--- title: "Mükellef nedir?" source: "https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/mukellef" publisher: "Hukuksal Eğitim" language: "tr" type: "DefinedTerm" updated: "2026-10-21" --- # Mükellef **Kısaca:** Mükellef, 10 kanunda 17 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir. - Harçlar K. m.40 · mükellef: Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-40) - VUK m.158 · iş değişikliklerinin bildirilmesi: Vergi kanunlarına göre vergi borçlu olan veya vergi sorumlusu sayılan gerçek veya tüzel kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-158) - 488 s. K. m.3 · mükellef: Damga vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/488-sayili-damga-vergisi-kanunu/madde-3) ## Kanunda nerede geçiyor ### Harçlar Kanunu - Harçlar K. m.40 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-40): Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu maddeye göre mükellef, harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişidir. - Harçlar K. m.73 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-73): Harcı ödemekle yükümlü kılınan kişidir. Bu maddeye göre mükellef, işlemin yapılmasını isteyen kişidir. - Harçlar K. m.84 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-84#f1): Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu madde bakımından mükellef, işlemin yapılmasını isteyen kişidir; işlemi yapan makam mükellef değildir. - Harçlar K. m.120 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-120#f1): Harç borcunu kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu maddede mükellef, harca konu işlemi isteyen kişidir ve harcın kanuni borçlusu sayılır. - Harçlar K. m.128 – Memurların Sorumluluğu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/492-sayili-harclar-kanunu/madde-128#f1): Harç yükümlüsü olan, harcın kanuni borçlusu kişidir. Madde bakımından mükellef, memurun eksik harçla işlem yaptığı kişidir ve memurla birlikte sorumludur. ### Vergi Usul Kanunu - VUK m.8 – Mükellef ve vergi sorumlusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-8#f1): Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüb eden gerçek veya tüzel kişidir. Vergi borcunu kendi adına taşıyan asıl borçludur. Mükellefiyet, vergi borcunun doğması ile ilgilidir ve vergi kanununun belirlediği ölçüte bağlıdır. - VUK m.158 – İş değişikliklerinin bildirilmesi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/213-sayili-vergi-usul-kanunu/madde-158#f1-b): Vergi kanunlarına göre vergi borçlu olan veya vergi sorumlusu sayılan gerçek veya tüzel kişidir. Maddenin uygulanması için mükellefin daha önce işe başladığını bildirmiş olması gerekir. ### Damga Vergisi Kanunu - Damga Vergisi Kanunu m.3 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/488-sayili-damga-vergisi-kanunu/madde-3#f1): Damga vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Kâğıdı imzalayan kişi, kanunun ilk fıkrasına göre mükelleftir. - Damga Vergisi Kanunu m.25 – Özel sorumluluk (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/488-sayili-damga-vergisi-kanunu/madde-25): Damga vergisinin asıl borçlusu olan kişidir. Kural olarak kağıdı imzalayan kişi mükelleftir (3. madde). Yabancı memlekette düzenlenen kağıtta mükellef, 25. maddenin kapsamında hamil değildir ancak rücu edilen kişidir. ### Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu - Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.5 – Verginin mükellefi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7338-sayili-veraset-ve-intikal-vergisi-kanunu/madde-5#f1): Vergiyi kanunen ödemekle yükümlü olan gerçek kişidir. Bu maddede mükellef, iktisap ettiği malın sahibi olan şahıs olarak belirlenmiştir. - Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9 – Beyanname verilme müddeti (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/7338-sayili-veraset-ve-intikal-vergisi-kanunu/madde-9#f1-b): Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verme yükümlülüğü altında bulunan kişidir. Madde, süre hesabında mükellefin Türkiye'de mi yoksa yabancı bir memlekette mi bulunduğuna göre ayrım yapar. ### Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu - Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu m.3 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/197-sayili-motorlu-tasitlar-vergisi-kanunu/madde-3#f1): Motorlu taşıt vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu madde mükellefi sicil kaydına bağlar. ### İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun - İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.8 – Mükellef (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/3577-sayili-ithalatta-haksiz-rekabetin-onlenmesi-hakkinda-kanun/madde-8#f1): Verginin ödemekle yükümlü tutulan kişidir. Bu maddede mükellef, ithalatçı gerçek veya tüzel kişidir; üretici veya ihracatçı mükellef değildir. ### 17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun - 17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.8 – Özel İletişim Vergisi (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4481-sayili-17-8-1999-ve-12-11-1999-tarihlerinde-marmara-bolgesi-ve-civarinda-meydana-gelen/madde-8#f2): Özel iletişim vergisini ödemekle yükümlü olan kişidir. Madde metnine göre bu sıfır cep telefonu işletmecilerine aittir; abonelerin mükellefiyeti yoktur. ### Özel Tüketim Vergisi Kanunu - Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.4 – Mükellef ve vergi sorumlusu (https://www.hukuksalegitim.com/mevzuat/4760-sayili-ozel-tuketim-vergisi-kanunu/madde-4#f1): Vergiyi kanuni olarak ödemekle yükümlü olan kişidir. Madde, imal, inşa, ithal ve müzayede satışı gibi fiilleri gerçekleştirenleri mükellef sayar. ## Karıştırılan kavramlar - **Mükellef / Vergi sorumlusu** (VUK m.8): Mükellef, vergi borcunun kendisine ait olduğu, yani verginin asıl konusu ve borçlusu olan kişidir. Vergi sorumlusu, vergi borcu başkasına ait olsa bile verginin ödenmesi bakımından dairelere karşı muhatap olan kişidir. Maddenin dördüncü fıkrası uyarınca sonraki maddelerde geçen mükellef tabiri vergi sorumlularını da kapsar; ancak sorumlu, mükellefin yerine geçmez ve sorumluluğu ayrıca vergi kanununa dayanır. - **Memur / Mükellef** (Harçlar K. m.128): Harcı tamamen almadan işlem yapan memur, işlem nedeniyle sorumlu olur. Harcın asıl borçlusu olan mükellef, işlemin yapılmasını isteyen ve harç yükümlüsü olan kişidir. İkisi müteselsilen sorumludur; alacaklı harcın tamamını birinden isteyebilir. - **Tam mükellef kurum / yurt dışı kurum kâr payı** (GVK m.22): Tam mükellef kurumdan elde edilen kâr paylarında (fıkra 3) istisna için ek şart aranmaz. Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan anonim veya limited şirketlerden elde edilen kâr paylarında (fıkra 4) %50 sermaye sahipliği ve Türkiye'ye transfer şartı aranır. Yurt dışı kurum kâr payında, sermaye oranı ve transfer şartı yerine gelmezse yarı istisna uygulanmaz. - **Yerli mükellef / Dar mükellef** (GVK m.36): Tam mükellef hizmet erbabı, 31. maddedeki indirimlerden yararlanabilir. Dar mükellefiyete tabi kimseler, 31. maddedeki indirimlere tabi değildir. Dar mükellefe bu indirimler hiç uygulanmaz; indirimlerin en yüksek ücrete uygulanma kuralı da onun bakımından söz konusu olmaz. - **Emtia alım satımı yapan / yapmayan mükellef** (GVK m.39): Emtia alım satımı ile uğraşanlarda dönem sonu ve dönem başı emtia mevcudu hesaba katılır. Emtia alım satımı yapmayanlarda bu düzeltme yapılmaz; hasılat ve giderler doğrudan karşılaştırılır. Emtia işletmelerinde stok değişimi kazanca yansır; diğerlerinde yansımaz. - **Dar mükellef ulaştırmacı / tam mükellef ulaştırmacı** (GVK m.45): Dar mükellef, Türkiye'de yerleşmemiş ve yalnızca Türkiye kaynaklı kazancı vergilendirilen kişidir. Tam mükellef, Türkiye'de yerleşmiş olup dünya çapındaki kazancı vergilendirilen kişidir. Yalnızca dar mükellef için bu maddedeki kurumlar vergisi kazanç esasları ile matrah tespiti yapılır. ## İlgili konular - Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümler (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/genel-muafliklar-ve-istisnalar-mukellefiyetle-ilgili-genel-hukumler - İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, trafik harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/imtiyazname-ruhsatname-ve-diploma-harclari-trafik-harclari - Konsolosluk harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/konsolosluk-harclari - Mükellefiyet ve istisnalar (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/mukellefiyet-ve-istisnalar - Noter harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/noter-harclari - Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve dışişleri bakanlığı tasdik harçları (İcra Müdürlüğü Mevzuatı): https://www.hukuksalegitim.com/konu/icra-mudurlugu-mevzuati/pasaport-ikamet-tezkeresi-calisma-izni-calisma-izni-muafiyeti-vize-ve-disisleri ## Örnek kararlar - 2025/152 E., 2025/195 K., 08.10.2025 — ilgili: 4760 s. K. m.4 - 1989/6 E., 1989/42 K., 07.11.1989 — ilgili: Harçlar K. m.73 - Hukuk Genel Kurulu, 2009/545 E., 2009/617 K., 30.12.2009 — ilgili: Harçlar K. m.128 ## İlgili terimler [Harca mevzu işlem](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/harca-mevzu-islem) · [Özel iletişim vergisi](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ozel-iletisim-vergisi) · [Kâğıt](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/kagit) · [Vergi matrahı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergi-matrahi) · [Vergi Sorumlusu](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/vergi-sorumlusu) · [İvazsız iktisap](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/ivazsiz-iktisap) · [Noter harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/noter-harci) · [Tasdik harcı](https://www.hukuksalegitim.com/blog/sozluk/tasdik-harci) --- Hukuki tavsiye değildir. Güncel kanun metni için madde bağlantılarına bakın.