--- title: "Muafiyet nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muafiyet" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Muafiyet **Kısaca:** Muafiyet, 36 kanunda 41 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Harçlar K. m.119 · harçtan muaf olanlar: Harç yükümlülüğünün doğmasını önleyen istisnadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-119) - 5520 s. K. geç. m.11: Vergi doğuran olay gerçekleşmiş olsa bile vergi yükümlülüğünün doğmaması anlamına gelen istisnadır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-11) - TTK m.1263 · bagaj ve araçların zıyaı veya hasarından doğan sorumluluğun sınırı: Zararın belli bir tutarına kadar taşıyanın sorumlu tutulmadığı, zararın tamamından bu tutarın indirildiği düzenlemedir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1263) ## Kanuni tanım - **7179 s. K. m.3/1-o** (Askeralma Kanunu): Bu Kanunda yazılı nedenlerle askerlik hizmetinin yerine getirilmemesini — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7179-sayili-askeralma-kanunu/madde-3#f1-o ## Kanunda nerede geçiyor ### Rekabetin Korunması Hakkında Kanun - Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.5 – Muafiyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4054-sayili-rekabetin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-5#f2): Anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararının 4. maddedeki yasağın dışında tutulmasıdır. Muafiyet, maddede sayılan dört şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. - Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.27 – Kurulun Görev ve Yetkileri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4054-sayili-rekabetin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-27#f1-b): Rekabeti sınırlayıcı nitelikteki bir anlaşmanın, belirli şartlar altında yasak kapsamından çıkarılmasıdır. Kurul, ilgililerin talebi üzerine uygun anlaşmalara muafiyet belgesi verir. - Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.63 – Uygulanmayacak Hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4054-sayili-rekabetin-korunmasi-hakkinda-kanun/madde-63): Kurumun belirtilen kanunların bağlayıcılığından ve belirtilen vergi, resim ve harçlardan kurtulmasıdır. Muafiyet kapsamı maddede sayılan kanun ve vergilerle sınırlıdır. ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.119 – Harçtan muaf olanlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-119): Harç yükümlülüğünün doğmasını önleyen istisnadır. Maddede muafiyet, işlemi değil kişiyi (askeri şoförü) esas alır; ilgili kişinin yaptığı işlemlerde harç alınmaz. - Harçlar K. m.123 – Özel kanunlardaki hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-123#f2): Belirli bir kişinin, hangi işlemi yaparsa yapsın harçtan muaf tutulmasıdır. Madde, muafiyetin özel kanunlardan kaynaklanabileceğini kabul eder. ### Kurumlar Vergisi Kanunu - Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.11 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-11#f1): Vergi doğuran olay gerçekleşmiş olsa bile vergi yükümlülüğünün doğmaması anlamına gelen istisnadır. Bu maddede muafiyet, belirli kişilerin belirli bir organizasyona bağlı kazançları bakımından tanınmıştır. - Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.18 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5520-sayili-kurumlar-vergisi-kanunu/gecici-madde-18#f1): Vergilendirme yetkisinin doğması için gereken vergi konusu varlığına rağmen, bu maddede sayılan kazanç ve iratlar bakımından verginin hiç doğmamasıdır. Muafiyet, kazancın sınıflandırılması veya matrahın indirilmesi anlamında bir istisna değildir; kazanç doğrudan vergi dışında tutulur. ### Sermaye Piyasası Kanunu - Sermaye Piyasası Kanunu m.5 – Kurulun yetkisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-5#f1): Belirli hallerde izahname hazırlama ve yayımlama yükümlülüğünün kısmen veya tamamen kaldırılmasıdır. Muafiyetin usul ve esasları Kurul tarafından belirlenir; kanun maddesi muafiyet koşullarını kendisi saymaz. - Sermaye Piyasası Kanunu m.33 – Diğer ortak hükümler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6362-sayili-sermaye-piyasasi-kanunu/madde-33): Kurulun, ihraç büyüklüğü, yatırımcı kitlesi, verilen garantiler, sunulan bilgiler ve satış yöntemi gibi ölçütlere dayanarak, ihraççıyı Kanun yükümlülüklerinden kısmen veya tamamen kurtarmasıdır. ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.1263 – VIII- Bagaj ve araçların zıyaı veya hasarından doğan sorumluluğun sınırı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1263#f4): Zararın belli bir tutarına kadar taşıyanın sorumlu tutulmadığı, zararın tamamından bu tutarın indirildiği düzenlemedir. Muafiyet taraflar arasında anlaşmayla kararlaştırılır ve dördüncü fıkradaki tutarları aşamaz. ### İş Kanunu - İş K. m.94 – Muafiyet (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-94): Belirli bir işlemin damga vergisi, resim ve harç yükümlülüğünden kanun gereği kurtarılmasıdır. Burada muafiyet dilekçeye ve ona bağlı belgelere tanınmıştır, başvuranın kişisel durumuna değil. ### Avukatlık Kanunu - Av. K. m.4 – İstisnalar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/1136-sayili-avukatlik-kanunu/madde-4): Maddede sayılan kişilerin 3. maddenin (c) ve (d) bentlerindeki koşulları taşımak zorunda olmamaları anlamına gelir. Muafiyet, bu bentlerdeki koşulların tamamını değil yalnızca belirtilen iki bendi kapsar; (b) bendindeki koşul ikinci fıkra bakımından ayrıca aranır. ### Karayolları Trafik Kanunu - KTK m.125 – Okul, radyo ve televizyonlarda trafik eğitimi: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2918-sayili-karayollari-trafik-kanunu/madde-125): Üniversite, yüksekokul, lise ve dengi okullarda zorunlu trafik, ilk yardım ve motor derslerinden başarılı olan kişinin, sürücü kurslarında bu derslerden sınava girmek kaydıyla muaf tutulabilmesidir. Muafiyetin esasları Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir. ## Karıştırılan kavramlar - **Muafiyet kapsamındaki işlem / istisna kapsamındaki işlem** (Harçlar K. m.119): Bu madde kişiye bağlı bir muafiyet getirir; ilgili kişi bu işlemi yapınca harçtan kurtulur. 13. maddedeki istisna ise işleme bağlıdır; belirli bir işlem kim tarafından yapılırsa yapılsın harçtan müstesnadır. Askeri şoför olmayan bir kişi, aynı işlemi yapsa bile 119. maddeden yararlanamaz; işleme bağlı istisna söz konusu değilse harç alınır. - **Kişiye bağlı muafiyet / işleme bağlı istisna** (Harçlar K. m.123): Kişiye bağlı muafiyette belirli bir kişi, yaptığı her işlem bakımından harçtan muaftır. Madde ilk fıkrada özel kanunlarla muaf tutulan kişileri bu gruba alır. İşleme bağlı istisnada işlemin türü belirleyicidir; işlemi yapan kişi önemsizdir. Fıkra 2 ve sonrasındaki düzenlemeler bu gruptadır. Kişi muafiyeti yalnız o kişiye tanındığı için başka tarafın yaptığı işlem harca tabi kalabilir. İşlem istisnasında ise işlemi yapan kişiye bakılmaksızın harç alınmaz. - **Yerli muafiyet / Yabancı hukuk fakültesi mezunu** (Av. K. m.4): Türk hukuk fakültesi mezunu olup birinci fıkradaki görevlerde süresini dolduran kişi, (c) ve (d) bentlerinden muaf tutulur. Yabancı hukuk fakültesi mezunu, yabancı ülkede yapılan mesleki hizmetle birlikte noksan derslerini, Türkçe bilgisini ve (b) bendi koşulunu ayrıca sağlamalıdır. Yabancı mezun, (c) ve (d) bentlerinden muafiyet için ikinci fıkrada ek koşulları yerine getirmelidir; yerli muafiyet için bu koşullar aranmaz. - **Genel muafiyet / kadın ve engelli ortaklı kooperatif muafiyeti** (1163 s. K. m.93): Fıkra 1 ve fıkra 3 kapsamındaki muafiyetler tüm kooperatiflere uygulanır, ancak üst kuruluş şartına tabidir. Fıkra 5 kapsamındaki kooperatifler, ortaklarının çoğunluğunun kadın veya engelli olması ölçütüne bağlıdır ve kurucu ortakların kadın veya engelli oluşu sonucu değiştirmez. Fıkra 5 muafiyeti tescil ve ilan işlemlerinde ücret alınmamasını ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanların ücretsiz yayımlanmasını sağlar; ayrıca oda kayıt ücreti, yıllık aidat ve munzam aidat alınmaz. - **Kanunla düzenlenen muafiyet / idari işlemle tanınan muafiyet** (1319 s. K. m.22): Bina ve arazi vergilerine ilişkin muafiyet ve istisnalar, kanuna eklenerek ya da kanunda değişiklik yapılarak düzenlenir. Kanun dışı bir düzenleme ile, yani yönetmelik, genelge veya idari işlemle vergi muafiyeti tanınmaya çalışılması ise bu maddenin öngördüğü yönteme uymaz. Kanun dışı yolla tanınan muafiyetin dayanağı bulunmaz; bu yolla vergi tarhından vazgeçilmesi hukuka uygun olmaz. - **Muafiyet / vergi kesintisi** (1606 s. K. m.1): Kuruluşun kendisine ait mükellefiyet, muafiyet kapsamındadır. 193 ve 5520 sayılı Kanunlar uyarınca yapılacak vergi kesintileri (ödemeyi yapanın kestiği vergi) muafiyetin kapsamı dışındadır. Kuruluşa yapılan ödemeler üzerinden yapılan kesintilerde kuruluş muafiyet nedeniyle kesinti yapılmamasını talep edemez. ## İlgili konular - Avukatlık ve avukat, avukatlık mesleğine kabul, yasak haller (Avukatlık Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/avukatlik-hukuku/avukatlik-kanunu-avukatlik-meslegine-kabul-ve-yasak-haller - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, trafik harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/imtiyazname-ruhsatname-ve-diploma-harclari-trafik-harclari - İş sağlığı ve güvenliği, iş ve işçi bulma, çalışma hayatının denetimi ve teftişi (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/is-sagligi-ve-guvenligi-calisma-hayatinin-denetimi-ve-teftisi - Tahrir usulü (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/tadilat-tadilat-sebepleri-arazinin-hal-ve-heyetinde-degisiklik ## Örnek kararlar - 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023 — ilgili: 3238 s. K. m.14, 4865 s. K. m.18, 2690 s. K. m.15 - 2021/125 E., 2023/213 K., 07.12.2023 — ilgili: 3238 s. K. m.14, 4865 s. K. m.18, 2690 s. K. m.15 - 2024/54 E., 2025/163 K., 22.07.2025 — ilgili: 278 s. K. m.13 ## İlgili terimler [Tevkif yoluyla alınan vergi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tevkif-yoluyla-alinan-vergi) · [İstisna](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/istisna) · [İktisadi işletme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iktisadi-isletme) · [Meslek kuruluşu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/meslek-kurulusu) · [Fon](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/fon) · [Kurum](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kurum) · [Kişi Güvenlik Belgesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kisi-guvenlik-belgesi) · [Veraset ve intikal vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/veraset-ve-intikal-vergisi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.