--- title: "Muamele nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muamele" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Muamele **Kısaca:** Muamele, 4 kanunda 4 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - İİK m.324 · umumiyetle: Borçlunun mühlet süresince yaptığı, malvarlığını ya da alacaklıların konumunu etkileyen hukuki işlemler ve fiillerdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-324) - GVK m.102 · münferit beyannamenin muhteviyatı: Kazancı doğuran işlem veya olaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-102) - VUK m.219 · kayıt zamanı: Defterlere kaydı gerekli olan, işletmenin mali değerde etkisi bulunan her türlü ticari veya mesleki işlemdir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219) ## Kanuni tanım - **5977 s. K. m.2/1-ş** (Biyogüvenlik Kanunu): İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunması için alınacak tedbirler göz önünde bulundurularak ambalajlama, paketleme, etiketleme, nakil ve depolama gibi GDO üzerinde gerçekleştirilen herhangi bir işlemi — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5977-sayili-biyoguvenlik-kanunu/madde-2#f1-ss ## Kanunda nerede geçiyor ### İcra ve İflas Kanunu - İİK m.324 – Borçlunun tasarruf hakları — A – Umumiyetle (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/2004-sayili-icra-ve-iflas-kanunu/madde-324#f1): Borçlunun mühlet süresince yaptığı, malvarlığını ya da alacaklıların konumunu etkileyen hukuki işlemler ve fiillerdir. Maddede yasaklanan muameleler, alacaklıların kanuni menfaatlerine dokunan veya tercih oluşturan işlemlerdir. ### Gelir Vergisi Kanunu (GVK) - GVK m.102 – Münferit beyannamenin muhteviyatı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/193-sayili-gelir-vergisi-kanunu-gvk/madde-102#f1-3): Kazancı doğuran işlem veya olaydır. Madde, muamelenin yapıldığı tarih veya tarihlerin beyannamede yazılmasını ister. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.219 – Kayıt zamanı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-219#f1): Defterlere kaydı gerekli olan, işletmenin mali değerde etkisi bulunan her türlü ticari veya mesleki işlemdir. Madde, kaydın zamanını düzenler; muamelenin hangi nitelikte olacağını belirlemez. ### İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun - İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun m.1 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/805-sayili-iktisadi-muesseselerde-mecburi-turkce-kullanilmasi-hakkinda-kanun/madde-1#f1): Şirketin ticari faaliyeti çerçevesinde yaptığı, sözleşme niteliği taşımayan hukuki ve fiili işlemleri ifade eder. ## Karıştırılan kavramlar - **Mükellef kimliği / muamele ve kazanç bilgisi** (GVK m.102): Birinci bent mükellefin kimliğini ve vergi kaydını gösterir. Üçüncü, dördüncü ve beşinci bentler muamelenin tarihini, kazancın türünü ve tutarını gösterir. Beyanname hem kimin adına verildiğini hem de hangi muamele ve kazanca ilişkin olduğunu ortaya koymak zorundadır; birinin eksikliği ötekini telafi etmez. - **Olağan işletme faaliyeti / Kanuni menfaate dokunan muamele** (İİK m.324): Borçlunun işlerine devam kapsamında, işletmenin olağan gidişatına uygun yapılan işlemler. Alacaklıların kanuni menfaatlerine dokunan, malvarlığını azaltan veya alacaklıların haklarını zedeleyen işlemler. Birinci grup işlem geçerli kalır; ikinci grup işlem maddenin yasağına girer ve yapılması memnudur. - **Muamele tespiti / hesap sonucu tespiti** (VUK m.171): Üçüncü bent, tek tek vergi ile ilgili işlemlerin belli edilmesini hedefler. Dördüncü bent, bu kayıtların hesap yoluyla bütünlük içinde kontrol ve incelemesini hedefler. Defterler yalnız tek tek işlemleri kaydetmekle yetinmez, bu kayıtların birbiriyle hesap bağlantısı içinde denetlenebilmesi de gerekir. - **Ticari muamele evrakı / özel yazışma** (VUK m.241): Tüccarın ticari muamelesi dolayısıyla yazdığı veya aldığı mektup ve telgraflar. Ticari muameleyle ilgisi bulunmayan kişisel yazışmalar. Yalnız ilk grup madde kapsamındadır ve dosyada muhafaza zorunluluğuna tabidir. - **Son muamele günü rayici / 30 günlük ortalama rayiç** (VUK m.263): Olağan piyasada, değerlemeden önceki son muamele gününün borsadaki muamele ortalaması esas alınır. Fiyatlarda bariz kararsızlık varsa, değerlemeye takaddüm eden 30 gün içindeki ortalama rayiç Maliye Bakanlığınca esas alınabilir. Esas alınacak rayiç değişir; ikinci yol yalnızca Bakanlık kararıyla ve bariz kararsızlık şartında uygulanır. - **Gerçek muamele üzerinden yanıltıcı belge / sahte belge** (VUK m.359): Gerçek bir muamele veya durum bulunmakla birlikte mahiyet ya da miktarı gerçeğe aykırı yansıtan belge, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir. Gerçek bir muamele veya durum bulunmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen belge sahte belgedir. Yanıltıcı belge a-2 kapsamında, sahte belge b bendi kapsamında değerlendirilir ve farklı cezai aralıklar uygulanır. ## İlgili konular - Fevkalade hallerde mühlet ve tatil (İcra ve İflas Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-ve-iflas-hukuku/fevkalade-hallerde-muhlet-ve-tatil - Özel haller ve münferit beyanname, verginin nispeti, tarh muamelesi (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/ozel-haller-ve-munferit-beyanname-verginin-nispeti-tarh-muamelesi - Zirai kazançlarda defter tutma ve kayıt nizamı (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/zirai-kazanclarda-defter-tutma-ve-kayit-nizami ## Örnek kararlar - 7. Daire, 2001/4013 E., 2004/963 K., 12.04.2004 — ilgili: VUK m.219 - Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2025/1460 E., 2025/1315 K., 27.06.2025 — ilgili: 805 s. K. m.1 - İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2020/1086 E., 2022/1058 K., 05.10.2022 — ilgili: 805 s. K. m.1 ## İlgili terimler [Mukavele](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukavele) · [Muhabere](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muhabere) · [Münferit beyanname](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/munferit-beyanname) · [Mühlet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/muhlet) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.