--- title: "Meslek kuruluşu nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/meslek-kurulusu" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Meslek kuruluşu Diğer yazımlar: Meslek kuruluşları **Kısaca:** Meslek kuruluşu, 5 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İş K. m.94 · muafiyet: İşçi veya işverenlerin mesleki menfaatlerini korumak için kurduğu örgüt. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-94) - SGGSSK geç. m.107: Bildirim yükümlülüğünün asıl muhatabı olarak metinde anılan, ilgili kişilerin üyesi olduğu kuruluşlardır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-107) - 6326 s. K. m.11 · meslek kuruluşlarının gelir ve giderleri: Turist rehberliği mesleğini yapanların kurduğu ve bu Kanuna tabi olan örgütlenmedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6326-sayili-turist-rehberligi-meslek-kanunu/madde-11) ## Kanuna göre anlamı - **5957 s. K. m.2/1-h** (Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun): Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu ile Türkiye Ziraat Odaları Birliğini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5957-sayili-sebze-ve-meyveler-ile-yeterli-arz-ve-talep-derinligi-bulunan-diger-mallarin/madde-2#f1-h - **6326 s. K. m.2/1-f** (Turist Rehberliği Meslek Kanunu): Turist rehberleri odaları ve birliklerini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6326-sayili-turist-rehberligi-meslek-kanunu/madde-2#f1-f - **6585 s. K. m.3/1-g** (Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun): Esnaf ve sanatkârlar odaları birliği ile ticaret ve sanayi odasını, ticaret ve sanayi odalarının ayrı kurulduğu yerlerde ticaret odasını — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6585-sayili-perakende-ticaretin-duzenlenmesi-hakkinda-kanun/madde-3#f1-g ## Kanunda nerede geçiyor ### Turist Rehberliği Meslek Kanunu - Turist Rehberliği Meslek Kanunu m.2 – Tanımlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6326-sayili-turist-rehberligi-meslek-kanunu/madde-2#f1-f): Turist rehberleri odaları ve birliklerinin birlikte anıldığı kuruluşlardır. - Turist Rehberliği Meslek Kanunu m.10 – Meslek kuruluşlarının organları, seçimleri, görev ve yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6326-sayili-turist-rehberligi-meslek-kanunu/madde-10#f3): Turist rehberlerinin oda ve birlik biçiminde örgütlendiği, kamu kurumu niteliğindeki tüzel kişilerdir. Üyelik zorunludur ve organları üyeleri tarafından seçilir. - Turist Rehberliği Meslek Kanunu m.11 – Meslek kuruluşlarının gelir ve giderleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6326-sayili-turist-rehberligi-meslek-kanunu/madde-11#f1): Turist rehberliği mesleğini yapanların kurduğu ve bu Kanuna tabi olan örgütlenmedir. Gelir ve harcama yetkileri bu madde ile düzenlenir. ### İş Kanunu - İş K. m.94 – Muafiyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-94#f1): İşçi veya işverenlerin mesleki menfaatlerini korumak için kurduğu örgüt. Maddede hem işçi hem işveren tarafının meslek kuruluşları sayılmıştır. ### Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - SGGSSK geç. m.107 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5510-sayili-sosyal-sigortalar-ve-genel-saglik-sigortasi-kanunu/gecici-madde-107#f1): Bildirim yükümlülüğünün asıl muhatabı olarak metinde anılan, ilgili kişilerin üyesi olduğu kuruluşlardır. Bildirim yükümlülüğü bu kuruluşlar üzerinden yerine getirilir. ### Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu - Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu m.65 – Muafiyetler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5362-sayili-esnaf-ve-sanatkarlar-meslek-kuruluslari-kanunu/madde-65#f1): Esnaf ve sanatkârların kendi mesleki menfaatlerini korumak için kurduğu, kanunda ayrıca düzenlenmiş tüzel kişiliktir. Muafiyet ancak bu niteliğe sahip kuruluşlar bakımından söz konusudur. ### İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun - İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun m.94 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6552-sayili-is-kanunu-ile-bazi-kanun-ve-kanun-hukmunde-kararnamelerde-degisiklik-yapilmasi-ile/madde-94): İşçi veya işverenlerin mesleki menfaatlerini korumak için kurduğu örgütlerdir. Maddenin muafiyet kapsamında yer alabilmesi için başvurunun bu kuruluşlar tarafından yapılması gerekir. ## Karıştırılan kavramlar - **İşçi-işveren bireysel başvurusu / meslek kuruluşu başvurusu** (6552 s. K. m.94): İşçi ve işverenlerin kendileri tarafından yapılan başvurular kapsama girer. Meslek kuruluşlarının yaptığı başvurular da aynı şekilde kapsama girer. Her iki başvuru türü de muafiyetten yararlanır; ancak başvurunun iş hayatına ilişkin ve kendilerini ilgilendiren bir konuda olması gerekir. - **Meslek kuruluşu üyeliği / belli meslek için zorunlu üyelik** (211 s. K. m.43): Kanunla kurulan meslek kuruluşlarına üye olmak ve organlarında görev almak yasaktır. Belli bir meslek veya sanatın icrası için üyeliği zorunlu kılan kanun hükümleri Silahlı Kuvvetler mensupları hakkında uygulanmaz. Zorunlu üyelik kuralları mensuplar bakımından uygulanmaz; ancak yasak olan üyelik ve organ görevi dışındaki mesleki faaliyetler sürdürülebilir. - **Bakanlık / kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu** (2575 s. K. m.24): Bakanlıklar c bendinde doğrudan sayılır ve çıkardıkları ülke çapı düzenleyici işlemler Danıştayda görülür. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ancak ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem çıkarmaları halinde bu bentte yer alır. Meslek kuruluşunun kamu kurumu niteliği ve işlemin ülke çapı kapsamı birlikte aranır; yalnız biri varsa Danıştay görevi doğmaz. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları / her düzeydeki işçi ve işveren kuruluşları** (Anayasa m.108): Kamu kurumu niteliğini taşıyan meslek kuruluşları kamu tüzelkişiliği taşıdığı için idarenin parçası sayılır. İşçi ve işveren kuruluşları ise idare dışındadır ve maddede yalnızca denetim alanına alındıkları için bu kapsama girerler. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu ile işçi/işveren kuruluşu aynı biçimde Kurulun denetimine tabidir; ancak bu ikinci grubun idari denetim kapsamına alınması eleştiriye açıktır. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu / Gönüllü meslek dernekleri ve sendikalar** (Anayasa m.135): Meslek kuruluşuna üyelik zorunludur; mesleğin icrası üyelik şartına bağlıdır. Dernek ve sendikalara üyelik isteğe bağlıdır; kişi üye olmadan mesleğini icra edebilir. Zorunlu üyelik esası yalnız kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına özgüdür; gönüllülük esasına dayanan birlikler kanunla kurulsa da bu niteliği taşımaz. - **Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (2. fıkra e) / Diğer meslek kuruluşları** (KDVK m.17): Kanunla verilen görev gereği yaptığı ruhsat, izin, onay ve benzeri hizmetler ile bunlarda kullanılan basılı kâğıtlar istisnadan yararlanır. Görev kapsamı dışındaki ticari hizmetler ve motorlu taşıt tescil plaka teslimleri istisna dışındadır. Yalnız kanunla verilen görev alanındaki işlemler vergiden istisna edilir; ticari işlem vergiye tabi kalır. ## İlgili konular - İş sağlığı ve güvenliği, iş ve işçi bulma, çalışma hayatının denetimi ve teftişi (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/is-sagligi-ve-guvenligi-calisma-hayatinin-denetimi-ve-teftisi ## Örnek kararlar - 2024/125 E., 2025/178 K., 10.09.2025 — ilgili: 6326 s. K. m.11, 6326 s. K. m.2 - 2014/177 E., 2015/49 K., 14.05.2015 — ilgili: 6552 s. K. m.94 - İdare Dava Daireleri Kurulu, 2025/277 E., 2025/1677 K., 17.09.2025 — ilgili: 6326 s. K. m.2 ## İlgili terimler [Eylemli turist rehberi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eylemli-turist-rehberi) · [Muafiyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muafiyet) · [Turist rehberi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/turist-rehberi) · [Çalışma kartı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/calisma-karti) · [Eylemsiz turist rehberi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/eylemsiz-turist-rehberi) · [Turist rehberliği hizmeti](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/turist-rehberligi-hizmeti) · [Yayın geliri](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/yayin-geliri) · [İktisap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-ktisap) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.