--- title: "Mukayyet değer nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukayyet-deger" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mukayyet değer **Kısaca:** Kayıtlarda yer alan, defterlerdeki kayıt tutarı anlamına gelen değerdir. Pasif geçici hesap kalemleri bu değer üzerinden pasifleştirilir ve değerleme bu kayıt değerinden hareket eder. (VUK m.287) ## Kanunda nerede geçiyor ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.265 – Mukayyet değer (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-265#f1): Bir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap değeridir. Tanım, piyasa rayicini ya da ekspertiz sonucunu değil, defterde yer alan tutarı esas alır. - VUK m.280/A – Yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paralar: (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-280a#f2): Yabancı paranın sermaye olarak konulduğu andaki kayıtlı tutarıdır. Sarf edilmeyen kısım, değerleme yapılana kadar bu tutar üzerinden izlenir. - VUK m.281 – Alacaklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-281): Alacağın kayıtlara geçirildiği ve değerleme gününe kadar kayıtlı kaldığı tutardır. Madde, alacakların bu değerle dikkate alınacağını başlangıç kuralı olarak koyar. - VUK m.282 – İlk tesis ve taazzuv giderleri ve peştemallıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-282#f1): Aktifleştirilen giderin kayıtlara alındığı değerdir. Madde, bu değerin ilk tesis ve taazzuv için yapılan giderlerden fazla olamayacağını belirtir; yani mukayyet değer, harcanan gider tutarıyla sınırlıdır. - VUK m.283 – Aktif geçici hesap kıymetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-283#f1): Kalemin kayıtlara geçtiği tarihteki maliyet tutarıdır; piyasa değeri veya rayiç değer esas alınmaz. Madde, peşin giderler ve tahsil edilmemiş hasılat bakımından değerlemenin bu ölçüte göre yapılmasını öngörür. - VUK m.285 – Borçlar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-285): Borcun ya da alacağın defterlere kayıtlı olduğu tutar; değerleme bu tutar üzerinden başlar. Madde, borçların mukayyet değerleriyle değerleneceğini kabul eder. - VUK m.287 – Pasif geçici hesap kıymetleri (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-287#f1): Kayıtlarda yer alan, defterlerdeki kayıt tutarı anlamına gelen değerdir. Pasif geçici hesap kalemleri bu değer üzerinden pasifleştirilir ve değerleme bu kayıt değerinden hareket eder. - VUK m.288 – Karşılıklar (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-288): Değerlemenin dayanağı olan, işletmenin defterlerinde kayıtlı tutardır. Karşılıklar bu tutar üzerinden pasifleştirilerek değerlenir; piyasa değeri gibi başka bir ölçüt bu fıkra kapsamında kullanılmaz. - VUK m.289 (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-289#f1): Kıymetin, bu Kanun'un ilgili bölümünde yer alan kayıt ya da defter değeri olarak anlaşılan değeridir. Borsa rayicinin bulunmadığı hâllerde ve emsal bedelinden önce uygulanır. - VUK m.326 – İlk tesis ve taazzuv giderlerinin ve peştemallıkların itfası (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-326#f1): Aktifleştirilen kalemin kayıtlarda yer alan defter değeridir. İtfaya esas tutar bu değer üzerinden hesaplanır. ## Karıştırılan kavramlar - **Mukayyet değer / piyasa rayici** (VUK m.265): Mukayyet değer, muhasebe kayıtlarındaki hesap değeridir ve defter kayıtlarına dayanır. Piyasa rayici, kıymetin o andaki piyasa fiyatıdır ve kayıtlardan bağımsız olarak belirlenir. Hangi ölçünün uygulanacağı, değerleme hükümlerinde belirlenen ölçülere göre ayrılır; bu madde yalnız mukayyet değerin tanımını yapar. - **Mukayyet değer / maliyet bedeli** (VUK m.265): Mukayyet değer, muhasebe kayıtlarında gösterilen tutardır ve kayıttaki değer üzerinden okunur. Maliyet bedeli, kıymetin edinilmesi için yapılan harcamaların toplamıdır ve VUK'un maliyet hükümlerinde ayrıca düzenlenir. Kayıtlardaki tutar, maliyet hükümlerince belirlenen bedelle aynı olmayabilir; tanım kayıtlardaki tutarı esas alır. - **Borsa rayici / mukayyet değer** (VUK m.289): Borsada işlem gören kıymetlerde borsa rayici birinci ölçüdür. Borsada rayici bulunmayan kıymetlerde mukayyet değer ikinci ölçü olarak uygulanır. Borsa rayicinin varlığı hâlinde mukayyet değere bakılmaz; yokluğunda mukayyet değer esas alınır. - **Mukayyet değer / emsal bedeli** (VUK m.289): Mukayyet değer, kıymetin defter ya da kayıt değeridir ve ilgili bölümde bulunabilir. Emsal bedeli, piyasadaki benzer kıymetlerin bedelidir ve son ölçü olarak başvurulur. Mukayyet değer mevcutsa emsal araştırmasına gidilmez; mukayyet değer bulunmadığında emsal bedeli esas alınır. - **Mukayyet değer / Vergi değeri** (VUK m.261): Mukayyet değer, kıymetin defterlerdeki kayıtlı değeridir. Vergi değeri, vergi mevzuatına göre belirlenen değerdir. Kayıtlı değer ile vergi mevzuatına göre belirlenen değer aynı olmayabilir; ölçü kıymetin nevine göre seçilir. ## İlgili konular - Gayrimenkullerde veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarında maliyet bedelinin (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/gayrimenkullerde-veya-elektrik-uretim-ve-dagitim-varliklarinda-maliyet-bedelinin - Kasa mevcudu (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/kasa-mevcudu - Alacaklarda ve sermayede amortisman, özel haller (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/alacaklarda-ve-sermayede-amortisman-ozel-haller - Değerleme esasları (Vergi ve Vergi Usul Hukuku): https://www.hukuksalegitim.com/konu/vergi-ve-vergi-usul-hukuku/degerleme-esaslari ## Örnek kararlar - 9. Daire, 2021/2751 E., 2022/103 K., 27.01.2022 — ilgili: VUK m.265, VUK m.283 - Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/379 E., 2021/1481 K., 03.11.2021 — ilgili: VUK m.285, VUK m.289 - 4. Daire, 2001/1399 E., 2002/2405 K., 10.06.2002 — ilgili: VUK m.281, VUK m.285 ## İlgili terimler [Değerleme günü](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/degerleme-gunu) · [İktisadi kıymet](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iktisadi-kiymet) · [Amortisman kayıtları](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/amortisman-kayitlari) · [Zirai işletme](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/zirai-isletme) · [İskonto](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/iskonto) · [Borsa rayici](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/borsa-rayici) · [İtfa](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/i-tfa) · [Özel fon hesabı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-fon-hesabi) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.