--- title: "Merkez birliği nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/merkez-birligi" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Merkez birliği **Kısaca:** Merkez birliği, 3 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - 1581 s. K. m.3 · amaç ve çalışma konuları: Kooperatif ve bölge birliklerinin en üst kuruluşudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-3) - 1163 s. K. m.75 · denetim ve eğitim: Kooperatiflerin ve birliklerin üst kuruluşu olan, kendisine bağlı birlik ve kooperatifleri denetleyen ve eğitim ihtiyaçlarını karşılayan kooperatif üst kuruluşudur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-75) - 5200 s. K. m.15 · merkez birliklerinin gelir ve giderleri: Tarımsal üretici birliklerinin üst düzeyde örgütlenmiş birlikleri olarak, üye birliklerden pay alan ve giderlerini bu gelirle karşılayan birlik türüdür. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5200-sayili-tarimsal-uretici-birlikleri-kanunu/madde-15) ## Kanunda nerede geçiyor ### Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu - Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu m.1 – Kuruluş ve kapsam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-1#f3): Bölge birliklerinin en az beş tanesinin bir araya gelmesiyle kurulan, Ankara'da yerleşik tek üst kuruluştur. Kanunda kendisinden başka üst kuruluş bulunmadığı belirtilmiştir. - Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu m.2 – Tarifler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-2#f4-cc): Faaliyeti bütün yurdu kapsayan Tarım Kredi Kooperatifleri ile bölge birliklerinin bağlı bulundukları Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliğidir. Merkez Birliği, kooperatiflerin ve bölge birliklerinin üst kuruluşu olarak işlev görür. - Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu m.3 – Amaç ve çalışma konuları (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1581-sayili-tarim-kredi-kooperatifleri-ve-birlikleri-kanunu/madde-3#f7): Kooperatif ve bölge birliklerinin en üst kuruluşudur. Genel uygulama esaslarını belirler, tahvil çıkarır, kuruluşlara karar verir ve personel politikasını yürütür. ### Kooperatifler Kanunu - Kooperatifler Kanunu m.72 – A) Kooperatif birlikleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-72#f4): Kooperatif birliklerinin ortak olarak kurduğu üst düzey birliktir. Madde metninde yalnızca birliklerin merkez birliğine ortak olup olmadığı bağlamında geçer; kuruluş koşulları bu maddede düzenlenmemiştir. - Kooperatifler Kanunu m.75 – 3. Denetim ve eğitim (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1163-sayili-kooperatifler-kanunu/madde-75#f1): Kooperatiflerin ve birliklerin üst kuruluşu olan, kendisine bağlı birlik ve kooperatifleri denetleyen ve eğitim ihtiyaçlarını karşılayan kooperatif üst kuruluşudur. Kuruluşunun tamamlanmış olması, denetim yetkisinin doğması için aranan koşuldur. ### Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu - Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu m.14 – Merkez birliklerinin görev ve yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5200-sayili-tarimsal-uretici-birlikleri-kanunu/madde-14): Tarımsal üretici birliklerinin üst düzey örgütü olup, üretici birliklerinin üyesi olduğu ve ürün veya ürün grubu bazında ulusal ölçekte faaliyet gösteren birliktir. Bu maddedeki görev ve yetkiler yalnız merkez birliklerine tanınmıştır. - Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu m.15 – Merkez birliklerinin gelir ve giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5200-sayili-tarimsal-uretici-birlikleri-kanunu/madde-15): Tarımsal üretici birliklerinin üst düzeyde örgütlenmiş birlikleri olarak, üye birliklerden pay alan ve giderlerini bu gelirle karşılayan birlik türüdür. Madde, merkez birliğinin gelir kaynağını üye birliklerin aidat gelirlerine bağlamaktadır. ## Karıştırılan kavramlar - **Merkez birliği / Birlik (denetim yetkisi bakımından)** (1163 s. K. m.75): Merkez birliği kuruluşu tamamlanmışsa, kendisine bağlı birlik ve kooperatifleri denetleyen yetkili üst kuruluş merkez birliğidir. Merkez birliği kuruluşu tamamlanmamışsa, denetim yetkisi birliklere geçer ve birlikler kendisine bağlı kooperatifleri denetler. Denetim yetkisinin hangi üst kuruluşta olduğu, merkez birliğinin kuruluşunun tamamlanıp tamamlanmadığına göre değişir. - **Bölge birliği / merkez birliği** (1581 s. K. m.1): Bölge birliği, bir veya birkaç ilde kurulan kooperatiflerin oluşturduğu birliktir. Merkez birliği, en az beş bölge birliğinin kurduğu, Ankara'da yerleşen tek üst kuruluştur. Merkez birliğinin kurulabilmesi için en az beş bölge birliğinin bulunması gerekir; bölge birliği için bu sayı şartı aranmaz. - **Bölge birliği / Merkez birliği görevleri** (1581 s. K. m.3): Bölge birlikleri kendi bölgesindeki kooperatiflere finansman ve teknik destek sağlar. Merkez birliği genel uygulama esaslarını belirler, tahvil çıkarır, kuruluşa karar verir ve personel politikasını tespit eder. Kuruluş kararı, tahvil ihracı ve genel düzenleme yetkisi yalnızca merkez birliğinde toplanmıştır; bölge birliği bu yetkilere sahip değildir. - **Merkez birliği / mahalli üretici birliği** (5200 s. K. m.14): Merkez birliği, ürün veya ürün grubu bazında ulusal ölçekte faaliyet gösteren ve bu maddedeki yetkileri taşıyan birliktir. Mahalli üretici birliği, belirli bir yöre üreticilerinin örgütüdür ve bu maddedeki yetkilere sahip değildir. Yönlendirme, izleme, temsil ve danışma kuruluna temsilci gönderme yetkileri yalnız merkez birliğine aittir; mahalli birliğin bu yetkileri kullanması bu madde ile mümkün değildir. - **Birlik ve merkez birliği / Diğer dış denetçiler** (1163 s. K. m.69): İlgili Bakanlıkça dış denetimle yetkilendirilen birlik ve merkez birlikleri (c bendi) kendi denetimlerini yapabilir. Bağımsız denetçiler ve meslek mensupları (a ve b bentleri) bu yetkiye gerek duymadan dış denetim yapabilir. Birlik ve merkez birlikleri dış denetim yapabilmek için Bakanlık yetkilendirmesi alır; bu yetkiye sahip birlikler ayrıca 6102 sayılı TTK'ya göre bağımsız denetime tabi olur. - **Kooperatif birliği / Kooperatif merkez birliği** (1163 s. K. m.70): Kooperatif birliği, konuları aynı veya birbiriyle ilgili kooperatiflerin birleşmesiyle kurulan birinci kademe üst kuruluştur. Kooperatif merkez birliği, madde metninde ayrı bir kademe olarak sayılan ve birliklerin üzerinde yer alan üst kuruluştur. Her iki kuruluş da madde kapsamında kalır ve 62 nci madde hükmü her ikisinin yönetim kurulu üyeleri ile memurları için uygulanır. Kuruluş türü değiştiğinde yönetim kurulu üyelerinin ve memurların statüsü değişmez. ## Örnek kararlar - 1977/100 E., 1977/148 K., 22.12.1977 — ilgili: 1581 s. K. m.1 - 10. Daire, 2022/2226 E., 2025/2676 K., 22.05.2025 — ilgili: 1163 s. K. m.75 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2022/37 E., 2022/43 K., 22.06.2022 — ilgili: 1581 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Bölge birliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/bolge-birligi) · [Kooperatif birliği](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kooperatif-birligi) · [Ortak](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ortak) · [Çalışma alanı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/calisma-alani) · [Pay](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/pay) · [Üst kuruluş](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ust-kurulus) · [İştirâk](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istir-k) · [Birlik](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/birlik) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.