **Menfi tespit davası / istirdat davası** (İİK m.72): Ödeme yapılmadan önce veya ödeme yapılmamış olarak sürdürülen dava menfi tespit davasıdır. Borç ödendikten sonra menfi tespit davası kanun gereği istirdat davasına dönüşür ve ödenen paranın geri alınması istenir. Ödeme gerçekleşmişse dava istirdat davası olarak devam eder; ödemenin hangi tarihte yapıldığı sürenin başlangıcını belirler. - **Yedi gün içinde itiraz / bir yıl içinde menfi tespit davası** (AATUHK m.79): Süresinde itiraz eden üçüncü kişi, bu itirazın aksini alacaklı idarenin açacağı genel mahkeme davasında beklemek durumundadır. İtiraz süresini kaçıran üçüncü kişi, bir yıl içinde menfi tespit davası açmak ve bu davada borçlu olmadığını ispat etmek zorundadır. Süresinde itiraz eden için alacaklı idare bir yıl içinde dava açıp itirazın aksini ispat ederek üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve borcun ödenmesine hükmedilmesini isteyebilir. Süresini kaçıran kişi kendisi dava açmak zorundadır. - **Menfi tespit davası üçüncü kişi / amme borçlusu** (AATUHK m.79): Madde, üçüncü kişiye bir yıllık menfi tespit davası yolunu tanır. Amme borçlusu bakımından bu yol tanınmamıştır; Yargıtay içtihadı da bu yönde kabul edilmektedir. Menfi tespit davası yalnızca üçüncü kişiler için açılabilir; amme borçlusu bu maddeye dayanarak menfi tespit davası açamaz. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1304 E., 2024/1429 K., 26.06.2024) - **Menfi tespit davası hakkı olan / menfi tespit davası hakkı bulunmayan itiraz eden üçüncü kişi** (AATUHK geç. m.9): Menfi tespit davası açma hakkı bulunan ödeme emri itirazcısı, ikinci fıkranın kapsamı dışındadır. Menfi tespit davası açma hakkı bulunmayan itirazcı, ikinci fıkranın birinci grubundadır. Yalnızca dava açma hakkı bulunmayan itirazcı bakımından haksız çıkma zammının tahsilinden vazgeçilir. - **Menfi tespit davası açılması / yalnızca itiraz** (İİK m.89): Üçüncü kişi, bildirimden itibaren yirmi gün içinde dava açtığına dair belgeyi icra dairesine verirse, cebri icra işlemleri kararın kesinleşmesine kadar durur. Üçüncü kişi itirazda bulunur ama dava açıp belgeyi sunmazsa, takip işlemleri durmaz. Yalnız belgenin sunulması cebri icranın durmasını sağlar; davanın kaybedilmesi hâlinde üçüncü kişi dava konusunun en az yüzde yirmisi tutarında tazminata mahkûm edilir. ## İlgili konular - Dava çeşitleri, dava şartları ve ilk itirazlar (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/dava-cesitleri-dava-sartlari-ve-ilk-itirazlar - Menkul malların haczi ve satışı (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/menkul-mallarin-haczi-ve-satisi ## Örnek kararlar - Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1863 E., 2026/579 K., 16.04.2026 — ilgili: İİK m.72 - Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/1481 E., 2025/1462 K., 05.09.2025 — ilgili: İİK m.72 - Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1272 E., 2025/425 K., 18.03.2025 — ilgili: İİK m.72 ## İlgili terimler [Haciz bildirisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/haciz-bildirisi) · [Teminat](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/teminat) · [Eda davası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eda-davasi) · [Kötüniyet tazminatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kotuniyet-tazminati) · [İnkâr tazminatı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/inkar-tazminati) · [Tespit davası](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tespit-davasi) · [Ödeme emrine itiraz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/odeme-emrine-itiraz) · [Üçüncü şahıs](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ucuncu-sahis) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.