--- title: "Mücbir sebep nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mucbir-sebep" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mücbir sebep **Kısaca:** Mücbir sebep, 23 kanunda 32 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - TBK m.576 · koşulları ve kapsamı: İşletmecinin öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği, dışarıdan gelen olaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-576) - HMK m.357 · yapılamayacak işlemler: Delilin ilk derece mahkemesinde gösterilmesini engelleyen, tarafın kusuruna dayanmayan olağanüstü bir durumdur. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-357) - TTK m.811 · mücbir sebepler: Aşılması imkânsız bir engel niteliğinde olan, hamilin iradesi dışında doğan ve çekin ibrazını ya da protesto işlemini gerçekleştirilemez kılan olaydır. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-811) ## Kanuni tanım - **5686 s. K. m.3/1** (Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu): Sel, yangın, deprem, çökme, heyelan, savaş hali ile yönetmelikte belirtilen diğer halleri — https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5686-sayili-jeotermal-kaynaklar-ve-dogal-mineralli-sular-kanunu/madde-3#f1-30 ## Kanunda nerede geçiyor ### Türk Ticaret Kanunu - TTK m.731 – 2. Mücbir sebepler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-731#f1): Poliçe işlemlerinin kanunda öngörülen sürede yapılmasını aşılamaz bir engelle imkânsız kılan olay; bir devletin mevzuatı ve doğal afet gibi olaylar bu kapsamda sayılmıştır. Hamilin veya ibraz/protesto işlemi için görevlendirdiği kişinin kendi olayları mücbir sebep sayılmaz. - TTK m.811 – IV - Mücbir sebepler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-811#f1): Aşılması imkânsız bir engel niteliğinde olan, hamilin iradesi dışında doğan ve çekin ibrazını ya da protesto işlemini gerçekleştirilemez kılan olaydır. Madde bu engeli bir devletin mevzuatı veya herhangi bir mücbir sebep olarak örneklemektedir. - TTK m.907 – B) Seferin yapılamaması (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-907#f1-a): Taraflardan hiçbirinin kusuru bulunmayan, seferi yapılamaz hale getiren olaylardır. Bent a, bu tür bir olay dolayısıyla seferin yapılamamasını ele alır; tazmin doğmaz ve sözleşme kendiliğinden geçersiz olur. - TTK m.944 – 2. Bayrak şahadetnamesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-944#f1): Yolculuğun öngörülemeyen ve önlenemeyen bir olay yüzünden uzamasıdır. Bu uzama hâlinde şahadetnamenin geçerlilik süresi de uzar. - TTK m.1287 – B) Kusursuz çatma (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6102-sayili-turk-ticaret-kanunu/madde-1287#f1): Dışarıdan gelen, öngörülemeyen ve karşı konulamayan olağanüstü olay. Maddede umulmayan hâl ile birlikte ayrı bir sebep olarak sayılmıştır. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.13 – Mücbir sebepler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-13#f1): Vergi ödevinin yerine getirilmesini engelleyen, mükellefin iradesi dışında doğan ve madde metninde sayılan türlerden birine girmesi gereken olaydır. Madde sayımı örnekleme niteliğindedir ve sayılanlara benzer hallerin de değerlendirilmesi gerekir. - VUK m.15 – Mücbir sebeplerle gecikme (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-15#f3): Maddenin atıf yaptığı 13. maddede sayılan hallerden biridir; maddenin kendisi tanım vermez. Mücbir sebebin varlığı, sürelerin işlememesinin ön koşuludur. - VUK m.90 – Devam (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-90#f3): Asil üyenin kendi irade ve kusuru dışında gelmesine engel olan olağanüstü durumdur. Mücbir sebep bulunduğunda üç ardışık toplantı kuralı işlemez. - VUK m.373 – Mücbir sebepler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-373) ### Türk Borçlar Kanunu - TBK m.228 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-228#f1): Borçlunun veya alıcının kusuru dışında, öngörülemeyen ve önlenemeyen dış olayı ifade eder. Maddede beklenmedik hâl ile birlikte sayılmış, satılanın yok olması ya da ağır biçimde zarara uğraması sebebi olarak düzenlenmiştir. - TBK m.576 – D. Konaklama yeri, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlere bırakma — I. Konaklama yeri işletenlerin sorumluluğu — 1. Koşulları ve kapsamı (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6098-sayili-turk-borclar-kanunu/madde-576#f1): İşletmecinin öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği, dışarıdan gelen olaydır. Doğal afet gibi olaylar bu kapsamda değerlendirilir. ### Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu - Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu m.17 – Oda meclisinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5174-sayili-turkiye-odalar-ve-borsalar-birligi-ile-odalar-ve-borsalar-kanunu/madde-17): Yangın, sel, deprem gibi iradeden bağımsız olayları ifade eder. Bu olaylar nedeniyle ödeme güçlüğüne düşen üyelerin aidat borçlarının affı veya yapılandırılması, mücbir sebep koşuluna bağlıdır. - Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu m.39 – Borsa meclisinin görevleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5174-sayili-turkiye-odalar-ve-borsalar-birligi-ile-odalar-ve-borsalar-kanunu/madde-39): Yangın, sel, deprem ve benzeri tabiî afetler gibi üyenin iradesi dışında doğan olaylardır. Aidat borcu affı ve yeniden yapılandırma yetkisinin ön koşuludur. ### Hukuk Muhakemeleri Kanunu - HMK m.357 – Yapılamayacak işlemler (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/6100-sayili-hukuk-muhakemeleri-kanunu/madde-357): Delilin ilk derece mahkemesinde gösterilmesini engelleyen, tarafın kusuruna dayanmayan olağanüstü bir durumdur. Tarafın kusuru bulunmadığı hallerde delil istinafta incelenebilir. ### İş Kanunu - İş K. m.34 – Ücretin gününde ödenmemesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4857-sayili-is-kanunu/madde-34): Ücretin ödenmemesini engelleyen, işverenin öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği olağanüstü olaydır. Mücbir sebep varsa yirmi günlük süre işlemez ve işçinin kaçınma hakkı doğmaz. ### Kabahatler Kanunu - Kabahatler K. m.27 – Başvuru yolu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/5326-sayili-kabahatler-kanunu/madde-27#f4): Başvuru süresinin kaçırılmasına neden olan, ilgilinin kusuru bulunmayan ve dışarıdan gelen engeldir. İkinci fıkra uyarınca bu engelin dilekçede gösterilmesi ve belgelenmesi gerekir. ### Tebligat Kanunu - Tebligat K. m.6 – Tebliğ evrakının zıyaı halinde masraflar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7201-sayili-tebligat-kanunu/madde-6): Kaçınılması ve önlenmesi mümkün olmayan, PTT işletmesinin kusurundan bağımsız olarak ortaya çıkan olaydır. Bu hâllerde zayi veya gecikme nedeniyle yeniden tanzim ve tebliğ masrafı bu madde uyarınca talep edilemez. ## Karıştırılan kavramlar - **Genel tarife / mücbir sebep hali** (195 s. K. m.45): Yayın organı, mücbir sebep yoksa her devre için önceden tarife ilanı yapmak zorundadır. Mücbir sebep bulunduğunda bu zorunluluk askıya girer. Mücbir sebep varlığı tarife ilanı yükümlülüğünü ortadan kaldırır; bu durumda sorumluluğun doğup doğmadığı mücbir sebebin varlığına bağlıdır. - **Genel mücbir sebep / Bakanlık ilanı** (VUK m.15): Genel hükme göre, 13. maddedeki bir mücbir sebep bulunduğunda sürelerin işlemesi, sebep ortadan kalkıncaya kadar durur. Bakanlık ilanına göre, ilan edilen yerlerde mücbir sebep belli bir ayın sonunda sona erdirilmiş sayılır. İlan varsa sürenin bitişi ilan esasına göre belirlenir, ilanın kapsamında olmayan mükellefte genel hüküm uygulanır. - **Mücbir sebep / Mücbir sebep dışı devamsızlık** (VUK m.90): Mücbir sebep veya mezuniyet nedeniyle devam edemeyen asil üye hâlidir. Mücbir sebebe dayanmadan üç mütaakıp toplantıya gelmeyen üye hâlidir. Mücbir sebep veya mezuniyette yedek üye vekâlet eder; mücbir sebep dışı devamsızlıkta üye istifa etmiş sayılır. - **Mücbir sebep olan / olmayan nakil gecikmesi** (3213 s. K. m.36): Kanunda sayılan mücbir sebeple nakil yapılamamışsa süre bu ölçüde uzar. Mücbir sebep olmadan süre içinde nakledilmeyen malzeme ihale edilir. Mücbir sebep hâlinde satış hükmü ertelenir; diğer hâllerde ihale ve satış uygulanır. - **Zorunlu hal transferi / mücbir sebep ve kapasite değişikliği transferi** (4634 s. K. m.4): Pazarlama yılı içinde kotalar arası zorunlu transfer. Şirketin kendi fabrikaları arasında, kapasite değişikliği veya mücbir sebep nedeniyle Bakanlık kararıyla yapılan kota aktarımı. Birincisi kanunun zorunlu hâllerine bağlıdır. İkincisi şirketin kendi bünyesi içinde ve Bakanlık kararına bağlı bir aktarımdır. - **Mücbir sebep / koşulun gerçekleşmemesi** (4760 s. K. m.8): Terkin koşulları mücbir sebeple yerine getirilemediğinde, tecil edilen vergi tecil tarihinden itibaren ilgili dönemler için tecil faizi ile birlikte tahsil edilir. Koşullara uyulmadan ve mücbir sebep de bulunmadan terkin gerçekleşmezse, vade tarihinden itibaren gecikme zammı ile tahsil edilir. Mücbir sebep hâlinde yalnız tecil faizi, mücbir sebep bulunmayan ihlalde ise gecikme zammı uygulanır. Faiz oranı daha düşüktür. ## İlgili konular - Ardiyeciye bırakma, konaklama yeri, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlere bırakma (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/ardiyeciye-birakma-konaklama-yeri-garaj-otopark-ve-benzeri-yerleri-isletenlere - Satıcının ağır kusurunun sonuçları, alıcının borçları ve alıcının temerrüdü (Borçlar Hukuku Özel Hükümler): https://www.hukuksalegitim.com/konu/borclar-hukuku-ozel-hukumler/saticinin-agir-kusurunun-sonuclari-alicinin-borclari-ve-alicinin-temerrudu - Gemi ve liman harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/gemi-ve-liman-harclari - Kanunun şümulü (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/tebligat-kanunu - Ücret ve ücretin ödenmesi, ücretin gününde ödenmemesi (İş Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/is-hukuku/ucret-ve-ucretin-odenmesi-ucretin-gununde-odenmemesi - Kötüniyetle istinaf yoluna başvurma ve ön inceleme (Medeni Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/medeni-usul-hukuku/kotuniyetle-istinaf-yoluna-basvurma-ve-on-inceleme ## Örnek kararlar - 2023/131 E., 2023/160 K., 28.09.2023 — ilgili: VUK m.15 - Ceza Genel Kurulu, 2021/290 E., 2022/111 K., 22.02.2022 — ilgili: Kabahatler K. m.27 - Ceza Genel Kurulu, 2021/291 E., 2022/112 K., 22.02.2022 — ilgili: Kabahatler K. m.27 ## İlgili terimler [Ücretin gününde ödenmemesi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ucretin-gununde-odenmemesi) · [Mezuniyet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mezuniyet) · [Borsa meclisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/borsa-meclisi) · [Önlisans](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/onlisans) · [Arz](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/arz) · [İzin süresi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/izin-suresi) · [Sefer](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sefer) · [Sözleşmeli üretim](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/sozlesmeli-uretim) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.